ماجرای حذف رشته نمایش از هنرستان دخترانه سوره

شرق/متن پيش رو در شرق منتشر شده و بازنشر آن در آخرين خبر به معناي تاييدش نيست

شهرزاد همتي/ خبر حذف رشته نمايش از هنرستان دختران سوره، داستان پرحاشيه جديدي بود که دوباره موج جديدي از نگراني را براي مردم و اهالي هنر ايجاد کرد. هرچند از سوي مسئولان حوزه هنري اعلام شد اين تعطيلي موقتي است و صرفا به دليل افت کيفي اين رشته در ايام کرونا به صورت موقت اين محدوديت‌ها ايجاد شده، اما اين مسئله از نگراني‌ها کم نکرد. آنها که پاسخ افراد مرتبط به حوزه هنري را مي‌خواندند، سؤالشان اين بود که در کجاي جهان به دليل کرونا رشته‌اي حذف شده که سوره دومين آن باشد؟ از طرف ديگر، با تغييرات فرهنگي پس از استقرار دولت جديد و آمدن وزير فرهنگي که صحبت‌هايش کم حاشيه نداشت، نگراني‌ها براي حذف زنان بيشتر از پيش شد. البته اين مسئله به حافظه تاريخي هنرمندان و اهالي سوره برمي‌گردد. پنج سال پيش، هنرستان سوره 2 در خيابان دولت که مختص رشته سينما بود، بنا بر دلايلي تعطيل شد و دانش‌آموزان اين رشته در هنرستان خيابان حافظ ادغام شدند؛ اتفاقي که هرچند حذف رشته سينما نبود، اما به دليل کم‌شدن ورودي‌هاي اين رشته، عملا در محاق نسبي فرو‌ رفت. استقبال برخي از سياست‌مداران و نمايندگان مجلس از طالبان، نگراني‌هايي را براي اهالي هنر ايجاد کرده و در صحبت‌هايشان اقدام حوزه هنري را اقدامي طالباني عنوان کردند؛ تا جايي که حسام، مديرکل ارتباطات و رسانه حوزه هنري، با توجه به حجم واکنش‌ها به اين اتفاق، در اينستاگرام خود با بيان اينکه ما طالبان نيستيم، نوشت: «در خبرها آمده که هنرستان سوره ثبت‌نام دختران در رشته هنرهاي نمايشي را ممنوع کرده! خب شما بهتر مي‌دانيد که ما فقط يک هنرستان داريم، آن‌هم مخصوص دختران. پس خبري از تبعيض جنسيتي نيست. باز هم بهتر از من مي‌دانيد که در سلطه و سيطره کرونا، آموزش تئاتر بيشتر از هر رشته ديگري پيچيده، پر‌خطر و دشوار شده. مسئوليتش بزرگ‌تر از چيزي است که بتوان به عهده گرفت. گذشته از اين، با هزار احترام براي شور بچه‌ها به تئاتر و دلسردي‌شان از اين خبر، متأسفانه طي سال‌هاي گذشته آمار ورود به رشته هنرهاي نمايشي در دانشگاه‌ها از ميان هنرجوهاي سوره خيلي‌خيلي کمتر از استاندارد بوده. اين يعني کار ما و کيفيت آموزش ما به اندازه انگيزه اين بچه‌ها خوب نبوده. حالا کرونا و ضعف کيفي ما باعث شده فرصتي پيدا کنيم براي فکر‌کردن دوباره و طراحي براي بهبود شرايط. يک تنفس کوتاه. خلاصه که ما طالبان نيستيم، ما هم مثل شما عاشق تئاتريم، هر روز صبح تا شب با همان دغدغه‌هايي سپري مي‌شود که روز و شب شما. همين امسال ظرفيت رشته سينما و گرافيک در هنرستان کلي بيشتر شده، رشته برنامه‌سازي تلويزيوني هم به رشته‌هاي قبلي اضافه شده است».

