برگزیده

رمزگشایی از تهدید غیرمنتظره پوتین

اکو ايران

بروزرسانی 1405/03/10 - 21:30

اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

پوتین به‌تازگی دولت ارمنستان را که عضوی از اتحادیه اقتصادی اوراسیا به‌شمار می‌آید، بابت تلاش برای پیوستن به اتحادیه اروپا مورد شماتت قرار داد. به باور پوتین، عضویت همزمان در این دو اتحادیه ناممکن است و ارمنستان باید راه خود را برگزیند. تهدیدهای پوتین از جهاتی یادآور تهدیدهایی است که علیه اوکراین مطرح می‌شدند.

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه، پس از پایان سفرش به قزاقستان درباره پیامدهای احتمالی خروج ارمنستان از اتحادیه اقتصادی اوراسیا هشدار داد در صورت خروج این کشور از این اتحادیه، ایروان دسترسی خود را به توافق‌های تجارت آزاد موجود از دست خواهد داد. روسیه هم‌چنین سفیر خود در ارمنستان را «برای مشورت» به مسکو فراخوانده است. این اقدام در واکنش به نزدیکی روزافزون ایروان به اتحادیه اروپا صورت گرفته و تازه‌ترین گام در سلسله فشارهای فزاینده مسکو بر دولت ارمنستان در آستانه انتخابات مهم ۷ ژوئن محسوب می‌شود.

تهدید به تحریم اقتصادی ارمنستان از سوی پوتین
به گزارش نشریه اوراسیا ریویو، ولادیمیر پوتین پس از پایان سفرش به قزاقستان درباره پیامدهای احتمالی خروج ارمنستان از اتحادیه اقتصادی اوراسیا گفت: «در مجموع، ما ناچار خواهیم شد تقریباً تمامی همکاری‌های اقتصادی خود با ارمنستان را که در چارچوب فرآیندهای همگرایی انجام می‌شود، متوقف کنیم.»

پوتین هم‌چنین خاطرنشان ساخت که ارمنستان با محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌تری برای شرکت‌های حمل‌ونقل جاده‌ای مواجه خواهد شد و مهاجران ارمنی برای کار در روسیه باید مجوزهای لازم را دریافت کنند. افزون بر این، مسکو قیمت سوخت و منابع انرژی صادراتی به ارمنستان را افزایش خواهد داد؛ اقدامی که به ارزیابی او می‌تواند معادل ۱۴ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور هزینه در بر داشته باشد. او گفت: «قیمت انرژی پایین‌تر است؛ در اروپا حدود ۶۰۰ یورو است، در حالی که اینجا کمی بیش از ۱۵۰ یورو. این ارقام قابل مقایسه نیستند. همه همیشه درباره منابع انرژی صحبت می‌کنند؛ این موضوع مهم است، اما تنها مزیت و تنها جنبه مثبت نیست».

پوتین همچنین یادآور شد که سهم سرمایه روسیه در سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در ارمنستان از ۸۶ درصد فراتر رفته است. او افزود: «پس از نشست ایروان، شرکای اروپایی ما وعده دادند ۲.۵ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری کنند. اینکه چگونه و چه زمانی این سرمایه‌گذاری انجام خواهد شد، هنوز باید دید.»

ارمنستان: اروپایی یا اوراسیایی؟
در بهار ۲۰۲۵، ارمنستان قانونی را درباره تمایل این کشور به پیوستن به اتحادیه اروپا تصویب کرد، هرچند خود اتحادیه اروپا تاکنون پیشنهاد عضویت رسمی به ایروان ارائه نکرده است. نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، نیز تصریح کرده که دولت او از ناسازگاری عضویت هم‌زمان در اتحادیه اروپا و اتحادیه اقتصادی اوراسیا آگاه است؛ بااین‌وجود، ارمنستان تا زمانی که امکان داشته باشد، دستورکار خود را با هر دو نهاد هماهنگ خواهد کرد.

دیدار ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، با نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، مسکو، ۸ اکتبر ۲۰۲۴/ عکس از خبرگزاری تاس

اتحادیه اقتصادی اوراسیا (Eurasian Economic Union) یک بازار واحد اقتصادی است که افزون بر ارمنستان، شامل روسیه، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان نیز می‌شود. مسکو پیش‌تر تأکید کرده که ارمنستان نمی‌تواند هم‌زمان عضو اتحادیه اروپا و این اتحادیه اقتصادی باشد. این اقدام در حالی صورت گرفته که ارمنستان در ماه مه یک نشست مشترک با اتحادیه اروپا برگزار کرد؛ نشستی که بروکسل آن را «گامی بزرگ رو به جلو» در روابط توصیف کرد.

یورونیوز با اشاره به شدت گرفتن فشارهای روسیه بر دولت پاشینیان، یادآور شده این تحولات تنها چند روز پس از آن رخ می‌دهد که دونالد ترامپ حمایت «کامل و تمام‌عیار» خود را از پاشینیان اعلام کرد. رهبران اتحادیه اقتصادی اوراسیا در بیانیه‌ای مشترک هشدار دادند که برنامه‌های ارمنستان برای پیوستن به اتحادیه اروپا «خطرات جدی» برای امنیت اقتصادی تمامی اعضای این بلوک ایجاد می‌کند.

