همه گردن کلفتی‌های شرکت‌های فناوری برای ایران

مهر/ در سالهاي اخير اتفاقات بسياري در فضاي مجازي عليه کشور ما و به بهانه سياست هاي خصمانه آمريکا صورت گرفته اما به دليل نبود حاکميت سايبري رويکردمان در مقابل آنها انفعال و سکوت بوده است. اگرچه باور آن سخت است که بپذيريم نهادها و شرکتهاي بين المللي تحت تأثير تصميم سياسي کشوري مانند آمريکا، خدماتي را در فضاي مجازي روي اشخاص حقيقي و حقوقي کشور ما مي بندند، اما شواهد نشان مي دهد که اين اتفاق هر از چند گاهي رخ مي دهد و به دليل نبود قوانين و مقررات و سازوکار مشخص براي فعاليت اين شرکت ها در فضاي مجازي ايران، هيچگونه واکنشي به اينگونه تصميمات نمي توان داشت. به بيان ديگر به دليل آن‌که در کشور با خلاء سياستگذاري در فضاي مجازي روبرو هستيم و جايگاه حاکميت سايبري ما مشخص نيست، منفعلانه در مقابل اين تصميمات يکجانبه کوتاه مي آييم. اين درحالي است که در سال ۹۴ شوراي عالي فضاي مجازي، قوانين و مقرراتي را تحت عنوان ساماندهي شبکه هاي اجتماعي در کشور مصوب کرده تا فعاليت شبکه هاي اجتماعي خارجي مطابق ضوابط خاصي در ايران دنبال شود اما اين مصوبه در کشور اجرايي نشده است. البته اين مصوبه، نمي تواند دربرگيرنده رويارويي با تمامي ابعاد محدوديت هاي کاربران ايراني در فضاي مجازي که از سوي آمريکا اعمال مي شود، باشد. البته در پي هر يک از اين سياست هاي خصمانه، مسئولان بر لزوم انتقام خواهي و خروج از رويکرد منفعلانه، تاکيدات بسياري نشان داده اند، اما شواهد نشان مي دهد تا اينجاي کار هيچکدام از پرونده ها به نتيجه نرسيده و به دليل خلا مديريت و حاکميت سايبري در کشور، نمي توان نقشه جبراني براي اين بي عدالتي ها بر کاربران ايراني فضاي مجازي، متصور بود. در اين گزارش به چند نمونه از دشمني آشکار شرکت هاي فناوري عليه کاربران ايراني اشاره مي کنيم که در مقابله با آنها، ما گويا چاره اي جز سکوت نداشتيم! گوگل و تلاش هدفمند براي محدوديت کاربران ايراني آنطور که از شواهد امر برمي آيد شرکت هاي آمريکايي تلاش هدفمندي براي عدم استفاده مناسب کاربران از اينترنت در کشور ما دارند. نتيجه بررسي هاي کارشناسي مرکز ملي فضاي مجازي کشور درباره ارائه خدمات و محصولات ديجيتال شرکت هاي آمريکايي چون گوگل و آمازون که حدود ۲ سال پيش منتشر شده، حاکي از آن است که شرکت هاي بزرگ آمريکايي اغلب به دنبال اين هستند که کاربراني ايراني را از دسترسي به ابزارهايي که مي توانند باعث رشد کسب و کار و اشتغال شوند، دور کنند. اين گزارش نشان مي دهد که بيش از ۹۰ درصد سرويس هاي کاربردي و کسب و کاري آمازون در دسترس کاربران ايراني قرار ندارد. از سوي ديگر گفته مي شود که گوگل بيش از ۲۳۰ خدمت در قالب سرويس، ابزار، نرم‌افزار، بستر و زيرساخت در زمينه‌هاي مختلف دارد اما روند اين محدوديت ها نشان مي دهد که بيش از ۴۴ درصد از کليه خدمات گوگل براي کشور ايران مسدود است و در اين بين ۱۰۰ درصد از خدماتي که مورد نياز توسعه دهندگان و کسب و کارها است، براي ايران غير قابل دسترسي است. در همين حال در حوزه سيستم عامل ۶۳ درصد، در تبليغات کسب و کار ۶۳ درصد و در آمار تحليلي ۳۸ درصد از خدمات گوگل، در دسترس مردم ايران قرار ندارد. سياست يکجانبه شرکت هاي آمريکايي عليه کاربران ايراني در حدي است که سال گذشته گوگل بدون کسب اجازه از کاربران ايراني، اپليکيشن هاي مربوط به نسخه هاي غيررسمي تلگرام را به بهانه عدم امنيت از گوشي هوشمند ميليون‌ها ايراني اندرويد حذف کرد. به دنبال اين اقدامات خصمانه، ارديبهشت ماه امسال نيز اپليکيشن «ماسک» که از سوي وزارت بهداشت براي اطلاع رساني مناطق آلوده به کرونا طراحي و توليد شده بود به علت تحريم هاي ضدبشري عليه ايران، از گوگل پلي حذف شد. در ادامه تحريم هاي گوگل، حتي گفته شده بود که اين سرويس