قضيه شکل اول
سيدامير جاويد، مشاور رئيس حوزه هنري، در گفت‌وگو با «شرق» با ابراز تعجب از انتشار خبري مبني بر تعطيلي رشته نمايش هنرستان دخترانه سوره گفت: «مبناي اين حواشي و واکنش‌ها هنوز مشخص نيست. در جايي بدون منبع و پرسش از ما گفته مي‌شود که هنرستان سوره حوزه هنري رشته هنرهاي نمايشي را حذف کرده‌ است. آيا ابلاغيه‌اي درباره اين حذف منتشر شده است؟ از کجا چنين ادعايي داريد؟ اگر يک لحظه به فلسفه وجودي حوزه هنري و نسبتش با هنرستان سوره فکر کنيد، به غيرمنطقي‌بودن اين حرف پي مي‌بريد. چطور ممکن است حوزه هنري که مرکز هنرهاي نمايشي دارد و توليد تئاتر مي‌کند، باشگاه فيلم سوره دارد که توليد فيلم کوتاه و تله‌فيلم مي‌کند، سازمان سينمايي دارد که توليد انواع و اقسام فيلم‌هاي سينمايي و سريال‌هاي تلويزيوني دارد، اراده‌اش حذف رشته هنرهاي نمايشي باشد؟ همه اين بخش‌ها از هنرمندان متعدد بهره مي‌برند و طبيعتا از بازيگران متنوع و متعدد. مگر مي‌شود مرکز و نهادي که يکي از متوليان امر هنر است و خودش در طول سال دست به توليدات متنوع و متعدد مي‌زند و طبيعتا محل رفت‌وآمد بازيگران است، با بازيگري مشکل داشته باشد؟ کدام عقل سليم خودش را از فرصت تربيت هنرمند خلاق محروم مي‌کند».
او با بيان اينکه جنسيتي‌کردن ماجرا بحث ديگري است، گفت: «الان رئيس مرکز هنرهاي نمايشي ما کوروش زارعي است که همسرشان بازيگر است. اميرحسين شفيعي از مديران مرکز هنرهاي نمايشي است و همسرش بازيگر است. مرحوم علي سليماني از اهالي حوزه هنري بودند و خانمشان سهيلا جوادي و دخترشان بازيگر هستند. همه اينها اتفاقا کار روي صحنه برده‌اند. آخرين کاري که علي سليماني با همسر و دخترش بازي کرد، در يکي از تالارهاي حوزه هنري اجرا و اتفاقا زماني که مرحوم شد، از شبکه چهار پخش شد. مدعيان امروز، دختران اين سرزمين را مستمسک اغراض غير‌هنري خود کرده‌اند. کسي که حدي از شناخت را داشته باشد، کسي که از ابتداييات تدريس و تربيت بازيگر در حوزه‌هاي نمايشي مطلع باشد، مي‌داند که بخش مهمي از اين رشته از طريق دروس عملي منتقل مي‌شود که در ايام کرونا امکان‌پذير نيست. چطور مي‌شود کلاس 20، 30 نفره را در هنرستان سوره به صورت عملي برگزار کرد؟ ممکن است بگوييد الان دانشگاه هم وبيناري درس‌ها را پيش مي‌برد، خب سطح کيفيت آموزش و خروجي را هم مي‌بينيد که چطور است. گاهي اوقات يک دانشگاه مي‌گويد ورودي امسال براي فلان رشته صفر است و ورودي نمي‌گيريم. ما هم ورودي امسال را صفر کرديم». او با بيان اينکه هنرستان سوره تنها مختص دختران است، گفت: «نکته جالب اينکه ما انرژي تربيت نوجوانان را منحصر به خانم‌ها کرده‌ايم؛ يعني حوزه هنري فقط هنرستان دخترانه دارد و اصلا هنرستان پسرانه نداريم. چگونه ادعاي پوچ جنسيتي طرح مي‌کنند، در‌حالي‌که توجه ويژه ما به آموزش منحصر به دختران بوده است». جاويد با بيان اينکه موقتا رشته‌اي را جايگزين نمايش کرده‌ايم، گفت: «‌براي اينکه دختراني که به هنرستان سوره مي‌آيند فرصت‌هاي ديگري پيش‌رويشان باشد، مخصوصا آنهايي که ميل به هنرهاي نمايشي دارند فرصت را از دست ندهند، امسال نزديک‌ترين رشته را به نمايش گنجانديم که همان توليد برنامه‌هاي تلويزيوني است. گفتيم اين رشته با اقتضائات موجود و شرايط کرونايي اين امکان را دارد که در شرايط فعلي تدريس شود. احتمالا آنهايي هم که جذب هنرهاي نمايشي هستند از اين رشته استقبال کنند».

