چکیده‌ای از نتایج تحقیقات در رابطه با خطرات احتمالی موبایل و آنتن‌های BTS

ديجياتو/ موبايل امروز تبديل به بخش جدايي‌ناپذيري از زندگي ما شده است. با اين حال نگراني‌هايي هم در مورد تشعشعات موبايل و همچنين نزديکي آنتن‌هاي موبايل در محل‌هاي مسکوني وجود دارد. سازمان جهاني بهداشت که متولي سلامت ساکنين کره زمين محسوب مي‌شود، در سال‌هاي اخير و با ارائه نتايج تحقيقات مختلف، تلاش کرده است تا با تفکيک شايعات از حقايق علمي، در اين رابطه روشنگري کند. در اينجا تلاش کرده‌ايم تا چکيده‌ي يکي از تحقيقات جامع سازمان جهاني بهداشت را به صورت پرسش و پاسخ ترجمه و منتشر کنيم. اين مقاله به پرسش‌هايي کليدي در رابطه با خطرات احتمالي دستگاه موبايل و آنتن‌هاي موبايل در محل‌هاي مسکوني مي‌پردازد و بر اساس نتايج بدست آمده از تحقيقات علمي به آنها پاسخ مي‌دهد. نگراني در مورد اثرات نامطلوب سيستم هاي موبايل بر سلامت انسان از کجا ريشه مي گيرد؟ تعداد کاربران تلفن هاي همراه در جهان روز به روز بيشتر مي شود. آمارها نشان مي دهند هم اکنون نزديک به 65 درصد از مردم جهان از موبايل استفاده مي کنند. افزايش تعداد کاربران، و همينطور مطالبه کيفيت بيشتر خدمات موبايل توسعه بيشتر شبکه هاي زيرساختي را مي طلبد و به همين دليل همه روزه شاهد سر برآوردن دکل هاي آنتن موبايل هستيم. اين وضعيت باعث شده متخصصين به فکر ارزيابي خطرات ممکن اين فناوري بر سلامت انسان بيفتند. از آنجا که مبحث امواج راديويي (RF) کمي ناشناخته است و واژه «پرتو» هم ترسناک به نظر مي رسد، نگراني مردم در اين زمينه افزايش يافته است. پرتو چيست؟ پرتو نوعي از انرژي است که به شکل موج در محيط منتشر مي شود و بر دو نوع است: پرتوهاي يونيزان با انرژي بالا مانند گاما، ايکس و ...، و پرتوهاي غير يونيزان که انرژي کمتري دارند، مانند نور مرئي، فرکانس راديويي و امواج مايکروويو. پرتوهاي يونيزان در کوتاه مدت و پرتوهاي غير يونيزان در درازمدت، به شکل بالقوه مي توانند اثرات نامطلوبي روي بافت هاي زنده بگذارند. رفتار پرتوها چگونه است؟ تمام پرتوها مانند نور رفتار مي کنند، يعني در مسير مستقيم حرکت کرده و زماني که به ماده برسند، يا از ميان آن عبور مي کنند، يا بازتاب مي شوند، يا جذب مي گردند يا آنکه ترکيبي از اين حالات را تجربه ميکنند. با دور شدن پرتو از منبع، انرژي آن به سرعت کاهش مي يابد. يعني هرچه فاصله بيشتري با منبع پرتو داشته باشيد، مقدار انرژي دريافتي شما از اين امواج نيز کمتر خواهد شد. البته اين به شرطي است که درست در امتداد عمود بر سطح منبع تابشي از آن دور شويم. آيا پرتوهاي طبيعي خطرناک هستند؟ جدا از پرتوهاي مصنوعي و ساخته دست انسان، ما دائماً در معرض پرتوهاي طبيعي هستيم. خورشيد آشناترين منبع براي ماست که پرتوهاي فروسرخ، مرئي و فرابنفش را به سمت زمين مي فرستد. تابش هاي کيهاني متشکل از ذرات پر انرژي و تشعشعات زميني حاصل از ترکيبات راديواکتيو هسته زمين هم بخش ديگري از اين پرتوها را تشکيل مي دهند. در اين بين تنها نور فرابنفش خورشيد را مي توان واقعاً خطرناک در نظر گرفت که در درازمدت مي تواند مشکلات پوستي مختلف را به وجود آورد. پرتوهاي کيهاني نيز ذاتاً خطرناک هستند اما مقدار ناچيزي از آنها به ما مي رسد و مايه نگراني نيستند. پرتوهاي فرکانس راديويي چيست؟ پرتوهاي فرکانس راديويي يا RF بخشي از طيف پرتوهاي الکترومغناطيس است که امواج توليد شده توسط فرستنده هاي راديويي و تلويزيوني و مايکروويو را در بر مي گيرد. طيف راديويي فرکانس 3 کيلوهرتز تا 300 گيگاهرتز را شامل مي شود. به عنوان مثال راديو FM در بازه فرکانس 88 تا 108 مگاهرتز قرار دارد و موبايل ها معمولاً فرکانس 900 مگاهرتز تا 2.4 گيگاهرتز را به کار مي گيرند. تلفن همراه چيست و چه ارتباطي با پرتوها دارد؟ تلفن همراه يا همان موبايل، يک دستگاه قابل حمل براي ارتباط دوطرفه از طريق پرتوهاي فرکانس راديويي به شمار مي رود. انتقال اطلاعات از ايستگاه فرستنده و گيرنده پايه (BTS) به موبايل و بالعکس از طريق پرتوهاي RF صورت مي گيرد. محدوديت هاي مصرف انرژي در تلفن همراه باعث مي شود تا پرتوهاي خروجي از آن توان زيادي نداشته باشند و به همين دليل خطرناک نيستند. تنها در صورتي که موبايل مدت زيادي در فاصله بسيار نزديک از پوست قرار بگيرد، باعث گرم شدن جزئي آن بخش خواهد شد. آنتن موبايل (BTS) چيست و چطور کار مي کند؟ آنتن هاي BTS بخشي از زيرساخت شبکه موبايل هستند که امواج RF را دريافت مي کنند يا آنکه با انتشار امواج RF پوشش شبکه را در اطرافشان ايجاد مي کنند. آنتن هاي موبايل به منظور افزايش پوشش دهي و کاهش موانع بايد ارتفاع مشخصي از سطح زمين داشته باشند و به همين دليل روي دکل هاي مرتفع يا ساختمان هاي بلند نصب مي شوند. موبايل شما براي بهترين کيفيت سرويس دهي معمولاً به نزديک ترين BTS متصل مي شود. در صورتي که پوشش شبکه مناسب باشد، ارتباط دوطرفه بين موبايل و آنتن BTS از طريق امواج RF با انرژي بسيار کم صورت مي گيرد. آيا زندگي يا کار در مجاورت آنتن هاي BTS خطرناک است؟ جمع بندي اطلاعات موجود و تحقيقات علمي انجام شده نشان مي دهند توان آنتن هاي BTS يا به عبارتي، انرژي پرتوهاي RF آنها به اندازه اي نيست که خطراتي را براي انسان و ديگر موجودات زنده ايجاد کند. البته بايد به تفاوت بين آنتن و پايه آن (دکل) نيز توجه کنيد. آنتن ها در بالاترين قسمت پايه نصب شده اند و امواج آنها عمود بر سطح آنتن و در مسير مستقيم و به صورت جهت دار منتشر مي شوند. آنتن هاي BTS تا چه حد امن هستند؟ شرکت هاي توليد کننده آنتن هاي BTS همگي از استانداردهاي جهاني پيروي مي کنند و محصولات آنها مورد تأييد سازمان هاي ذيربط از جمله «کميسيون بين المللي محافظت در برابر پرتوهاي يونساز» (ICNIRP)، «انجمن مهندسين برق و الکترونيک» (IEEE) و سازمان جهاني بهداشت (WHO) هستند. علاوه بر اين، هر کشوري بر اساس شرايط اقليمي و جمعيتي خود، خط مشي و استاندارد خاصي را تدوين کرده و به اپراتورها ابلاغ نموده که در زمان تهيه تجهيزات، مکان يابي و نصب، لازم الاجرا هستند. تا زماني که اصول و راهکارهاي فوق رعايت شوند، مي توان کاملاً به ايمني آنتن هاي BTS اطمينان داشت. آيا آنتن هاي BTS با استانداردهاي ايمني جهاني و بومي مطابقت دارند؟ رعايت ضوابط لازم در زمينه طراحي، توليد و نصب تجهيزات مخابراتي و آنتن هاي موبايل در کنار نظارت مداوم نهادهاي رگولاتوري بين المللي و کشوري، نگراني در مورد آنتن هاي BTS را از بين مي برد. در کشور ما سازمان انرژي اتمي مسئوليت قانوني حفظ سلامت مردم، کارکنان و نسل هاي آينده در برابر خطرات انواع پرتوها را دارد و بر اجراي قانون «حفاظت در برابر اشعه» از سوي اپراتورها نظارت مي کند. تمامي اپراتورهاي موبايل فعال در ايران بايد پروانه ضروري «اشتغال به کار پرتوکاران و بهره برداري از منابع پرتوزا» را از اين سازمان دريافت کنند. از طرفي، اندازه گيري تشعشعات آنتن هاي موبايل در ايران از سال 1380 تا کنون نشان داده که شدت پرتو راديويي آنتن هاي BTS نه تنها از حد مجاز بيشتر نيست، بلکه در اکثر موارد در سطح يک صدم حد مجاز قرار دارد. مجامع علمي و تحقيقاتي جهان در اين مورد چه مي گويند؟ در بين جديدترين تحقيقات انجام شده در اين زمينه مي توان به اين موارد اشاره کرد: «جامعه علمي سلطنتي کانادا» مي گويد تا به امروز مدرک مستدلي مبني بر اثرات نامطلوب پرتوهاي RF ايستگاه هاي BTS بر سلامت انسان به دست نيامده است. «شوراي ملي حفاظت در برابر پرتوهاي راديويي انگلستان» معتقد است مجموع شواهد از بي خطر بودن تلفن هاي همراه و آنتن هاي موبايل براي انسان حکايت دارند. «سازمان جهاني بهداشت» مي گويد هيچکدام از تحقيقات اخير، اثرات مخرب تلفن هاي همراه و آنتن هاي موبايل را بر سلامتي انسان تأييد نمي کنند. با اين حال براي اطمينان از اين موضوع به تحقيقات بيشتري نياز است. گزارش «گروه متخصصين مستقل انگليسي» نشان مي دهد قرار گرفتن در معرض پرتو RF در سطحي کمتر از آستانه تعريف شده توسط ICNIRP هيچگونه اثر منفي بر سلامت انسان ندارد. «سازمان غذا و داروي آمريکا» هم مي گويد هيچ مدرک آشکاري مبني بر اثرات مخرب بيولوژيکي پرتوهاي RF در سطوح پايين به دست نيامده است.