دهنده قصد دارد سرويس بازار اپليکيشن هاي اندرويد (گوگل پلي) و نيز سرويس نقشه «گوگل مپس» را از گوشي هاي اندرويدي فعال داخل ايران، حذف کند. با اين حال اما به دليل نبود مديريت فضاي مجازي و سرويس هاي مشابه و جايگزين در کشور، سايت گوگل در رده نخست پربازديدترين سايت ها از سوي کاربران ايراني، قرار دارد و بررسي ها نشان مي دهد که ايرانيها پس از آمريکا بيشترين استفاده کننده از گوگل در جهان هستند! اپليکيشن هاي ايراني از اپ استور حذف شدند با خروج آمريکا از برجام مشکلات زيادي براي توسعه‌دهندگان اپليکيشن ايراني براي سيستم عامل گوشي‌هاي آيفون ايجاد شد. به نحوي که ۲ سال پيش شرکت اپل، اپليکيشن‌هاي ايراني را از اپ‌استور حذف و در بيانيه اي اعلام کرد که « در راستاي قوانين تحريم‌هاي آمريکا عليه ايران، اپ استور اپل نمي‌تواند برنامه‌هاي ايران مربوط به گوشي‌هاي آيفون را در خود جاي دهد يا اقدام به توزيع آنها کند. همچنين اين شرکت نمي‌تواند با برنامه‌نويسان ايراني داد و ستد داشته باشد.» پس از اين اقدام اپل، برخي فعالان استارت‌آپي و توسعه‌دهندگان اپليکيشن‌هاي ايراني با ارسال نامه اي به مديرعامل اپل خواستار توقف اين تصميم شدند و دولت ايران نيز قول داد که موضوع را از طريق وزارت امورخارجه دنبال کند. تصميم اپل در محدودسازي دسترسي کاربران به اپليکيشن هاي ايراني، بسياري از کاربران را براي استفاده از خدمات کسب و کارهاي داخلي با مشکل مواجه ساخته و حتي بسياري از کاربران آيفون، مجبور به تعويض گوشي خود و مهاجرت به اندرويد شدند. به تازگي نيز کاربران در ايران با توجه به سياست جديد اپل، براي ايجاد «اپل آي‌دي» دچار مشکلاتي شده‌اند و گفته مي شود که ساخت اکانت آيفون (اپل آي‌دي) با شماره ايراني امکان‌پذير نيست چرا که اسم ايران در فهرست تلفن ها براي ارسال کد تاييد هويت قرار ندارد. شبکه هاي اجتماعي خارجي و سانسور مطالب کاربران ايراني دي ماه سال ۹۸ و پس از ترور ناجوانمردانه سردار شهيد حاج قاسم سليماني، شبکه هاي اجتماعي اينستاگرام و توئيتر در اقدامي که از آن به تروريسم فضاي مجازي تعبير شد، تعداد قابل توجهي از حساب‌هاي کاربري حامي شهيد سليماني را حذف يا مسدود کرده و اجازه انتشار محتوا در اين زمينه را به کاربران ندادند. از آنجايي که اين شبکه‌هاي اجتماعي در اختيار آمريکايي‌ها قرار دارند و مالکيت آنها در سرزمين آمريکا به ثبت رسيده، خود را تابع قوانين آن کشور مي‌دانند و به همين دليل قوانين آمريکا و فعاليت اين شبکه‌ها با هم سازگاري دارند. اين در حالي است که جنجال آزادي گفتار در شبکه‌هاي اجتماعي همه روزه به گوش مي رسد اما به نظر مي رسد که اين آزادي تنها در جهت حکمراني آمريکا معنا پيدا مي کند و اگر خلاف آن باشد، حذف مي شود. به همين دليل است که وقتي رئيس جمهور آمريکا تصميم به انجام يک ترور مي‌گيرد، هرچند اين ترور خلاف همه اصول انسانيت و حقوق بشر باشد، اما فضاي مجازي اين کشور به پشتوانه اين ترور، با دولت آمريکا همراهي مي کند. به همين دليل در آن زمان اينستاگرام به شکل کاملا واضح دست خود را پشت سر ترور سردار قاسم سليماني قرار داد و حامي رسانه‌اي و فضاي مجازي اين ترور شد. در واکنش به حذف اخبار و پست هاي اينستاگرامي مربوط به شهادت سردار سليماني بسياري از مسئولان مرتبط، با تاکيد بر کليد واژه «انتقام سخت» در فضاي مجازي، قصد مواجهه با اين اقدام خصمانه و يکجانبه را داشتند اما تاکنون رويکردي در اين باره اعلام نشده و اين شبکه اجتماعي خارجي که گفته مي شود بيش از ۵۰ درصد پهناي باند مصرفي ما را در اختيار دارد، کماکان بدون رعايت قوانين خاصي در کشور ما فعاليت مي کند. دامنه دات کام از دسترس ايراني ها خارج شد از سوي ديگر زمستان سال ۹۸ باز هم به بهانه تحريم، کاربران ايراني با محدوديت دريافت خدمات نام دامنه (دامين) مواجه شدند. ابتدا يک شرکت ايراني ارائه دهنده خدمات صوت و تصوير آنلاين بدون اعلام قبلي، به بهانه تحريم از دسترس خارج مي‌شود و يک روز طول مي‌کشد تا با جابجايي دامنه به خدمت دهنده ديگري، مشکل حل شود. اين سناريو براي سرويس دهنده هاي ديگر نيز که در خارج از کشور ميزباني شده و يا سرويس نام دامنه خارجي دارند هم تکرار شد. براي مثال در ادامه اعمال سليقه سيستم‌هاي اطلاعاتي و حاکميت آمريکا در تکميل پروژه ترور دولتي سردار شهيد حاج قاسم سليماني، دامنه «دات کام» مربوط به يک خبرگزاري از دسترس خارج شد. اين درحالي است که فروش و نگهداري و خدمت رساني نام دامنه يک موضوع کاملاً غيرسياسي و غير حکومتي است که در سطح بين الملل به شکل مستقل و بي طرف عرضه مي شود، ولي ناگهان تحت تأثير سياست‌هاي خصمانه دولت آمريکا، خط مشي تغيير مي‌ کند و همه مقررات و قوانين، تحت الشعاع تحريم امريکا عليه ايران قرار مي‌گيرد. سامسونگ به دنبال اعمال محدوديت براي کاربران ايراني بهمن ماه سال گذشته شرکت سامسونگ با ارسال ايميلي به کاربران ايراني «گلکسي استور» اعلام کرد که به زودي ارائه خدمات فروش برنامک ها (اپليکيشن‌ها) و اشتراکات نرم افزاري مبتني بر سيستم عامل اندرويد را محدود کرده و کاربران ايراني تنها قادر به استفاده از نرم افزارهاي رايگان اين پلتفرم خواهند بود. تغيير روند سياست‌هاي شرکت سامسونگ براي کاربران ايراني از سال ۹۷ و با تصميم براي خروج بازار اپليکيشن‌هاي ايراني از گارانتي گوشي‌هاي اين برند، آغاز شد. به نحوي که اين شرکت ضمانتنامه هاي گوشي‌هاي خود را در ايران و عرصه بين المللي طوري طراحي کرده بود که اگر کاربر، يک نرم افزار ايراني روي گوشي نصب مي‌کرد و يا از بازار اپليکيشن‌هاي ايراني استفاده مي‌کرد، اين گوشي از گارانتي خارج مي‌شد. در آن زمان طي نامه نگاري ميان سازمان فناوري اطلاعات ايران با اين شرکت و فرصت چند روزه که به اين شرکت داده شد، ضمانتنامه مدنظر اصلاح شد و کاربران توانستند روي گوشي‌هايشان علاوه بر «گلکسي استور» و «گوگل پلي»، امکان نصب مارکت ايراني هم داشته باشند. اما اواخر سال ۹۸ اين شرکت بارديگر تصميم گرفت که روي «گلکسي استور»، امکان خريد نرم افزارهاي پولي که تا پيش از اين به صورت ريالي براي کاربران ايراني ممکن بود را از دسترس خارج و محدود کند و هم اکنون هيچگونه نرم افزار پولي روي فروشگاه اپليکيشن سامسونگ براي کاربران ايراني وجود ندارد. جاي خالي قانونمند کردن شبکه هاي اجتماعي در کشور مصاديق فوق نشانه هاي آشکاري از ابزارهاي دشمن براي ضربه زدن به فضاي مجازي کشور و انفعال مسئولان اجرايي در برابر آنها است. اين درحالي است که اغلب کشورها براي حفظ استقلال و حاکميت بر فضاي مجازي کشورشان، سياست ها و رويکردهاي مشخصي را در پيش گرفته اند که از جمله آنها مي توان به اعمال قوانين و ضوابط براي فعاليت شبکه هاي اجتماعي در اين کشورها مطابق با منافعشان اشاره کرد. کشورهايي مانند آلمان و فرانسه اين روزها قوانين و جريمه هايي را براي فعاليت شبکه هاي اجتماعي در داخل اين کشورها در نظر گرفته اند. اما در ايران هنوز جاي خالي قانون مدوني براي ضابطه مند کردن فعاليت شرکت هاي خارجي تحت قوانين کشورمان احساس مي شود و به دليل نبود اين قوانين و عدم التزام به سياست‌هاي حاکميتي فضاي مجازي، شرکت هاي فناوري خارجي عليه منافع ملي کشور و اقتصاد کسب و کارهاي فضاي مجازي، اقدامات يکجانبه به کار مي گيرند. از سوي ديگر شبکه ملي اطلاعات به عنوان بستري براي حفظ امنيت، منافع و نياز کاربران به شمار مي رود که با تحقق آن، ارائه خدمات و محتوا با زيرساخت ارتباطي و اطلاعاتي و خدمات پايه نرم افزاري ايراني و يا با مالکيت و مديريت ايراني فراهم مي‌شود. در کانال آي‌تي و ™CanaleIT هم کلي عکس و ويدئوي دسته اول و جذاب داريم