برگزیده

سیگنال معکوس روبیو به مذاکرات؛ توافق قابل دستیابی است؟

اکو ايران

بروزرسانی 1405/03/04 - 14:45

سیگنال معکوس روبیو به مذاکرات؛ توافق قابل دستیابی است؟

اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

اگرچه تفاهم‌نامه توافق‌شده بین ایران و ایالات متحده شامل امتیازات اساسی عمده‌ای از هر دو طرف نبود، اما حداقل نشانه‌ای از تمایل به حرکت به سمت یک توافق گسترده‌تر بود.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، روز دوشنبه گفت که واشنگتن یا با ایران به توافق خوبی خواهد رسید و یا «به روش دیگری» با این کشور برخورد خواهد کرد. این در حالی است که واشنگتن امیدها برای دستیابی به یک توافق قریب‌الوقوع برای پایان جنگ سه ماهه را کم اهمیت جلوه داده است.

یا توافق و یا برخورد «به روشی دیگر»
به نوشته خبرگزاری رویترز، پس از آن‌که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز یکشنبه گفت که به نمایندگانش گفته که برای هیچ توافقی با ایران عجله نکنند، روبیو به خبرنگاران در دهلی‌نو گفت که ایالات متحده قبل از بررسی «گزینه‌های دیگر»، به دیپلماسی هر فرصتی برای موفقیت خواهد داد.

روبیو گفت: «ز نظر توانایی آنها [ایران] برای باز کردن تنگه، ورود به یک مذاکره بسیار واقعی و مهم با محدودیت زمانی در مورد مسائل هسته‌ای بحث داریم و امیدواریم که بتوانیم آن را به سرانجام برسانیم».یک روز پیش از آن، ترامپ نوشت که محاصره کشتی‌های ایرانی در تنگه هرمز توسط آمریکا «تا زمان دستیابی، تأیید و امضا توافق، به قوت خود باقی خواهد ماند». او افزود: «هر دو طرف باید وقت بگذارند و آن را درست انجام دهند».

روبیو در ضمن اذعان به این‌که «پیشرفت قابل توجهی، اگرچه نه پیشرفت نهایی،» در مذاکرات حاصل شده به ایندیا تودی گفت که «مرحله اول» پیش رو، بازگشایی کامل تنگه هرمز خواهد بود. «دوم اینکه ایران باید در مورد سه موضوع وارد مذاکرات جدی شود: تعهد به نداشتن سلاح هسته‌ای، محدودیت‌های بلندمدت بر قابلیت‌های غنی‌سازی، و اینکه با اورانیوم غنی‌شده با درصد بالا چه می‌کنید؟»

چشم در برابر چشم، اقدام در برابر اقدام
تهران هنوز به طور رسمی به این داستان واکنشی نشان نداده است. اما خبرگزاری نیمه‌رسمی تسنیم اعلام کرد که ایالات متحده هم‌چنان در حال مانع‌تراشی در بخش‌هایی از یک توافق احتمالی، از جمله درخواست تهران برای آزادسازی دارایی‌های مسدود شده، است. ابراهیم رضایی، سخنگوی مجلس ایران، روز دوشنبه گفت که در جریان درگیری نظامی، تاکتیک ایران «چشم در برابر چشم» و در درگیری دیپلماتیک «اقدام در برابر اقدام» است. او گفت ایران تسلیم فشار یا تهدید نمی‌شود و اگر ایالات متحده خواهان توافق است، باید مذاکره کند، اما اگر بنزین ۶ دلاری می‌خواهد، می‌تواند به بلوف زدن ادامه دهد.

ترامپ روز شنبه با اعلام اینکه واشنگتن و تهران «تا حد زیادی» بر سر یادداشت تفاهمی در مورد توافق صلح که تنگه هرمز را بازگشایی می‌کند، مذاکره کرده‌اند، انتظارات از یک توافق قریب‌الوقوع را افزایش داد. دو طرف هم‌چنان در مورد چندین موضوع دشوار، مانند برنامه هسته‌ای هسته‌ای ایران، جنگ اسرائیل در لبنان و درخواست‌های تهران برای لغو تحریم‌ها و آزادسازی ده‌ها میلیارد دلار از درآمدهای نفتی ایران که در بانک‌های خارجی مسدود شده است، اختلاف نظر دارند.

توافق اصولی؟
یک مقام ارشد دولت ترامپ آنچه را که به گفته او آخرین خطوط کلی مسائل مورد مذاکره بود، تشریح کرده است. این مقام که نخواست نامش فاش شود، ادعا کرد که ایران «به طور اصولی» با باز کردن تنگه هرمز در ازای لغو محاصره دریایی ایالات متحده و از بین بردن اورانیوم غنی‌شده تهران موافقت کرده است. او افزود که ایالات متحده متوجه شده که در تهران الگوی کلی این توافق تأیید شده است. اما تاکنون هیچ تأیید رسمی از سوی ایران یا توضیحی در مورد معنای توافق «به طور اصولی» ارائه نشده است.

