مسلمانان میانمار؛ از سکوت جهان اسلام تا منافع اسرائیل، چین و هند

اعتماد/ متن پيش رو در اعتماد منتشر شده و انتشار آن به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست ميانمار کشوري است که حد فاصل جنوب و جنوب شرق آسيا واقع شده و از منظر ژئوپولتيک جايگاه بسيار خاصي در اتصال اين دو بخش از آسيا دارد. اين کشور داراي ساختار قومي موزاييکي با ٨ گروه ملي و در مجموع متشکل از ١٣٥ قوميت شناخته شده است. بسياري از اين اقوام سال‌ها با دولت مرکزي به صورت مسلحانه درگيري داشتند و برخي از آنها طي دهه اخير توانستند با دولت مرکزي به مصالحه‌اي شکننده دست يابند. قدرت سياسي در ميانمار از سال ١٩٦٢ تا ١٩٨٨ در دست نظاميان و ساختار اقتصادي اين کشور بر اساس آموزه‌هاي سوسياليسم تنظيم شد. با اغتشاشات داخلي در سال ١٩٨٨ قدرت نظاميان رو به افول رفت و با اعتراضات مردمي مسير تغيير ساختار سياسي در اين کشور مشخص شد. اختلاف‌هايي که گزارش نمي‌شد مسلمانان با وجود پراکندگي در سراسر اين کشور، به صورت عمده در استان راخين در غرب اين کشور و در مجاورت مرز مشترک اين کشور با بنگلادش ساکن هستند. بر اساس آمار غيررسمي جمعيت روهينگيا يا مسلمانان استان راخين ١/١ ميليون نفر برآورد شده است. در ارتباط با اختلافات قومي در استان راخين بايد گفت که برخوردهاي خشونت‌آميز ميان مسلمانان و بوداييان از ديرباز در اين منطقه وجود داشته است اما سند روشني در ارتباط با ريشه‌ها و زمينه‌هاي درگيري در دست نيست. مقام‌هاي ميانمار مي‌گويند که اختلافات قومي در اين استان بسيار قديمي بوده ولي به دليل برد و دامنه محدود رسانه‌ها در دهه‌هاي قبل اين برخوردها به خارج از اين کشور و جامعه جهاني منعکس نمي‌شد. راخين؛ قرباني خشونت بودايي‌ها عليه مسلمانان در سال ٢٠١٢ پس از درگيري تعدادي از بودايي‌ها با مسلمانان، بوداييان با حمله به يک اتوبوس، ١١ مسلمان را به طرز فجيعي به قتل رساندند. اين موضوع موجب شد که دامنه تنش‌ها به شهرها و نواحي مختلف استان راخين گسترده شود. در جريان اين برخوردها روستاها، مساجد و مدارس اسلامي از سوي افراطيون بودايي به آتش کشيده شد و نيروهاي نظامي و انتظامي با انفعال در مقابل کشتار مسلمانان و به آتش کشيده شدن روستاهاي مسلمانان، نظاره‌گر اقدامات افراطيون بودايي بودند. دولت مرکزي پس از کشتارهاي وسيع، با اعلام شرايط ويژه و حکومت نظامي و با استقرار نيروهاي نظامي کنترل اين استان بحران‌زده را در دست گرفت. آغاز کمک‌هاي ايران به رفع مخاصمه از سال ٢٠١٢ در سال ٢٠١٢ (١٣٩١) سفارت جمهوري اسلامي ايران در بانکوک، با شعله ور شدن برخوردهاي قومي و مذهبي اقدامات قابل توجهي را براي ريشه‌يابي، امدادرساني و کمک به رفع مخاصمات در دستور کار خود قرار داد. سفارت جمهوري اسلامي ايران با ملاقات‌هاي خود توانست زمينه را براي حضور هياتي از نمايندگان مجلس (آقايان حقيقت‌پور، آقامحمدي و بخشايش از اعضاي کميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس) در شهر سيتوي، مرکز ايالت راخين آماده کند. همزمان با اعزام يک فروند هواپيماي باري به شهر يانگون بيش از ٣٠ تن کمک‌هاي انسان‌دوستانه جمعيت هلال‌احمر کشور براي مسلمانان استان راخين ارسال که در زمان حضور نمايندگان محترم مجلس در اردوگاه‌ها ميان پناهجويان توزيع شد. اين اقدامات در حالي صورت گرفت که دولت مرکزي از حضور نيروهاي خارجي به ويژه اعضاي ديپلماتيک سفارتخانه‌هاي