در نشست سران اتحادیه در آستانه، پایتخت قزاقستان، سران روسیه، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان از ایروان خواستند تا هرچه سریع‌تر یک همه‌پرسی ملی درباره انتخاب میان اتحادیه اروپا و بلوک تحت رهبری مسکو برگزار کند. آن‌ها همچنین هشدار دادند که حرکت ارمنستان به سوی عضویت در اتحادیه اروپا ممکن است به تعلیق عضویت این کشور در اتحادیه اقتصادی اوراسیا منجر شود. در همین راستا، روندی موسوم به «بازبینی رسمی» عضویت ارمنستان آغاز شده که می‌تواند تا ماه دسامبر به تعلیق عضویت این کشور بینجامد.

دولت ارمنستان همواره اعلام کرده که قصد خروج از اتحادیه اقتصادی اوراسیا را ندارد، اما همزمان مسیر نزدیکی به اتحادیه اروپا را نیز ادامه خواهد داد. بااین‌حال، کرملین هشدارهای خود را تشدید کرده و تهدید کرده است که در صورت ادامه مسیر غرب‌گرایانه ارمنستان، صادرات ارزان گاز و نفت به این کشور را متوقف خواهد کرد؛ منابعی که برای اقتصاد ارمنستان حیاتی هستند. پوتین گفت: «مردمان ما با قرن‌ها دوستی به یکدیگر پیوند خورده‌اند و هیچ‌چیز نمی‌تواند به روابط انسانی ما آسیب بزند؛ اما مسائل اقتصادی موضوعی متفاوتند. استانداردهای اتحادیه اروپا با استانداردهای اتحادیه اقتصادی اوراسیا قابل جمع نیستند. به همین دلیل اگر ارمنستان به اتحادیه اروپا نزدیک‌تر شود، ما ناچار خواهیم شد تقریباً تمامی فعالیت‌های اقتصادی خود در این کشور را متوقف کنیم.»

تکرار سناریوی اوکراین
دویچه وله نیز در گزارشی در این باب یادآور شده ارمنستان در گذشته روابط اقتصادی، دیپلماتیک و امنیتی بسیار نزدیکی با روسیه داشته است، اما دولت این کشور در سال‌های اخیر به‌تدریج به سمت غرب متمایل شده است.

این خبرگزاری متذکر شده بیانیه اتحادیه اقتصادی اوراسیا یک روز پس از آن منتشر شد که پوتین در سخنانی اختلاف با ارمنستان را به آنچه «سناریوی اوکراین» نامید مرتبط کرد. او گفت بحران اوکراین زمانی آغاز شد که کی‌یف به دنبال نزدیکی بیشتر به اتحادیه اروپا رفت. پوتین روز جمعه بار دیگر میان اوکراین و ارمنستان شباهت‌هایی ترسیم کرد و گفت: «بحران اوکراین از جایی آغاز شد که این کشور تلاش کرد به اتحادیه اروپا بپیوندد.» پوتین قبلاً نیز تأکید کرده بود که عضویت هم‌زمان در اتحادیه اروپا و اتحادیه اقتصادی اوراسیا «غیرممکن» است.

چرا ارمنستان از روسیه فاصله می‌گیرد؟
ارمنستان پس از شکست در جنگ‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۳ با آذربایجان که به فروپاشی عملی جمهوری جدایی‌طلب قره‌باغ کوهستانی انجامید، به‌تدریج مسیر فاصله گرفتن از مسکو را آغاز کرد. این منطقه که در مرزهای شناخته‌شده بین‌المللی جمهوری آذربایجان قرار دارد، از دهه ۱۹۹۰ تحت کنترل نیروهای ارمنی بود؛ اما جنگ ۲۰۲۳ باعث خروج بخش عمده جمعیت ارمنی از این منطقه شد.

در کنار این تحولات، درگیری‌های مرزی نیز میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان رخ داد که به خاک به‌رسمیت‌شناخته‌شده ارمنستان نیز سرایت کرد. ایروان در سال ۲۰۲۴ عضویت خود در سازمان پیمان امنیت جمعی تحت رهبری روسیه را تعلیق کرد و اعلام نمود که این سازمان در قبال حملات آذربایجان به تعهدات دفاع جمعی خود عمل نکرده است.

اگرچه ارمنستان هنوز به‌طور رسمی برای عضویت در اتحادیه اروپا درخواست نداده است، اما دولت پاشینیان اعلام کرده قصد دارد در آینده چنین درخواستی ارائه دهد. همچنین ارمنستان با یک توافق صلح با میانجی‌گری ایالات متحده موافقت کرده است که هدف آن عادی‌سازی روابط با آذربایجان و ایجاد یک کریدور ترانزیتی اقتصادی است که جمهوری آذربایجان را به نخجوان متصل می‌کند.