اسپورت کردن یا تیونینگ خودرو چیست؟

بروزرسانی 1399/12/28 - 12:00

همراه مکانيک/ تيونينگ به‌صورت کلي و زبان ساده، به فرآيند شخصي‌سازي و انجام اصلاحات روي خودرو اطلاق مي‌شود که تمامي جنبه‌هاي ظاهري، داخلي و فني خودرو را دربرمي‌گيرد.

ازآن‌جايي‌که اکثر خودرو‌ها مخصوصا آن‌هايي که به نوعي در رده خودرو‌هاي ارزان‌قيمت و متوسط بازار قرار مي‌گيرند، با صرفه اقتصادي توليد مي‌شوند، اعمال تغييرات دلخواه مي‌تواند تأثير به‌سزايي را در افزايش جذابيت آن‌ها داشته باشد؛ اما چرا تيونينگ خودرو تا اين حد محبوب است؟ و تيونينگ خودرو چگونه انجام مي‌شود؟ اين سؤالات بخشي از دلايل مهمي است که براي پاسخ‌گويي به آن‌ها قصد داريم در اين مقاله از مجله همراه مکانيک با نگاهي عميق‌تر به موضوع تيونينگ خودرو بپردازيم؛ لطفا در ادامه با ما همراه باشيد.

تيونينگ خودرو که با نام اسپرت‌کردن نيز شناخته مي‌شود، علم ارتقا فني و ظاهري خودرو است. تيونينگ، فرآيند اصلاح و افزايش عملکرد يک وسيله نقليه از طريق تنظيم موتور و تغييرات در سيستم تعليق و بدنه آن است. اين اصلاحات در بخش فني، منجر به افزايش توان خروجي، بهبود قدرت مانور و شتاب خودرو مي‌شود و در بخش ظاهري، به صاحب خودرو اجازه مي‌دهد همه‌چيز را از اجزاي بدنه گرفته تا حتي صداي اتومبيل خود را شخصي‌سازي کند. کافي است نگاهي به خودرو‌هاي تيونينگ‌شده بيندازيد تا متوجه شويد که گه‌گاه با خودرويي کاملاً جديد روبه‌رو هستيد که کمتر شباهتي به نمونه اوليه خود دارد.

تيونينگ اگرچه به‌عنوان خدماتي جانبي و لوکس محسوب مي‌شود، اما لزوماً هميشه به معناي هزينه‌هاي هنگفت نيست و بيشتر تيونر‌ها با بودجه محدود اين کار را شروع مي‌کنند. تغييرات متوسطي نيز که با هزينه کم انجام مي‌شود، اگر با روش صحيح صورت بگيرد، تأثيرات نسبتاً بالايي را بر عملکرد يا نماي ظاهري خودرو خواهد گذاشت.

تاريخچه تيونينگ خودرو

در مورد خاستگاه و پيدايش اولين نشانه‌هاي تيونينگ اختلاف‌نظر بسياري وجود دارد و در مورد اين‌که تيونينگ از ژاپن، آلمان يا امريکا به دنيا معرفي شده است يا خير، اطلاعات موثقي در دسترس نيست. مهندس آلماني، گوتليب دايملر اولين کسي بود که در سال ۱۸۸۵ مکش اجباري يا forced-induction را در موتور احتراق داخلي اعمال کرد؛ مکش اجباري که با رساندن هواي فشرده‌شده، به ورودي موتور درون‌سوز، توان و راندمان آن را افزايش مي‌داد.

در اوايل دهه ۱۹۳۰ ميلادي، تيونر‌هاي آمريکايي با حذف شيشه جلو و گلگير‌ها شروع به دست‌کاري در فورد‌هاي مدل A کردند. علاوه‌بر اين در آن سال‌ها مکانيک‌ها با کاهش وزن خودرو و همين‌طور دست‌کاري در موتور خودرو‌هاي باري، محصولاتي پرقدرت‌تر از آنچه در کارخانه‌ها ساخته مي‌شد را در اختيار خريداران قرار مي‌دادند.

بعداً، نوبت به ايتاليايي‌ها و ژاپني‌ها رسيد تا با هنر ارتقا و تنظيم پيشرانه، موتور‌هاي تنفس طبيعي با دور بالا را معرفي کنند. به مرور زمان از جيغ لاستيک خودرو‌هاي جذاب کمپاني هوندا گرفته تا شتاب افسانه‌اي خودرو‌هاي منحصربه‌فرد فراري، باعث شد تا چنين کمپاني‌هايي به‌راحتي راه خود را به قلب عاشقان خودرو باز کنند. امروزه تيونر‌هاي مدرن در گوشه و کنار جهان روي شانه غول‌هاي مهندسي خودرو ايستاده‌اند و هرروز برگي جديد براي شيفتگان اين بخش جذاب دنياي خودرو رو مي‌کنند.

انواع تيونينگ خودرو

تيونينگ خودرو سبک‌هاي متنوعي دارد که در ادامه به آن‌ها اشاره مي‌شود:

سبک ژاپني – JDM
فرهنگ تيونينگ ژاپني قدمت زيادي دارد و در ميان علاقه‌مندان تيونينگ خودرو بسيار مشهور است. سبک ژاپني تابع هيچ قاعده و قانوني نيست و تنها به دنبال ايجاد خودرويي خاص به‌عنوان خروجي کار است. پايه و اساس تيونينگ در ژاپن بر مبناي خودرو‌هاي مسابقه‌اي مخصوصا مسابقات دريفت شکل‌گرفته است؛ علاوه‌بر اين بازار متنوع قطعات افترمارکت در ژاپن، باعث شده تا اين کشور به بهشت تيونر‌ها تبديل کرده شود.

چنين مواردي دست به دست هم داده‌اند تا امروزه کمتر قطعه‌اي در بدنه خودرو‌هاي تيونينگ شده ژاپني پيدا کنيد که همچنان ساده و شبيه به نمونه اوليه خود باقي مانده باشد. VIP Style نيز يکي از زيرشاخه‌هاي اين سبک است که براي شخصي‌سازي خودرو‌هاي لوکس نظير محصولات لکسوس، اينفينيتي و آکورا به‌کاربرده مي‌شود. از جمله معروف‌ترين تيونر‌هاي ژاپني مي‌توان به ليبرتي واک (Liberty Walk)، بوسوزوکو (Bosozoku) و فايتينگ استار (Fighting Star) اشاره کرد که هر يک طرفداران خاص خود را دارد.

سبک اروپايي – EURO STYLE

سبک اروپايي تيونينگ با چرخ‌هاي نسبتا کوچک، بدنه تک‌رنگ و کاهش زياد ارتفاع خودرو شناخته مي‌شود. در نماي بيروني با حذف تمامي زه‌هاي بدنه خودرو، روي بيشتر ديده شدن خطوط عضلاني خودرو تأکيد مي‌شود. سال گذشته، قانوني در اروپا به تصويب رسيد که بر طبق آن، بايد صداي اگزوز خودرو‌ها در اروپا کاهش پيدا مي‌کرد. به‌موجب اين قانون، صداي اگزوز خودروهاي مدل‌هاي اسپرت هنگام عبور از مسير‌هاي عادي و غير مسابقه نبايد تفاوتي با مدل‌هاي معمولي داشته باشد.

سبک SLEEPER
اين سبک خودرويي با ظاهر کاملاً استاندارد، اما پيشرانه‌اي تادندان‌مسلح را به نمايش مي‌گذارد. در بازار کشور ما نيز به دليل محدوديت‌هاي فراوان و قوانين دست‌وپا گير متعددي که همگي مخالفت فراواني با اعمال تغييرات ظاهري دارند، بسيار از افراد ترجيح مي‌دهند تا اتومبيل خود را تنها از لحاظ فني تقويت يا درواقع تيونينگ کنند.

سبک Stanced Style
اين سبک تيونينگ خودرو با دست‌کاري در سيستم تعليق و کاهش ارتفاع از طريق سيستم پنوماتيک همراه است. چرخ‌هاي سفارشي با رينگ‌هاي کوچک که با زاويه زير بدنه قرار مي‌گيرند از مشخصه‌هاي اصلي سبک Stanced Style هستند.

سبک Dub يا donk
رينگ‌هاي بزرگ با لاستيک‌هاي پهن، ارتفاع زياد و غيرعادي خودرو از زمين به همراه سيستم صوتي چندين هزار وات و بلندگو‌هاي زياد از خصوصيات سبک داب است.

سبک SLAB
ازآنجايي‌که اين سبک از سال ۱۹۸۰ و از هيوستون آغاز شده است به استايل آمريکايي نيز معروف است. مشخصه اين سبک، چرخ‌هاي سفارشي که از گلگير‌ها بيرون زده است، تزئينات عمودي فولاد ضدزنگ روي صندوق‌عقب معروف به سگک‌هاي تسمه‌اي، رنگ متاليک به اصلاح آب‌نباتي و سيستم صوتي گوش‌خراش با موزيک هيپ‌هاپ است.

از ديگر سبک‌هاي اختصاصي مي‌توان به Drift car براي خودرو‌هايي که انحصاراً براي رقابت در مسابقات دريفت ساخته مي‌شوند و يا سبک هات رود Hot Rod که بر بازسازي و تقويت ماشين‌هاي دهه ۳۰ و ۴۰ ميلادي تکيه دارد، اشاره کرد.

بخش‌هاي تيونينگ خودرو

به‌طورکلي تيونينگ خودرو، بخش‌هاي تيونينگ ظاهري، آيروديناميک و فني خودرو را شامل مي‌شود. در ادامه به بررسي بخش‌هاي مختلف تيونينگ خودرو خواهيم پرداخت.

تيونينگ ظاهري خودرو
هرگونه تغييرات شامل دست‌کاري در موارد زير، در بخش تيونينگ ظاهري خودرو قرار مي‌گيرد:

درب‌هاي خودرو
اين بخش شامل تغيير در زاويه باز شدن درب‌هاي خودرو مي‌شود، به صورتي که درب‌هاي خودرو به شکلي غيرمعمول و متفاوت ازآنچه استاندارد عمومي خودرو‌ها است باز و بسته شود که از جمله آن‌ها مي‌توان به در‌هاي خفاشي و پروانه‌اي اشاره کرد.

رينگ و لاستيک
يکي از ابتدايي‌ترين و مرسوم‌ترين تغييرات ظاهري خودرو، تغيير رينگ و لاستيک است. رينگ خودرو در ايجاد زيبايي نماي خارجي خودرو بسيار تأثيرگذار است. البته اين نکته را نبايد فراموش کرد که لاستيک‌هاي پهن‌تر به سبب اصطکاک بيشتر با سطح جاده در عين افزايش زيبايي و چسبندگي خودرو به سطح جاده، ممک است موجب کاهش چالاکي و افزايش سوخت خودرو شود.

سيستم صوتي و تصويري
در اين بخش مي‌توان به جايگزيني بلندگو‌هاي قوي و بيس‌دار به‌جاي بلندگو‌هاي استاندارد خودرو، ارتقا سيستم صوتي خودرو، نصب تقويت‌کننده‌هاي صدا مانند آمپلي‌فاير و ساب بوفر و بوم باکس اشاره کرد.

سقف خودرو
ايجاد دستي سانروف و تغيير رنگ سقف خودرو يا حتي حذف سقف خودرو و تبديل آن به يک خودروي کروک، از جمله تغييرات اين بخش است.

چراغ‌هاي خودرو
چراغ‌ها سهم زيادي در جذابيت ظاهري خودرو دارند و تغييرات اين بخش، عموماً شامل استفاده از زنون، دودي کردن چراغ‌ها و تعويض کاسه‌چراغ‌ها مي‌شود.

شيشه‌هاي خودرو
دودي کردن شيشه‌هاي خودرو يکي از رايج‌ترين و ارزان‌ترين موارد تيونينگ خودرو است.

آينه‌بغل
نصب آيينه‌هاي اسپرت و الکترونيکي جمع‌شونده که از نماي ظاهري منحصربه‌فردي برخوردار هستند، در مجموعه تغييرات ظاهري خودرو سهم قابل‌توجهي را به خود اختصاص داده‌اند.

اگزوز و ديفيوزر
هدف اصلي تغيير اگزوز‌ها، ايجاد صدايي پرطنين و باابهت است که نظير آن از اگزوز خودرو‌هاي لوکس يا مسابقه‌اي شنيده مي‌شود. همچنين تعداد و اندازه اگزوز‌ها به‌نوعي قدرت موتور و توان آن را به رخ مي‌کشد. سر اگزوز‌هايي براي بي‌صدا کردن و يا غرش در هنگام شتاب‌هاي ناگهاني نيز در اين بخش مورداستفاده قرار مي‌گيرد. همچنين ديفيوزر در جهت تنظيم جريان هواي زير خودرو در قسمت عقب و در زير سپر نصب مي‌شود.

مواردي ديگر مانند تغيير داشبورد، تغيير رنگ خودرو، استفاده از استيکر و کاور‌هاي حرفه‌اي، تغيير فرمان، تعويض صندلي‌ها خودرو و يا تغيير رنگ کابين نيز در بخش تيونينگ ظاهري خودرو انجام مي‌شوند.

تغييرات آيروديناميک خودرو عبارتند از:

تغيير ارتفاع خودرو
تغيير ارتفاع خودرو، توسط دو نوع فنر لول ثابت و يا قابل تنظيم انجام مي‌شود. اگر در تنظيم ارتفاع از فنر لول ثابت استفاده شود، ارتفاع خودرو هميشه ثابت مي‌ماند و درصورتي‌که از نوع قابل تنظيم استفاده شود، ارتفاع ماشين به‌صورت رگلاژ دستي و يا کمپرسوري (پنوماتيک) تنظيم مي‌شود. البته گاهي اوقات براي کاهش هزينه، براي تغيير ارتفاع خودرو تنها به بريدن فنر‌ها اکتفا مي‌شود!

تغيير سپر‌هاي عقب و جلو
تعويض سپر‌ها نقش زيادي در تغيير نماي ظاهري خودرو نيز دارند. تغيير سپر بر اساس سبک تيونينگ و ارتفاع خودرو صورت مي‌گيرد. در خودرو‌هاي شاسي‌بلند تغييرات سپر يا نصب گارد نيز انجام مي‌شود. در بخش جلوپنجره نيز، اغلب حذف تمامي پره‌ها و لوگوي خودرو در جهت ايجاد حس بزرگ‌نمايي در جلوپنجره انجام مي‌شود.

از ديگر تغييرات بخش تيونينگ ايروديناميک خودرو مي‌توان به‌اضافه کردن پايه رکاب، نصب باله (اسپويلر)، اسپليتر و کانارد، اضافه کردن هود در بخش سقف و اضافه کردن دريچه هوا در قسمت کاپوت اشاره کرد.

در ادامه به انواع تيونينگ موتور خودرو مي‌پردازيم:

تقويت موتور
برخي افراد تيونينگ را به معناي عام و کلي، افزايش توان و قدرت خودرو مي‌دانند. تقويت موتور يکي از گام‌هاي اساسي و اصول اوليه تيونينگ در جهت افزايش قدرت خروجي خودرو است. تقويت موتور از دو طريق انجام مي‌گيرد. درروش نخست، توسط يک متخصص، تغييراتي در موتور خودرو اعمال مي‌شود که منجر به افزايش محسوس قدرت پيشرانه خواهد شد و در روش ديگر، با تعويض برخي قطعات اصلي، قدرت موتور افزايش پيدا مي‌کند. فيلتر هواي اسپرت مجهز به خنک‌کننده، استفاده از شمع‌هاي اسپرت، نصب سايکلون، نصب هدرز و منيفولد، تغيير چيپ ست ECU، تغيير سيستم اگزوز ازجمله روش‌هايي است که براي تقويت موتور خودرو از آن استفاده مي‌شود.

افزايش توان موتور
تغييرات حجم موتور از طريق راه‌هاي مختلفي انجام مي‌شود. يکي از اين راه کف تراشي سيلندر است که موجب کاهش حجم محفظه احتراق و افزايش نسبت تراکم موتور مي‌شود. از سوي ديگر با افزايش نسبت تراکم موتور، راندمان موتور نيز افزايش مي‌يابد.

تعويض گيربکس، سر سيلندر، ميلنگ، سوپاپ‌ها نيز از ديگر موارد مؤثر در افزايش راندمان پيشرانه خودرو است. برخي افراد نيز ترجيح مي‌دهند که موتور خودرو را با موتوري با حجم بيشتر تعويض کنند که اين عمل در کشور ما کاملا غيرقانوني بوده و جرم محسوب مي‌شود.

افزودن سوپر شارژر و توربو شارژ

مهم‌ترين هدف تيونينگ فني خودرو افزايش قدرت و شتاب زياد است. درصورتي‌که خودرو قابليت افزودن توربوشارژ و سوپرشارژ را داشته باشد، اضافه کردن اين سيستم‌هاي پرخوران به همراه يک اينترکولر قدرتمند و انجام تغييرات حساب‌شده در ECU خودرو، مي‌تواند قدرت و گشتاور پيشرانه خودرو را تا ۵۰ درصد افزايش مي‌دهد.

بهبود سيستم اگزوز و خروجي دود
براي موتور‌هاي تيونينگ شده (Tuned Engines)، همان‌قدر که افزايش حجم و تراکم هواي ورودي اهميت دارد، خروج هرچه سريع‌تر دود‌هاي حاصل از احتراق نيز از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. در خودرو‌هاي معمولي به‌منظور کاهش صداي خروجي، مسيري پر پيچ‌وخم و طولاني طراحي شده است، اما در خودرو‌هاي اسپرت با نصب هدرز، خالي کردن کاتاليزور، استفاده از لوله اگزوز با کيفيت بالا، حذف انباره و ايجاد يک مسير صاف براي خروجي هواي موتور تا حد چشمگيري مي‌توان موجبات افزايش توان خروجي و چالاکي را فراهم کرد.

تقويت سيستم ترمز خودرو
بهينه‌سازي و تقويت مجموعه‌ي تعليق و ترمز خودرو، در کنار افزايش قدرت خودرو امري کاملاً لازم و ضروري است. رانندگي با خودرويي با قدرت و شتاب بالا، نيازمند سيستم تعليقي اسپرت و مستحکم است؛ علاوه‌بر اين مطمئنا براي متوقف کردن خودرويي که نسبت به نمونه‌هاي استاندارد از توان خروجي بالاتري برخوردار است، به ترمز‌هاي قدرتمندتري نيز نياز خواهيد داشت؛ بنابراين پس از تقويت موتور و افزايش توان خروجي اتومبيل خود حتما بايد ترمز‌هاي خودرو را هم ارتقا دهيد.

تقويت سيستم برق‌رساني
تقويت سيستم جرقه خودرو، به ميزان چشم‌گيري بر افزايش راندمان و قدرت پيشرانه تأثيرگذار است. استفاده از شمع‌ها و واير‌هايي با مقاومت کمتر، استفاده از شمع‌هاي چند الکترود، تقويت سوزن‌هاي انژکتور، به کار گرفتن کوئل قوي‌تر و تقويت دينام از روش‌هاي تقويت سيستم برق‌رساني خودرو در بخش تيونينگ موتور خودرو است.

تقويت سيستم هندلينگ خودرو
هندلينگ يکي از عوامل مهم و اساسي در بخش هدايت خودرو است که در اصطلاح عامه به خوش‌دستي و خوش‌فرماني تعبير مي‌شود. تغييرات اساسي در ارتفاع و ساختار سيستم تعليق در هنگام تيونينگ مي‌تواند تأثير زيادي بر هندلينگ آن داشته باشد. ازاين‌رو تقويت سيستم هندلينگ خودرو يکي از موارد لازم و ضروري براي ايجاد تجربه خوش رانندگي با خودرويي قدرتمند به‌حساب مي‌آيد. نصب استرس‌بار، تقويت سيستم تعليق و تغيير زاويه چرخ‌ها از روش‌هاي ارتقا سيستم هندلينگ خودرو و افزايش چسبندگي خودرو‌هاي تيونينگ شده محسوب مي‌شوند.

چه خودرو‌هايي قابليت تيونينگ دارند؟

تقريباً تمامي خودرو‌هاي که در جهان توليد مي‌شوند، قابليت تيونينگ شدن دارند، اما اينکه هر خودرو تا چه ميزان قابل‌تغيير و دست‌کاري است، نکته بسيار مهمي محسوب مي‌شود که نبايد از آن غافل شد.

خودرو‌هاي معروف و محبوبي همچون نيسان GTR، تويوتا سوپرا، آئودي R۸، پورشه ۹۱۱ و باکستر، بي ام و M۵، مرسدس بنز C۶۳، داج چارجر و چلنجر، ميتسوبيشي لنسر EVO، سوبارو WRX، فورد موستانگ، شورولت کامارو و… معمولاً از بيشترين قابليت تغيير برخوردار هستند. اين خودرو‌ها به دليل محبوبيت زياد در کلاس جهاني، در بخش قطعات افتر مارکت، بسيار غني هستند و تنوع محصولات و قطعات تقويت‌شده براي آن‌ها بسيار بالا است؛ اما در مقابل، خودرو‌هاي ناشناس و کمتر شناخته‌شده، به دليل اقبال کمتر جهاني، در بخش افتر مارکت بسيار ضعيف هستند و خيلي نمي‌توان روي قابليت تيونينگ کردن آن‌ها حسابي باز کرد. دقت داشته باشيد، همان‌طور که بار‌ها در طول اين مقاله به آن اشاره شد، تيونينگ خودرو به مجموعه تغييراتي در جهت ارتقا راندمان پيشرانه و زيبايي ظاهري خودرو گفته مي‌شود و تنها با تغيير چراغ‌ها و يا رينگ خودرو، نمي‌توان ادعا کرد که يک تيونينگ کامل و اصولي صورت گرفته است!

آيا تيونينگ خودرو اشتباه است؟

خودرو‌هاي توليدي بر اساس استاندارد‌هاي کارخانه‌هاي خودروسازي توليد مي‌شوند. پروسه ساخت و توليد خودرو بر پايه آزمايش‌ها و تحقيقاتي مختلف صورت مي‌گيرد و درنهايت بر اساس استاندار‌هايي خاص، خودرو توليد و روانه بازار مي‌شود. تيونينگ کردن منجر به خارج کردن خودرو از مسير استاندارد‌هاي آن است که ممکن است گاهي اين تغيير مسير، مشکلاتي را هم براي خودرو به همراه داشته باشد. مثلاً کاهش ارتفاع خودرو، استفاده از لاستيک‌هايي با فاق کوتاه يا چراغ‌هاي بيش از حد قدرتمند، مي‌تواند مشکلات زيادي را در خيابان‌هاي شهري ايجاد کند.

همچنين صداي غيرمعمول و زياد خودرو‌هاي تيونينگ شده در فضاي شهري چندان پذيرفته نيست و ممکن است مغاير با قوانين راهنمايي و رانندگي در بسياري از کشور‌ها باشد. حتي در بعضي کشور‌ها مانند ايران عزيزمان، تغيير رنگ بدنه خودرو يا دودي کردن شيشه‌ها هم خلاف قانون است. علاوه بر اين خودرو‌هاي تيونينگ شده فقط مشتري‌هاي خاص خود را دارند و خريدوفروش آن‌ها مانند خودرو‌هاي معمولي به‌آساني صورت نمي‌گيرد.

هزينه تيونينگ خودرو چقدر است؟
هزينه تيونينگ خودرو، به ميزان تغييرات و قطعاتي که براي آن استفاده مي‌شود بستگي دارد؛ همچنين هزينه تيونينگ خودرو برحسب عواملي، چون کيفيت قطعات مورد استفاده، برند لوازم و قطعات افتر مارکت و دستمزد شرکت و يا فرد تيونر نيز متفاوت است.

سخن پاياني
درمجموع آنچه گفته شد، تيونينگ خودرو بيش از هر چيز ديگري علم افزايش توان و قدرت مجموعه‌ي پيشرانه است که اگر به روش صحيح صورت نگيرد منجر به کاهش عمر موتور مي‌شود. پس با روش‌هاي غيراصولي و نامتناسب، نه‌تن‌ها شاهد نمايشي جذاب از اتومبيل تيونينگ شده خود نخواهيد بود، بلکه با دست خودتان، خودرو محبوبتان را نابود مي‌کنيد. فراموش نکنيد که تزريق اسب‌هاي بخار دوست‌داشتني به زير کاپوت، هزينه زيادي در پي دارد که تأمين و حفظ آن‌ها، تنها از پس يک عشق ماشين واقعي برمي‌آيد!