خارجي در استان راخين ممانعت به عمل مي‌آورد. هيات ديپلماتيک و نمايندگان مجلس در سال ٢٠١٢ در ملاقات و گفت‌وگو با سر وزير ايالت راخين و نمايندگان وزارت کشور و مسوولان مرزي ميانمار نگراني عميق جمهوري اسلامي ايران و نيز جوامع اسلامي را به اطلاع مقامات محلي رساندند. مقامات محلي اظهار داشتند که از زمان شروع درگيري‌هاي اخير، اقتصاد ضعيف ايالت راخين به‌شدت آسيب ديده است. به دنبال قدرت نمايي بوداييان افراطي و گسترش احساس نا امني در ميان مسلمانان، فعاليت‌هاي اقتصادي روهينگياها در بنگاه‌هاي اقتصادي ايالت و فعاليت صيادي اين اقليت کاملا متوقف شده است. بخش کشاورزي نيز که جمعيت قابل توجهي از مسلمانان را در خود جذب کرده بود کاملا از زنجيره توليد در ايالت خارج شده بود. مقامات محلي ضمن تاکيد بر اختلافات قومي در ايالت راخين بر اين موضوع اشاره داشتند که طرفين حتي حاضر به فروش جنس به يکديگر و به کار‌گيري نيروي انساني از طرف مقابل نيستند. برخورد بودايي‌ها و مسلمانان مذهبي نيست؟ فصل مشترک اظهارات کليه مسوولان ميانماري آن است که روهينگيا، مهاجران غيرقانوني بنگالي هستند که براي کار و زندگي از بنگلادش وارد ميانمار و در استان راخين ماندگار شده‌اند. اين افراد داراي پدر و مادر ميانماري يا اسنادي که نشان‌دهنده اجداد ميانماري آنها باشد، نيستند؛ از اين رو بر اساس قوانين ميانمار مشمول دريافت تابعيت ميانماري و دريافت اسناد هويتي و اقامت در کشور ميانمار نيستند. مقامات محلي تاکيد مي‌کنند که مهاجرت بنگالي‌ها به راخين با توجه به جمعيت بالاي آنها نسبت به بوداييان و کمبود فرصت‌هاي شغلي در ايالت از يک سو و توسعه نيافتگي و فقر بسيار شديد ايالت راخين از سوي ديگر، زمينه را براي برخوردهاي بسيار خشن مسلمانان و بوداييان فراهم کرده است. مقامات مسوول بر اين نکته تاکيد دارند که برخوردهاي دو طرف را نبايد برخورد مذهبي دانست بلکه تنش براي دستيابي به فرصت‌هاي محدود ميان ساکنان اين ايالت است. در موج جديد ناآرامي‌هاي استان راخين، متغير ديگري نيز به مجموعه متغيرهاي دخيل در ناآرامي‌هاي استان راخين وارد شد. دولت مرکزي و مقامات استاني ادعا مي‌کنند که يک گروه شبه‌نظامي و تروريستي از روهينگياها با عنوان ارتش آزاديبخش روهينگياي ميانمار ARSA به پاسگاه‌هاي پليس در اين استان حمله و موجب واکنش نيروهاي نظامي شده‌اند؛ اگرچه اين گروه اعلام کرده که براي دفاع از روهينگيا اقدامات خود را صورت داده است. همزماني کمک‌هاي انساني و تلاش‌هاي سياسي ايران در دور جديد تنش‌ها در ايالت راخين با توجه به عمق و گستره فاجعه انساني، وزارت امور خارجه و دولت، اقدامات قابل‌توجهي را دردستور کار قرار داد. جناب آقاي دکتر ظريف، وزير امور خارجه با ارسال دو نامه به دبيرکل سازمان ملل، ضمن ابراز نگراني از وضعيت مسلمانان خواستار اقدامي عاجل براي توقف اين کشتارها شدند. همچنين اعلام موضع سخنگوي وزارت امور خارجه در اين ارتباط و بررسي وضعيت روهينگيا در نشست ويژه سران سازمان همکاري اسلامي در قزاقستان بخشي از اقدامات صورت گرفته در اين زمينه است. در اين نشست وضعيت مسلمانان آسيب‌ديده و آوارگان ميانمار مورد بررسي قرار گرفته و طي بيانيه‌اي بر ضرورت پايان بخشيدن به خشونت‌ها، ارسال کمک‌هاي انسان‌دوستانه و همچنين رسيدگي به وضعيت آسيب‌ديدگان و آوارگان ميانماري تاکيد شد. در بيانيه پاياني سران کشورهاي اسلامي حاضر در اجلاس علم و فناوري