او در پاسخ به اين سؤال که چرا از ابتدا درباره اين ماجرا توضيح نداديد، گفت: «هنرستان سوره يک بخش از مجموعه عظيمي به نام حوزه هنري است که در يک روال خيلي عادي به خاطر شرايط کرونايي به اين نتيجه رسيد که نمي‌تواند کيفيت آموزشي رشته نمايش را مثل سابق حفظ کند. در دو سال گذشته خروجي‌هاي هنرستان سوره براي ورود به دانشگاه کمتر از دو درصدشان از آزمون‌هاي عملي دانشگاه توانستند موفق شوند؛ چون کيفيت آموزش پايين آمده و دروس عملي به صورت وبيناري کار مي‌شد. الان که متأسفانه تئاتر کلا تعطيل است. اتفاقا بچه‌ها مي‌رفتند و با سرخوردگي برمي‌گشتند. ما در يک روال عادي تصميم گرفتيم که امسال ورودي رشته نمايش صفر باشد تا ان‌شاءالله کرونا دست از سر تئاتر بردارد. فردا ديديم چقدر هجمه وارد شده». ‌او با بيان اينکه يکي از استادان تئاتر در نامه‌اي پيشنهاد کرده بود که رشته را با ۱۰ نفر برگزار کنيم تا امکان رعايت پروتکل‌ها مهيا شود، گفت:«اين هم نشدني است. ما ۱۴۰ تا ۱۵۰ متقاضي داشتيم. ۱۵۰ خانواده دوست داشتند دخترشان وارد اين رشته شود. من چطور از بينشان ۱۶ نفر را انتخاب مي‌کردم؟ بعدا مي‌گفتند عدالت رعايت نشده؛ يعني هر کاري در اين مقوله انجام دهيم، باز نمي‌شود همه را راضي کرد. الان تمام تمرکز روي نيت ماست. تمام رفقا در طول سال در انواع و اقسام گفت‌وگوها مي‌گويند ما را نيت‌خواني و قضاوت نکنيد. خب شما ما را چطور قضاوت کرديد؟ با دو‌دوتا چهارتاي ساده معلوم مي‌شد هدف چيست».

قضيه شکل دوم
با بالاگرفتن بحث حذف رشته نمايش در هنرستان دخترانه سوره وابسته به حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي، رحمت اميني که خودش سال‌ها در حوزه هنري مسئوليت بخش تئاتر را برعهده داشته است، در نامه سرگشاده به محمدمهدي دادمان، رئيس حوزه هنري، درباره حذف رشته نمايش هنرستان دخترانه سوره به اين موضوع اعتراض کرده و خواستار تغيير اين رويه و تصميم شد. اين استاد هنرهاي نمايشي دانشگاه تهران، در نامه به رئيس حوزه هنري تصريح کرده بود: «حذف و تعليق موقتي و کوتاه‌مدت اين رشته، نامش ايجاد تنفس نيست؛ بلکه گرفتن راه نفس بخشي از دختران جوان است که با هزار اميد و آرزو در پي دستيابي به اهداف علمي و هنري خود هستند».
رحمت اميني همچنين در گفت‌وگو با خبرنگار «شرق»،‌ با شمردن دلايل نگراني خود درباره حذف رشته هنرهاي نمايش در هنرستان سوره گفت: «متأسفانه اين نوع تعطيل‌کردن‌ها مسبوق به سابقه است. اينکه بگوييم تعطيل يا متوقف مي‌کنيم که بعد فکر بهتري به حال رشته نمايش کنيم، راه‌حل نيست. به نظرم در اين شرايط اين کار اصلا اتفاق درستي نيست و منجر به برداشت‌هاي خوبي هم نخواهد شد. اين همان چيزي است که من در نامه‌ام نوشتم؛ يعني پاک‌کردن صورت‌مسئله. مهم‌ترين جوابي که در اين لحظه مي‌توانم بدهم، اين است که اين تعطيلي برايم نگران‌کننده است. شما روند معمولي را که در تمام دنيا با وجود کرونا در حال انجام است، اگر در نظر بگيريد، دليل اين نگراني را متوجه مي‌شويد. در ايران هم اين‌همه صحبت درباره کنکورهاي عملي رشته نمايش و ساير رشته‌ها شد؛‌ اما با تمام گرفتاري‌ و احتمالات خطر زياد، ما روي حرف‌مان مانديم و آن فرايند انجام شده و تعطيل نشد. هنوز هم مي‌گويم نبايد رشته‌ها به دليل کرونا و کيفيت قابل بحث تعطيل شود». ‌اميني با بيان اينکه قبول ندارم به دليل اينکه کيفيت رشته هنرهاي نمايشي پايين آمده، رشته را حذف کرده‌اند، گفت: «اگر اين‌طور باشد که اغلب کلاس‌هاي هنري و ازجمله هنرستان سوره در حوزه عملي قرار مي‌گيرند. رشته‌هاي ديگرشان هم همين است. تنها در رشته انيميشن شايد به دليل کم‌بودن وجود نقش فردي در تمرين زياد مورد بحث ما نباشد. در دانشگاه هم اين مشکلات وجود دارد؛ ‌اما ما در دانشگاه بالاخره راه پيدا مي‌کنيم. درستش هم اين است که زحمت بکشيد و راه پيدا کنيد». اين استاد دانشگاه گفت: «با يکي از استادان ايراني ساکن در فرانسه که صحبت مي‌کردم، سال قبل در اوج کرونا تعدادي از دانشگاه‌ها را باز کرده بودند؛ چون بين دانشجويان به قدري افسردگي زياد شده بود که دست به خودکشي مي‌زدند و تصميم گرفته بودند عوارض کرونا را بپذيرند؛ اما از افسردگي که منجر به خودکشي مي‌شود، جلوگيري کنند. شما الان مي‌خواهيد ظاهرا جلوي ضرر افت کيفيت را بگيريد که به نظرم بهانه است و يک سال رشته را تعطيل مي‌کنيد؛ اما شما جواب کساني را که يک سال تلاش کرده‌اند تا وارد تنها رشته نمايش دختران در دبيرستان شوند، چه خواهيد داد. مي‌دانيد اين کار شما چقدر عوارض رواني براي آن فرد و خانواده‌اش دارد؟ مهم‌تر اينکه از کجا معلوم اين وقفه يک‌ساله باشد. چرا وعده سر خرمن مي‌دهيد؟ اين‌قدر از اين وقفه‌هايي که فعلا تعطيل کنيم، داريم که بعدا کليت ماجرا به فراموشي سپرده شد که ديگر اعتمادي به اين وعده‌ها نيست. چند سال قبل هم واحد سينماي سوره به کل تعطيل شد. يا جشنواره سوره که من در دوران مسئوليتم آنجا خون جگر خوردم، تعطيل شده که ربطي به کرونا ندارد. تنها جشنواره مهم حوزه هنري که من دبيرش بودم، آقاي عزت‌الله انتظامي داورش بود، در استان‌ها جشنواره معتبري بود و چشم و چراغ بچه‌هاي استان‌ها بود و به بهانه اينکه خروجي کم است، تعطيل شد. ما در دانشگاه که بوديم استادمان مي‌گفت از شما 40 نفر، يک نفرتان هم هنرمند درست و حسابي شود، کلاه‌مان را هوا مي‌اندازيم. اصلا اين ذات رشته هنري است. شما چه انتظاري داريد که 50، 60 دانش‌آموز رشته نمايش بگيريد و انتظار داشته باشيد همه موفق شوند؟ در همان هنرستان امتحان‌هاي مختلفي هست. مهم اين است که يک عده دختر هر سال تلاش مي‌کنند که وارد هنرستان شوند. عرضه داشته باشيد راجع به کاستي‌هايي که الان به واسطه کرونا و عدم خروجي به وجود آمده، کار کنيد، نه اينکه تعطيل کنيد. درست است که به اين بچه‌ها مي‌گوييد يک سال رشته تعطيل است؛ اما ذهن‌شان به سمت نااميدي مي‌رود. از کجا معلوم سال بعد کلاس داير باشد؟‌ از طرفي سال بعد دوباره جمعيت مشتاقان به اين افراد اضافه مي‌شود. عده‌اي به اين افراد اضافه مي‌شوند و سنشان بالا مي‌رود».

اميني در پايان گفت: «من قبل از نوشتن نامه با يکي از مديران رده‌بالاي حوزه هنري تماس گرفتم و گفتم چنين چيزي شنيده‌ام. او از اين خبر اظهار بي‌اطلاعي کرد و قرار شد پيگير شود. گفتم لطف کن‌ به بالاتري‌ها و آقاي دادمان زنگ بزن و بگو اين کار خوبي نيست، اين کار را نکنيد و به من خبر دهيد. ايشان چند دقيقه بعد گفت با معاون حوزه صحبت کردم و خب صحت دارد، من به دوستان تأکيد کردم الان بحث طالبان است و براي حوزه اين کار مشابه‌سازي مي‌شود. جالب است بعد از حرف‌هاي من آقاي حسيني، روابط عمومي حوزه در اينستاگرام خود نوشته که ما طالبان نيستيم!».
همچنين يک منبع آگاه و مرتبط به حوزه هنري در گفت‌وگو با «شرق»، با بيان اينکه کرونا تنها بهانه‌اي براي حذف زنان از تئاتر است، گفت: «چند سال پيش هم‌ سوره‌2 را بستند و ما هيچ کاري نتوانستيم بکنيم. رشته موسيقي را در هنرستان موسيقي حذف کردند و ما هيچ کاري نتوانستيم بکنيم. سخنگوي حوزه گفته ورودي سوره به دانشگاه کم شده، به نظر مي‌رسد حوزه هنري ديواري کوتاه‌تر از معلمان دبيرستان پيدا نکرده‌اند. من دلم مي‌خواهد که ليستي حداقل در اين 14 سال گذشته از سوره فارغ‌التحصيل شده‌اند، منتشر کنم تا ادعاي بي‌اساس همکارانم مشخص شود. از باران کوثري تا ديبا خاتمي و بهاره افشاري تا ديگر هنرجويان موفقي که از سوره بيرون رفتند». ‌او با بيان اينکه زمزمه‌هاي حذف نمايش و همين‌طور جابه‌جايي هنرستان سوره از ساختمان ارزشمند کوچه خوشبخت به دو سال پيش بازمي‌گردد، گفت: «فضاي اين ساختمان بزرگ است و طبقه بالاي آن در اختيار رشته نمايش بود. از دو سال پيش زمزمه‌هايي مبني‌بر اينکه هنرستان‌بودن اين ساختمان هدررفت سرمايه است، سر زبان‌ها افتاد. خانم فروزان نعمت‌زاده، مديريت هنرستان سوره با مديران صحبت کردند و به مجلس هم مراجعه کردند و توانستند جلوي اين کار را بگيرند. ظاهرا امسال جابه‌جايي مدرسه قطعي است و دنبال مکان جديدي براي هنرستان هستند و گفتند که جاي مدرسه بهتر است که عوض بشود! پيدا‌کردن يک ساختمان که حداقل کارگاهي براي بچه‌هاي نمايش داشته باشد هم کار ساده‌اي نيست. به‌هرحال ازسوي مديريت اعلام شده که امسال حوزه هنري براي ورودي جديد دانش‌آموزان نمايش مجوزي نداده است. ابتدا اين مسئله را کسي جدي نگرفت‌ اما به يکباره ماجرا جدي شد و جو ناراحت‌کننده‌اي به وجود آمد. دليل عنوان‌شده هم موفق‌نبودن بچه‌ها در کنکور بود. آنها به‌جاي آسيب‌شناسي دنبال پاک‌کردن صورت‌مسئله رفتند». اين منبع آگاه با بيان اينکه دانش‌آموزاني درجه يک هنرجويان سوره هستند، گفت: «‌معلمان سوره براي آنها خون دل مي‌خورند و آنها از نظر عملي بي‌نهايت رشد مي‌کنند. دانش‌آموزان سوره وقتي در آزمون عملي شرکت مي‌کنند، نمره‌ تنها 10 درصد آنها به 60 مي‌رسد و بقيه بالاي 70 هستند‌ اما چون براي کنکور و تست‌زني به کلاس‌هاي ديگر مي‌روند، قبولي‌شان به اسم جاي ديگر ثبت مي‌شود. مگر نمي‌گويند که ‌ساختار مدارس فني‌و‌حرفه‌اي اين است که ما بچه‌ها را براي بازار کار آماده کنيم! حرفه به آنها ياد بدهيم نه کنکور! پس کنکور اصلا نمي‌تواند ملاکي براي هنرستان باشد. نکته آخر اينکه بچه‌هاي رشته نمايش هيچ‌وقت و در هيچ دوره‌اي زير 30 نفر نبودند، اين هنرستان در رشته انيميشن پنج يا نهايتا 10 نفر دانش‌آموز دارد و نهايت 15 دانش‌آموز رشته سينما. ياد همکاران ما باشد فلسفه سوره به نمايش بود و سوره هميشه به نمايشش معروف بود؛ حافظه تاريخي آدم‌ها را دست‌کم نگيريد».

‌حقيقت چيست؟
به نظر مي‌رسد فعاليت هنرستان سوره به‌هر‌ترتيب در ساختمان خاطره‌انگيز کوچه خوشبخت به پايان رسيده باشد و مطابق گفته مسئولان حوزه هنري، اين دبيرستان به‌جاي ديگري نقل‌مکان مي‌کند. در‌حال‌حاضر دانش‌آموزان کلاس يازدهم و دوازدهم رشته‌هاي هنرهاي نمايشي، مطابق روال در مدرسه سوره درس خواهند خواند اما از ورود دانش‌آموزان جديد جلوگيري خواهد شد. در شرايط فعلي که به نظر مي‌رسد روزنه‌هاي فرهنگي کوچک‌تر و کم‌نورتر شده‌اند، تعطيلي رشته هنرهاي نمايشي هنرستان سوره به دليل اينکه مدرسه شرايط برگزاري کلاس حضوري را ندارد، کج‌سليقگي است. آن‌هم در شرايطي که اعتمادها در نازک‌ترين لايه خود قرار دارند و با جايگزيني دولت جديد و مشخص‌شدن خط‌مشي فرهنگي آن نگراني‌ها ادامه خواهد داشت. هرچند خط‌مشي وزير فرهنگ دولت پيش از قبل مشخص شده‌ اما در‌هر‌حال بايد منتظر بود. حذف زنان از نمايش و هنر غيرممکن است و بعيد به نظر مي‌رسد قصد حوزه هنري حذف زنان باشد‌ اما حتي اگر آنها واقعا به خاطر کيفيت به‌جاي حل مسئله صورت‌مسئله را پاک کرده‌اند، در شرايط فعلي و با وجود حواشي اخير، يک خطر مهم زنان علاقه‌مند به نمايش را تهديد مي‌کند. ممکن است کرونا هرگز تمام نشود؟‌ آيا به همين بهانه مي‌شود براي هميشه هنرهاي نمايشي سوره را تعطيل کرد؟ از طرفي چه ضمانتي وجود دارد که اين رشته در ميان تمام گرفتاري‌ها به فراموشي سپرده نشود؟‌ در شرايطي که عده‌اي تلاش مي‌کنند سهم زنان را از ورود به عرصه‌هاي اجتماعي کمتر کنند، کرونا بهانه خوبي است. فعلا بايد منتظر ماند و ديد که چه کسي پيروز مي‌شود. آيا حوزه هنري مي‌پذيرد که فکر بهتري بکند يا روي پاک‌کردن صورت‌مسئله پافشاري مي‌کند، ‌يا صداي معلمان و استادان و دانش‌آموزان حداقل يک‌بار رنگ پيروزي خواهد گرفت.
 

به پيج اينستاگرامي «آخرين خبر» بپيونديد
instagram.com/akharinkhabar