این مقام آمریکایی گفت که واشنگتن ابتدا بازگشایی تنگه و لغو محاصره دریایی ایالات متحده را در نظر دارد. مذاکره در مورد جزئیات اقدامات هسته‌ای زمان بیشتری خواهد برد. این مقام رسمی، اظهارات مبنی بر اینکه ایران از بین بردن اورانیوم غنی‌شده ذخیره‌شده خود را نپذیرفته، رد کرد. این مقام گفت: «مسئله چگونگی آن است». یک مقام ارشد دیگر دولت ترامپ روز یک‌شنبه گفت که چارچوب پیشنهادی به مذاکره‌کنندگان ۶۰ روز فرصت می‌دهد تا به توافق نهایی برسند.پیش از این، منابع ایرانی به رویترز گفته بودند که در مراحل بعدی، می‌توان «فرمول‌های عملی» برای حل اختلاف بر سر ذخایر اورانیوم غنی‌شده با غنای بالا، از جمله رقیق کردن این ماده تحت نظارت دیده‌بان هسته‌ای سازمان ملل، پیدا کرد.

دو مقام منطقه‌ای و یک مقام آمریکایی هم به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفتند که طبق این توافق‌نامه در حال شکل‌گیری، تنگه هرمز به تدریج و هم زمان با پایان دادن به محاصره توسط ایالات متحده، بازگشایی خواهد شد. به گفته این منابع، ایالات متحده به ایران اجازه می‌دهد نفت خود را از طریق معافیت‌های تحریمی بفروشد. این مقام گفت که کاهش تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدود شده ایران در طول دوره ۶۰ روزه مورد مذاکره قرار خواهد گرفت. آن‌ها گفتند که پیش‌نویس توافق شامل پایان جنگ بین اسرائیل و گروه حزب‌الله لبنان است.

توافقی قابل دستیابی است؟
تریتا پارسی، کارشناس مسائل ایران و از بنیانگذاران موسسه کوئینسی، به خبرگزاری الجزیره گفته اگرچه تفاهم‌نامه توافق‌شده بین ایران و ایالات متحده شامل امتیازات اساسی عمده‌ای از هر دو طرف نبود، اما حداقل نشانه‌ای از تمایل به حرکت به سمت یک توافق گسترده‌تر بود. پارسی به الجزیره گفت: «ارزیابی حقیقت این‌که چه کسی اول چشمک می‌زند تا زمانی که نتیجه نهایی را نبینیم، پس از ۳۰ روز دیگر، حاصل نخواهد شد و امیدواریم تا زمانی که به توافق نهایی در مورد مسئله هسته‌ای نرسیم، بیشتر از این طول نکشد». او افزود مشخص نیست آیا ایران مستقیماً غرامت جنگ -که یک خواسته کلیدی است- را دریافت خواهد کرد یا خیر، اما اگر تحریم‌ها برداشته شوند و مسئله هسته‌ای حل شود، «احتمالاً توافق بزرگتری از توافق اوباما در سال ۲۰۱۵ خواهد بود».

سایر تحلیلگران خاطرنشان کرده‌اند که رضایت اسرائیل عامل کلیدی در تصمیم‌گیری در مورد دستیابی به توافق خواهد بود. به گفته ستاره صادقی، استادیار مطالعات جهان در دانشگاه تهران، پیامی به ترامپ ارسال شده مبنی بر اینکه تمایل منطقه‌ای آشکاری برای دستیابی به توافق و برقراری صلح وجود دارد، اما این پیام‌ها گاهی متناقض بوده‌اند. صادقی به الجزیره گفت: «ما شاهدیم که هر دو طرف می‌گویند که بسیار نزدیک اما بسیار دور هستند و گزینه نظامی هنوز روی میز است». او گفت چالش ترامپ این است که آیا می‌تواند منافع اسرائیل را نادیده بگیرد و توافق را پیش ببرد، در حالی که طبق گزارش‌ها اسرائیل به دنبال از بین بردن هرگونه توافقی است.

گام پس از جنگ
در همین شرایط، باراک راوید، گزارش‌گر آکسیوس نوشت، ترامپ در کفرانس تلفنی روز شنبه با رهبران چندین کشور عربی و مسلمان گفته که اگر توافقی برای پایان دادن به جنگ ایران حاصل شود، او می‌خواهد این کشورها با اسرائیل توافق‌نامه عادی‌سازی روابط امضا کنند. اظهارات ترامپ در مورد اسرائیل و پیوستن این کشورها به توافق‌نامه ابراهیم در طول این تماس تلفنی، نشان‌دهنده گام بزرگ بعدی است که او می‌خواهد پس از جنگ در خاورمیانه بردارد.

به ادعای آکسیوس، این رهبران از جمله محمد بن زاید، حاکم امارات متحده عربی، که دیدگاه تندتری نسبت به جنگ ایران داشته، گفته‌اند که از این پیشنهاد حمایت می‌کنند. یک مقام آمریکایی گفت: «همه آنها گفتند: ما در این توافق با شما هستیم. و اگر کار نکند، ما هم با شما خواهیم بود». دو مقام آمریکایی گفتند که ترامپ به رهبران گفت که پس از پایان جنگ با ایران، از همه کسانی که هنوز عضو پیمان ابراهیم نیستند یا با اسرائیل پیمان صلح ندارند، انتظار دارد که به این رژیم بپیوندند و روابط خود را با آن عادی کنند.

این رهبران، به ویژه رهبران عربستان سعودی، قطر و پاکستان که روابط دیپلماتیک رسمی با اسرائیل ندارند، از درخواست ترامپ شگفت زده شدند. یکی از مقامات آمریکایی گفت: «سکوت برقرار شد و ترامپ به شوخی پرسید که آیا آنها هنوز آنجا هستند یا خیر». سپس ترامپ به رهبران گفت که نمایندگان او، جارد کوشنر و استیو ویتکوف، در هفته‌های آینده این موضوع را پیگیری خواهند کرد.