منازعه زودهنگام فعالان محیط زیست با کلانتری

فرارو/ متن پيش رو در فرارو منتشر شده و انتشار آن به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست فرارو- هنوز از انتخاب عيسي کلانتري به عنوان رييس سازمان محيط زيست يک ماه نگذشته است که اظهارات و عملکرد او در اين مدت کوتاه جنجال به پا کرده است. برخي کارشناسان و ناظران حوزه محيط زيست به شدت از مواضع اخير او انتقاد کرده اند. عيسي کلانتري روز گذشته در نشست خبري حاضر شد تا رودروي خبرنگاران درباره معضلات محيط زيستي ايران و اولويت هاي مديريتي اش سخن گويد. چند اظهار نظر کلانتري در اين نشست خبري جنجال به پا کرد. هفته گذشته ايران روز ملي يوزپلنگ را پشت سر گذشت. در جريان پرداختن به وضعيت "يوزپلنگ" ايراني نگراني‌هايي پيرامون به خطر افتادن زيستگاه اين گونه در ايران مطرح شد. در اين راستا فعاليت دامداران، حضور گله ها و چراي دام ها در پارک ملي توران به عنوان يکي از تهديدهاي زيستگاه يوزپلنگ عنوان شد. به همين خاطر تلاش هايي از سوي جامعه مدني براي حفظ زيستگاه اين گونه جانوري آغاز شد. کارزار مردمي به راه افتاد با شعار "تا يک حسرت ملي تنها ۵۰ يوز باقي است". در اين کارزار شماره حسابي اعلام شد تا با کمک هاي مردمي و ايجاد آغل و چراگاه براي دام ها و گله ها زيستگاه يوز حفظ شود. گفته مي شود تاکنون نزديک به يک ميليارد تومان از طريق اين کمپين جمع آوري شده است. هنرمندان بسياري همچون هديه تهراني، فعالان اجتماعي و حتي برخي سياستمداران نيز به اين کمپين پيوستند. با وجود تلاش کارزار مردمي "يوز تا ابد"، سازمان محيط زيست و رييس جديدش در اين باره سکوت کردند، اين سکوت با انتقاد فعالان حوزه محيط زيست روبه رو شد. اما عيسي کلانتري روز گذشت سخناني داشت که نشان مي داد که اساسا حفظ حيات وحش از برنامه ها و اولويت هاي اصلي او نيست. او در جايي از سخنانش درباره جنبش حفظ يوزپلنگ ايراني که اخيرا به راه افتاده است و انتقادات از سازمان محيط زيست درباره کم تحرکي در اين باره گفت: «آب را نبايد قرباني مسأله جزيي چون يوزپلنگ کرد.» اين اظهار نظر کلانتري حملات به او را افزايش داد، منتقدان مي گويند اين اظهار نظر عيسي کلانتري منطق درستي ندارد. علي رنجبران فعال محيط زيست در اين باره نوشته است: «درحقيقت تلاش کلانتري براي ايجاد يک دوگانه يا آب يا يوزپلنگ اساسا بي معني است، مي توان به هردو پرداخت و اينها مغايرتي با هم ندارند.» او تاکيد کرده است "اظهارات کلانتري نشان داد او مسئله تنوع زيستي و نقش اکوسيستم ها در بقاي انسان ها را هم به درستي درنيافته است." ماجراي محصولات تراريخته انتقاد از کلانتري به مسئله يوز محدود نشده است. پس از کنار رفتن معصومه ابتکار از سازمان محيط زيست. عيسي کلانتري در همان روزهايي ابتدايي کار خود موافقت خود را با توليد محصولات تراريخته اعلام کرد. او با انتصاب نيره اعظم خوش خلق سيما به عنوان مشاور فن آوري و بيوتکنولوژي خود، خشم فعالان محيط زيست را برانگيخت. خوش خلق سيما مدرک کارشناسي مهندسي کشاورزي خود را از دانشگاه اروميه، فوق ليساس تغذيه گياهي و دکتراي فيزيولوژي ملکولي گياهان