سازمان همکاري‌هاي اسلامي، با ابراز نگراني شديد از جنايت و خشونت عليه مسلمانان منطقه روهينگيا در ميانمار، خواستار توقف فوري حمله به مسلمانان در اين منطقه شدند. لزوم افزايش فشار سياسي، اقتصادي و تجاري کشورهاي مسلمان بر ميانمار نماينده ايران در سازمان ملل نيز تلاش‌هايي را براي همگام کردن کشورهاي اسلامي براي کمک به روهينگيا و اتخاذ مواضع مشترک انجام داد. در داخل کشور نيز تاکنون دو هواپيماي کمک‌رسان، کمک‌هاي بشردوستانه هلال‌احمر را به بنگلادش انتقال داده و سومين هواپيماي کمک‌رسان نيز به زودي عازم آن منطقه خواهد بود. با توجه به نگراني‌هاي داخلي و وقوع فاجعه انساني جناب آقاي رحيم‌پور، معاون آسياي وزير امور خارجه، با نخستين هواپيماي کمک رسان به بنگلادش سفر کرد و از نزديک وضعيت آوارگان و نيازهاي آنها را مورد بررسي قرار داد. همچنين کمک ١٠ ميليارد ريالي رهبري و همچنين منابع مالي اختصاص يافته از سوي ساير مراجع فصل ديگري از کمک‌هاي جمهوري اسلامي به اقليت روهنگيا محسوب مي‌شود. بيانات مقام معظم رهبري در ارتباط با اين موضوع موثرترين و عملگرايانه‌ترين موضع‌گيري در جهان اسلام قلمداد مي‌شود. ايشان با اشاره به حوادث فاجعه‌آميز ميانمار، از سکوت و بي‌عملي مجامع جهاني و مدعيان حقوق بشر در قبال اين فجايع به‌شدت انتقاد کردند و با تاکيد بر اينکه راه‌حل اين قضيه، اقدام عملي کشورهاي مسلمان و فشار سياسي و اقتصادي به دولت بي‌رحم ميانمار است، خاطرنشان کردند: جمهوري اسلامي بايد عليه ظلم در هر نقطه از جهان، صريح و شجاعانه، اعلام موضع کند. ايشان افزودند: اين فجايع در مقابل چشم کشورها و دولت‌هاي اسلامي و مجامع جهاني و دولت‌هاي رياکار و دروغگوي مدعي حقوق بشر از سوي دولت بي‌رحم ميانمار، در حال رخ دادن است. رهبر انقلاب اسلامي با انتقاد از اکتفا کردن دبيرکل سازمان ملل به محکوم کردن جنايات در ميانمار افزودند: مدعيان حقوق بشر که گاهي براي مجازات يک مجرم در يک کشور، جنجال و هياهو مي‌کنند، در مقابل کشتار و آواره شدن ده‌ها هزار نفر از مردم ميانمار، هيچ عکس‌العملي نشان نمي‌دهند. حضرت آيت‌الله خامنه‌اي با تاکيد بر لزوم ورود و اقدام عملي دولت‌هاي اسلامي، گفتند: البته منظور از اقدام عملي، لشکرکشي نيست بلکه بايد فشار سياسي، اقتصادي و تجاري خود را بر دولت ميانمار افزايش دهند و عليه اين جنايات در مجامع جهاني فرياد بکشند. خبري از تغيير رفتار دولت ميانمار نيست دکتر روحاني نيز با تاکيد بر اينکه تفاوتي بين مردم ميانمار و ساير مسلمانان جهان وجود ندارد، اظهار داشت: ما به عنوان يک کشور مسلمان و انقلابي در برابر مظلومين عالم حتي اگر مسلمان هم نباشند، احساس وظيفه و کمک‌رساني مي‌کنيم و دولت ميانمار را دعوت مي‌کنيم، جلوي جنايات وحشيانه عليه مسلمانان را بگيرد و از کشورهاي همسايه و مسلمان مي‌خواهيم که در اين زمينه به مردم آواره ميانمار کمک کنند و از سازمان ملل نيز مي‌خواهيم که وظيفه و مسووليت خود را در اين زمينه انجام دهد. در ارتباط با اقدامات جهان اسلام نسبت به اين موضوع، بايد اذعان کرد که اين فاجعه به‌شدت وجدان جهان اسلام را جريحه‌دار کرد. مسلمانان در بسياري از کشورها نسبت به اين فاجعه انساني واکنش نشان دادند. واکنش به اين فاجعه در پاکستان بسيار جدي بود. شهرهاي مختلف و همچنين احزاب در اين کشور در اين خصوص بسيار فعال بوده و حتي خواستار اخراج سفير ميانمار از پاکستان شدند. با وجود واکنش مسلمانان و سازمان همکاري اسلامي نسبت به اين موضوع، واکنش تاثير‌گذاري که موجب تغيير رفتار دولت ميانمار شد، ديده نمي‌شود. تشکيل هيات حقيقت‌ياب از سوي سازمان همکاري اسلامي در همکاري با سازمان ملل مي‌تواند به عنوان راه‌حلي براي ريشه‌يابي به اين فاجعه انساني مطرح شود. وقتي منافع اقتصادي چين و هند مانع است کشورهاي آسه آن به ويژه دو کشور مسلمان مالزي و اندونزي نيز نسبت به اين فاجعه ابراز نگراني کرده و خواستار توقف تهديد و ارعاب مسلمانان و کوچ اجباري آنها به خارج از مرزهاي ميانمار شده‌اند. اما با وجود تلاش‌هاي کشورهاي اسلامي براي فشار بر رفتار دولت ميانمار به اين منظور، توقف کشتار مسلمانان روهينگيا تاکنون دستاورد قابل توجهي نداشته‌اند. برخي از تحليلگران يکي از دلايل کم‌توجهي دولت «ني پي تاو» به نگراني جوامع اسلامي را حمايت‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي چين و هند از اين کشور عنوان کرده‌اند. هند با سرمايه‌گذاري ٢٢٤ ميليون دلاري در سال مالي ٢٠١٦-٢٠١٥ به ويژه در پروژه کالادان و سرمايه‌گذاري ٣/٣ ميليارد دلاري چين در سال مالي فوق الذکر در پروژه گازي Kyaukpyu، روابط اقتصادي ويژه‌اي با ميانمار ايجاد کرده‌اند که مانع اقدامات جامع عليه ميانمار مي‌شود. بر اساس گزارشات منتشر شده، چين با سرمايه‌گذاري گسترده در جنوب استان راخين و از طريق خط لوله ٧٧٠ کيلومتري اقدام به واردات نفت و گاز از اين منطقه مي‌کند. نگاه چين به مرز مشترک با ميانمار به طول ٢١٨٥ کيلومتر و دسترسي پکن از طريق اين کشور به آب‌هاي اقيانوس هند بدون عبور از گذرگاه مالاکا، نکته‌اي است که پکن همواره در نظر خواهد داشت. آموزش و تجهيز ارتش ميانمار توسط اسراييل يکي از اقدامات قابل توجه در کمک‌رساني به پناهجويان از سوي بنگلادش صورت گرفت. اين کشور با وجود مشکلات و نارسايي‌هاي داخلي اجازه عبور پناهنجويان از مرز مشترک ميانمار و بنگلادش را صادر کرد. اگرچه اين اقدام بسيار کارساز و موثر در نجات پناهجويان محسوب مي‌شود اما تداوم حضور اين افراد در اردوگاه‌هاي بنگلادش به ويژه با توجه به تراکم اردوگاه‌ها و مشکلات فصل باراني، مي‌تواند مشکلات جديدي را به دنبال داشته باشد؛ از اين رو بنگلادش و ساير کشورهاي اسلامي از دولت ميانمار خواسته‌اند که اقدامات لازم براي بازگشت پناهجويان به روستاهاي خود در راخين را فراهم کند. در اين ارتباط تماس‌هايي ميان دو طرف برقرار و مذاکرات در جريان است. نکته ديگري که لازم است به آن اشاره شود فروش تسليحات نظامي به ميانمار است. در ميان صادرکنندگان سلاح به ميانمار، رژيم صهيونيستي از کشورهايي است که طي سال‌هاي اخير مرتبا به اين کشور صادرات انواع سلاح داشته است. روزنامه اينديپندنت در مقاله‌اي در سپتامبر سال جاري خبر از آموزش نيروهاي ميانماري در شمال استان راخين از سوي اسراييل را داده است. در پايان لازم به ذکر است که کشتار غيرنظاميان و کوچ اجباري مسلمانان چالشي است در برابر دولت غيرنظامي و برخاسته از آراي مردم ميانمار به رهبري خانم آن سان سوچي و نظامياني که سال‌ها قدرت سياسي در اين کشور را در دست داشته‌اند. جامعه جهاني در انتظار اقدامي عملي از سوي دولت در جهت بسامان کردن شرايط براي بازگشت پناهجويان، احقاق حق زندگي در سرزمين خود و برخورد با آمرين و مجريان اين اقدامات غيرانساني است. *مجتبي زاهدي انارکي با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد