جام جم/ بعضي ها مدام ذهن شان درگير است که از پس نگهداري از گل و گياه برمي آيند يا نه؟ يعني نگران اين هستند که به قول معروف، گل به دست شان مي آيد و دست شان سبز است يا خير؟ اين افراد اما فضايي براي امتحان کردن اين توانايي خود ندارند و در عين حال در آرزوي نگهداري از گل و گياه هستند. درست کردن تراريوم شايد روشي باشد تا چنين افرادي به آرزويشان برسند و دست کم فرصتي براي تجربه کردن اين کار داشته باشند. اين باغچه شيشه اي روميزي مي تواند با تلفيق هنر و باغباني هم به يک سرگرمي جذاب براي شما تبديل شود و هم از آن مي توانيد براي تزيين فضاي داخلي منزل يا محل کار استفاده کنيد. درست کردن تراريوم علاوه بر اين که يک نوع کار هنري خلاقانه و لذتبخش است، چندان سخت نيست. تراريوم در واقع ترکيبي از چند موجود زنده است که هم مي تواند يک عنصر مهم در دکوراسيون داخلي محسوب شود و هم ايده اي منحصر به فرد براي هديه دادن به علاقه مندان گل و گياه باشد.
تراريوم به معني ظرفي است که گياهان در آن رشد مي کنند و مي توان آن را به نوعي يک باغچه شيشه اي دانست که در آن مجموعه اي از گياهان کوچک زينتي سازگار با هم در يک محيط بسته رشد مي کنند. ظروف تراريوم معمولا شفاف و شيشه اي بوده و دهانه اي تقريبا بزرگ دارند که به باغبان امکان دسترسي به گياهان داخل آن را مي دهد؛ البته در مجموع سطح تماس اين گياهان با محيط بيرون بسيار کم و فقط به اندازه دهانه ظرف است. بنابراين رطوبت در فضاي تراريوم بسيار بالاست و همين گزينه آن را به محيطي امن براي پرورش گياهان حساس به خشکي تبديل مي کند. ميزان تبخير در محيط تراريوم نيز در کمترين سطح خود قرار دارد، چون آب حاصل از تبخير که روي ديواره ظرف مي نشيند، دوباره به خاک برمي گردد. از اين لحاظ، تراريوم مشابه يک گلخانه کوچک عمل مي کند؛ البته انواع دربسته تراريوم هم وجود دارد.

وسايل مورد نياز براي ساخت تراريوم
تنگ شيشه اي، سنگ هاي کوچک يا سنگريزه، زغال فعال، خاک و گياهان مهم ترين وسايل مورد نياز براي درست کردن تراريوم هستند. با هر گياهي نمي توان تراريوم ساخت و فقط برخي گياهان براي اين باغچه هاي شيشه اي مناسب هستند؛ ازجمله انواع سرخس، پپرومياي هندوانه اي، پپرومياي برگ قاشقي، فيتونيا، هيپوستس، مارچوبه، مارانتا، پوتوس، گندمي، سانسورياي پاکوتاه، برگ بيدي، شب تاب، سيسوس، سينگونيوم، نخل شامادورا، برگ انجيري، بگونياي ببري، بگونيا رکس، بابا آدم، پلکترانتوس (برگ نعنايي)، عشقه مينياتوري، آگلونما، انواع ارکيده، وريزيا، آناناس، گازمانيا، گياه هوازي تيلاتدزيا، پيله آ، کريپتانتوس يا ستاره ماهي و انواع ساکولنت و کاکتوس.

هنگام انتخاب گياه موردنياز براي درست کردن تراريوم اين نکات را به خاطر بسپاريد:

گياهاني را انتخاب کنيد که اندازه شان متناسب با ظرف تان باشد، چون نبايد گياهان به خاطر تنگي جا به کناره هاي ظرف رانده شوند به قول معروف تراريوم از قيافه بيفتد. اصل زيبايي تراريوم در رعايت تناسب فضا و مينياتوري بودن آن است.

گياهان رطوبت پسند احتمالا رشد بهتري در تراريوم خواهند داشت، اما اين به آن معني نيست که ساکولنت ها و کاکتوس ها را چون رطوبت دوست نيستند، نمي توانيم در تراريوم بکاريم. حسن يوسف، شمعداني، گياهان فصلي، باغچه اي و درختان را به هيچ عنوان نمي توان داخل تراريوم کاشت، چون به رطوبت بالا و تهويه کم حساسند.

همه گياهاني که در يک تراريوم کاشته مي شوند، بايد از يک دسته باشند؛ چه از نظر جنس مثلا تيغ دار يا گوشتي بودن آنها و چه نيازهاي دمايي؛ مثلا گل هايي مثل گل سنگ، گندمي، سانسوريا و بنفشه آفريقايي را هرگز نمي توان با گياهان ديگري مثل فيتونيا و سرخس به صورت گروهي کاشت چون به هواي خنک نياز دارند.

به طور کلي گياهاني که رشد کندتري دارند براي تراريوم بهترند، اما با هرس ريشه و چيدن جوانه انتهايي مي توان رشد گياهان را کنترل کرد.

مراقب باشيد گياهان انتخابي تان عاري از هرگونه آفت و بيماري باشد، اما اگر بعد از کاشت، تراريوم شما دچار آفت شد، چه کاري بايد انجام دهيد؟ در اين شرايط بهتر است براي ازبين بردن آفت موجود در تراريوم از صابون حشره کش گياهي استفاده کنيد، اما در صورتي که با اين کار هم گياه شما درمان نشد، بهتر است گياه آفت زده را از تراريوم خارج کنيد تا بقيه گياهان سالم بمانند.

ساخت گام به گام تراريوم
گام اول: براي ساخت تراريوم به يک تنگ شيشه اي احتياج داريد که به راحتي در بازار يا گل فروشي ها پيدا مي شود؛ البته شما مي توانيد به جاي خريد تنگ از وسايل دورريختني مثل قوري و کتري پيرکس هم براي اين کار استفاده کنيد. هر چه ظرف شفاف تر باشد، لذت تماشايش بيشتر است. شفاف بودن ظروف يک حسن بزرگتر هم دارد و آن اين که باعث عبور بهتر نور و انجام مناسب تر فرآيند فتوسنتز مي شود.
گام دوم: کف تراريوم خود را يک لايه سنگريزه يا پوکه صنعتي بريزيد. اين لايه به عنوان زهکش ظرف کمک مي کند آب اضافي در ته ظرف باقي نماند و به اين ترتيب از پوسيدگي ظرف جلوگيري مي کند. اندازه لايه سنگريزه به بزرگي و کوچکي ظرف تان بستگي دارد.
گام سوم: در اين مرحله نوبت گذاشتن يک لايه خزه اسفاگنوم يا يک تکه تور، گوني يا جوراب نايلوني است تا با جذب آب مانع ورود آن به زير سنگريزه شود.
گام چهارم: چند تکه زغال هم اضافه کنيد. زغال خاصيت ضدعفوني کنندگي دارد و از رشد باکتري و ايجاد بوي نامطبوع در تراريوم جلوگيري مي کند.
گام پنجم: يک لايه خاک مثل کوکوپيت، پرليت يا پيت ماس به تراريوم اضافه کنيد. البته بهتر است خاک مورد استفاده شما ترکيبي از اين سه جنس باشد و چون پيت ماس به دليل داشتن مواد مغذي باعث رشد بيش از حد گياه مي شود، بايد نسبتش کمتر باشد. همچنين سعي کنيد از کوکوپيت به خاطر نگهدارندگي ريشه بيشتر استفاده کنيد. خاک پرليت هم بيشتر براي هواگيري به کار مي رود. توجه داشته باشيد که هيچ وقت بيشتر از يک سوم تنگ را با خاک پر نکنيد، اما عمق خاک چقدر بايد باشد؟ بهترين کار رعايت اين قاعده است که خاک بايد به قدري عميق باشد که گياه بتواند در آن ريشه بزند. براي حفظ حالت طبيعي تر مي توانيد خاک را کمي نامرتب و با پستي و بلندي بريزيد.
گام ششم: حالا وقت کاشت گياهان است. اين مرحله درست به نقاشي و طراحي منظره مي ماند. بعضي نقاط که نقاط کانوني يا تکيه گاه منظره اند زودتر از همه چشم ببينده را به خود جذب مي کند. براي اين که تراريوم شما جلوه اي زيباتر داشته باشد به چند نکته توجه کنيد:
هميشه موقع انتخاب گياهان نقاط کانوني و نقاط کم اهميت تر را نسبت به تاثيرآن ها بر بافت و فضا تعيين کنيد؛ مثلا گياه بزرگتر را در نقطه کانوني و طلايي قرار دهيد تا تمرکز اصلي روي آن باشد. بعد گياهان بعدي را به ترتيب اندازه و اهميت در سطوح بعدي بکاريد.
در طراحي فضاي سبز با استفاده از بيدمجنون، نگاه بيننده را به سمت پايين و در طراحي منظره با استفاده از گياهان سوزني برگ نگاه را به طرف بالا معطوف مي کنند. در تراريوم هم اين قانون صادق است؛ مثلا گندمي مثل بيد مجنون است پس مي توان زير آن کنده چوب، سنگ يا آب نما به کار برد. همچنين به خاطر لطيف بودن بافت گندمي، تراريوم ساخته شده با استفاده از اين گياه احساس رضايت را به بيننده منتقل مي کند، اما مارچوبه برعکس آن بافت را خشن و نگاه را به سمت بالا معطوف مي کند پس بايد در اطراف آن چند گل پاکوتاه و پرپر مثل هيپوستس کاشته شود تا هم بافت آن خنثي شود و هم درازي مارچوبه را بپوشاند.
هرچه تضاد رنگ ها بالاتر، فرم برگ ها متفاوت تر و فضاي داخل تنگ پرتر باشد، تراريوم جذاب تر خواهد بود. مثلا کاربرد پپروميا با گندمي به خاطر تقابل برگ هاي چروک و ضخيم و باريک و نازک يا شب تاب با فيتونيا به خاطر فرم خاص برگ ها و همچنين تضاد رنگ شان، تاثير خيره کننده اي روي بيننده مي گذارد. بعد از رعايت نکات لازم براي زيبايي بيشتر تراريوم، گياهاني را که انتخاب کرديد، وارد تنگ کنيد؛ البته قبل از وارد کردن گياه به تراريوم لازم است آن را از گلدانش خارج کنيد. براي اين کار، خاک دور ريشه را بتکانيد و اگر نياز بود کمي ريشه ها را هرس کنيد. بعد با نوک انگشت يا يک تکه اي چوب، سوراخي روي خاک ايجاد کنيد و گياه را در آن بکاريد.
گام هفتم: بعد از کاشت گياهان مي توانيد يک لايه شن يا سنگريزه پاي آنها بريزيد. اگر علاقه مند به استفاده از خرده ريزهاي تزييني هستيد هم مي توانيد آنها را در اين مرحله به تراريوم اضافه کنيد.
گام هشتم: از اين مرحله فاز مراقبت شروع مي شود. نور کافي و آب به اندازه، دو عنصر حياتي براي سبزماندن تراريوم شما هستند.
آبياري: به دليل بسته بودن محيط تراريوم نيازي به آبياري زياد نيست. هر وقت پاي گل ها خشک شد به آنها آب بدهيد. آبياري تراريوم به صورت اسپري کردن آب روي سطح خاک انجام مي شود. فاصله بين دو آبياري به باز و بسته بودن و حتي قطر دهانه باز ظرف بستگي دارد، اما اين فاصله بايد در حدي باشد که هم گياهان سيراب شوند و هم خاک از آب اشباع نشود.
نور: نور دريافتي تراريوم بايد زياد و البته غيرمستقيم باشد. بزرگترين دشمن تراريوم گرماي بيش از حد و تهويه نامناسب است، چون باعث ابتلاي گياهان موجود در آن به بيماري هاي قارچي مي شود. پس اگر تراريوم بسته داريد در ساعات اوج گرما و همچنين شب ها در آن را برداريد.
اولين تراريوم را چه کسي ساخت؟
حدود ۲۰۰ سال قبل يک پزشک لندني به نام «ناتانيل باگ شو وارد» وقتي مشغول تحقيقات روي حشرات نگهداري شده در بطري هاي کوچک بود، متوجه شد بذر بعضي علف ها و سرخس هاي موجود در اين بطري ها جوانه زده اند، در حالي که بذرهاي مشابه همين گياهان به خاطر خشکي هواي بيرون از بين رفته بودند. ديدن همين صحنه جرقه اي در ذهن اين پزشک زد تا تحقيقات بيشتري روي کاشت گياهان در ظروف دربسته بزند. بعد از به نتيجه رسيدن تحقيقات او تنگ هايي شيشه اي به نام «شيشه واردين» وارد بازار شدند که شبيه همين تراريوم هاي امروزي بودند.
زينب خزايي

به پيج اينستاگرامي «آخرين خبر» بپيونديد
instagram.com/akharinkhabar