را از دانشگاه هيروشيما ژاپن اخذ کرده است. او يکي از مدافعان استفاده از محصولات تراريخته است. همچنين چند شب پيش در يک بخش خبري تلويزيوني مناظره اي ترتيب داده شد که يکي از مخالفان محصولات تراريخته با يکي از موافقان آن به بحث پرداختند. در اين برنامه بهزاد قره‌ياضي به نمايندگي از سازمان محيط زيست از توليد محصولات تراريخته دفاع کرد. دفاع نماينده سازمان باز هم فعالان محيط زيست را عليه کلانتري شوراند. محصولات تراريخته محصولات کشاورزي دستکاري شده ژنتيکي‌اند که کاشت آن در ۳۵کشور جهان ممنوع اعلام شده است. سازمان محيط زيست در دوران رياست معصومه ابتکار موافقت خود را با توليد اين محصولات اعلام نکرده بود. اما کلانتري نظر ديگري دارد. او در نشست خبري گفت: «تابه‌حال آن‌هايي که مخالف تراريخته هستند يک استدلال منطقي و علمي ندارند و حرف‌هاي سياسي و شعاري مطرح مي‌کنند.» کلانتري در نشست خبري دو تن از کارشناسان و طرفداران تراريخته را به نشست خبري اورده بود. کلانتري مي گويد وزارت بهداشت سلامت محصولات تراريخته را تائيد کرده است. با اين وجود فعالان محيط زيست مي گويند محصولات تراريخته "سرطان زا" هستند. انتقاد از کلانتري در اين زمينه کار را به جايي کشانده است که يکي از کارشناسان برجسته سازمان محيط زيست يعني محمد درويش در مطلبي به شدت از رييس جديد سازمان انتقاد کرده است. او در يادداشت خود سخنان قره‌ياضي در تلويزيون را زير سوال برده و در يادداشتي نوشته است: «گويا در پرديسان، فقط جابجايي مسالمت آميز در صندلي قدرت براي استفاده بهتر از انديشه هاي نو و پيش برنده رخ نداده، بلکه ظاهراً کودتايي شده و يک شبه قرار است جابه جايي در مفهوم رنگها و ارزشها رخ دهد! چرا؟» قره‌ياضي معاون سازمان محيط زيست در برنامه تلويزويني گفته بود: «منتقدان محصولات تراريخته که موجب ترس مردم مي شوند تروريست هستند!» درويش که مدير کل دفتر آموزش و مشارکت‌هاي مردمي سازمان حفاظت محيط زيست است خطاب به رييس جديد سازمان محيط زيست نوشته است: «اينجانب، محمد درويش با سه دهه سابقه خدمت در عرصه هاي منابع طبيعي و محيط زيست کشور اعلام مي کنم: راهِ نجات محيط زيست وطن از آفرينش هم افزايي بين دلسوزان واقعي اين حوزه، پايان دادن به اتهام زني ها، کمک به ارتقاي توان معيشتي و آموزشي پرسنل سازمان، ارزشگذاري اقتصادي مواهب طبيعي و مهارِ پروژه محيط زيست هراسي در بين برخي از دولت سالارانِ قدرتمدار مي گذرد.» يکي از مهمترين بحث ها درباره توليد محصولات کشاورزي تراريخته در ايران، توليد برنج تراريخته است که کلانتري در نشست خبري درباره آن گفت: «وزارت بهداشت به دانشگاه علوم‌پزشکي يزد مأموريت تحقيق و بررسي در اين زمينه را داده بود که درباره سلامت برنج تراريخته اظهارنظر کند. بعد از سه‌سال‌و نيم بررسي و ارزيابي، چهارشنبه هفته گذشته رسما نتايج اين بررسي‌ها اعلام شد. براساس گزارش رسمي وزارت بهداشت، برنج تراريخته از نظر سلامت مشکلي ندارد.» با اين حال منتقدان مي گويند اگر برنج تراريخته مشکلي ندارد چرا آمريکا و ديگر کشورهاي صنعتي جهان آن را به توليد انبوه نمي رسانند؟ منتقدان مي گويند توليد اين نوع برنج ابهامات زيادي دارد که هنوز به آن ها پاسخي داده نشده است. اولويت کاري کلانتري مواضع کلانتري درباره مسئله آب هم بحث هاي زيادي را در پي داشته است. کلانتري در تمام اظهار نظرهاي خود بر وجود بحران آبي در ايران تاکيد کرده است. در نشست خبري به گونه اي اولويت کاري خود را بحران آب اعلام کرد. کلانتري گفت: «هر کشوري در حوزه محيط زيست يک اولويت کاري دارد، براي مثال چين آلودگي هوا را در اولويت اصلي خود قرار داده است. ممکن است در کشورهاي ديگر پسماند يا ساير مسائل محيط زيست در اولويت باشد. بررسي‌ها نشان مي‌دهد بيش از ۷۰ درصد مشکل محيط زيست کشور ما در حوزه آب است و تداوم روند موجود در کشور تا ۱۵ سال آينده موجب از‌بين‌رفتن تاريخ چند‌‌هزار‌ساله ما خواهد شد.» اوتأکيد کرد: «۷۰ درصد وقت خود را روي مسئله آب خواهم گذاشت؛ چون اشتباه است که وزارت نيرو را به ‌حال ‌خود رها کنيم.» کلانتري گفت که به صورت مشروط مسئوليت محيط زيست را پذيرفته است: «شرط من براي پذيرش رياست سازمان اين بود که تصميم‌گير اصلي آب شوراي‌عالي آب باشد، نه وزارت نيرو. آقاي روحاني هم شرط من را پذيرفت». اين اظهارات کلانتري باز هم با واکنش منتقدان روبه رو شده است. کاربري در اين باره نوشته است: «آقاي کلانتري مسئله کمبود آب در حيطه وظايف شما نيست شما رئيس سازمان حفاظت از محيط زيست هستيد به وظيفه اصلي خود در حفظ يوزپلنگ ايراني برسيد.» برخي ديگر از کاربران دوران حضور کلانتري در وزارت کشاورزي در دهه هفتاد را عامل مهم بحران آب ايران معرفي کرده اند و مي گويند متهم اکنون مدعي شده است. کاربري در اين باره با کنايه نوشته است: «يکي‌ از علت‌هاي خشک شدن کشور مديريت غلط کشاورزيست، خوشبختانه آقاي روحاني ايشان رو برياست محيط زيست منصوب فرمود تاتير خلاص را بزنند.» تقابل اخير ميان رييس جديد سازمان محيط زيست با فعالان و کارشناسان اين حوزه احتمالا آغاز يک جنگ بزرگ است. جنگ رويکردها و اولويت ها. احتمالا با اقدامات بيشتر سازمان نارضايتي ها و انتقادات افزايش بيشتري يابد. در همين حال اين جنگ مي تواند ابعاد ديگري هم پيدا کند. با توجه به تاکيد کلانتري بر مسئله آب و حفظ منابع آبي بايد ديد او با وزارت نيرو و کشاورزي و اقدامات آنها چه مي کند. او در اين مدت کوتاه مواضعي در حمايت از عملکرد وزارت نيرو گرفته است. کلانتري در نشست خبري در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره سد سازي در شمال کشور گفت: «از نظر من سدسازي در برخي جاها خوب و در برخي جاها بد است. من سد نازلو و سد سيمينه‌رود را با وجود پيشرفت کاري بالا و صرف هزينه‌هاي بسيار بالا متوقف کردم، بنابراين سدسازي در همه‌جا خوب يا در همه‌جا بد نيست، بلکه لازم است ارزيابي زيست‌محيطي براي احداث سد انجام شود. معتقدم در شمال کشور سدسازي مانعي ندارد.» اين در حالي است فعالان محيط زيست در ماه هاي اخير از برخي سدسازي هاي در شمال کشور از جمله سد شفارود ابراز نگراني کرده اند. کلانتري پيش از سياست سدسازي و همچنين سياست خودکفايي در کشور انتقاد کرده بود. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد