شکار و قاچاق؛ تهدید خاموش تنوع زیستی در خراسان جنوبی

ایرنا/ بیرجند – ایرنا – شکار غیرمجاز و قاچاق گونه‌های جانوری به‌ویژه پرندگان، به‌عنوان تهدیدی خاموش اما مستمر، تنوع زیستی خراسان جنوبی را نشانه گرفته است؛ پدیده‌ای که به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست استان، علاوه بر وارد کردن آسیب‌های جبران‌ناپذیر به جمعیت حیات وحش، این استان را به یکی از مسیرهای اصلی عبور قاچاقچیان گونه‌های جانوری در کشور تبدیل کرده است.

به گزارش ایرنا محیط زیست به‌عنوان بستر حیات انسان و سایر جانداران، نقشی بنیادین در پایداری اکوسیستم‌ها و تضمین آینده نسل‌های بعدی دارد. تنوع زیستی، به‌ویژه جمعیت گونه‌های جانوری، یکی از شاخص‌های مهم سلامت محیط زیست هر منطقه محسوب می‌شود؛ شاخصی که در سال‌های اخیر به دلیل عواملی چون شکار غیرمجاز، تخریب زیستگاه‌ها، قاچاق حیات وحش و تلفات جاده‌ای با تهدیدهای جدی مواجه شده است.

---

بازار

---

استان خراسان جنوبی به دلیل وسعت بالا، تنوع اقلیمی و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای مهاجرتی و قاچاق حیات وحش، از جمله استان‌های حساس کشور در حوزه حفاظت از گونه‌های جانوری به شمار می‌رود.

در همین راستا، علی خانی مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی در گفت‌وگوی تفصیلی با خبرنگار ایرنا به تشریح اقدامات انجام شده، چالش‌ها و ضرورت مشارکت عمومی در حفاظت از حیات وحش پرداخت.

ایرنا: چه اقداماتی در حوزه نجات و بازگشت حیات وحش به طبیعت انجام شده است؟

خانی: از ابتدای سال جاری تاکنون بالغ بر ۱۰۰ گونه جانوری که به دلایل مختلف دچار آسیب شده بودند، پس از تیمار و مراقبت‌های لازم، دوباره به آغوش طبیعت بازگشتند، این گونه‌ها عمدتاً توسط دوستداران حیات وحش به ادارات و نمایندگی‌های حفاظت محیط زیست تحویل داده شدند و پس از اطمینان از سلامت و توانایی ادامه زندگی در طبیعت، در زیستگاه‌های طبیعی خود رهاسازی شدند.

ایرنا: مهم‌ترین چالش‌های پیش روی محیط زیست و حیات وحش خراسان جنوبی چیست؟

خانی: شکار غیرمجاز، قرار گرفتن استان در مسیر کریدور قاچاق گونه‌های غیر بومی، تلفات جاده‌ای و همچنین جدا کردن گونه‌های جانوری از طبیعت از مهم‌ترین چالش‌های محیط زیست استان است با این وجود محیط‌بانان به‌صورت شبانه‌روزی در خط مقدم مقابله با این تهدیدها فعالیت می‌کنند، اما بر اساس اصل ۵۰ قانون اساسی، حفاظت از محیط زیست یک وظیفه عمومی است و بدون همراهی مردم، این مسیر به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.

ایرنا: چه گونه‌هایی در ماه‌های گذشته تیمار و رهاسازی شده‌اند؟

خانی: در ۱۰ ماه گذشته گونه‌های متنوعی از حیات وحش شامل پرندگان و پستانداران در استان تیمار شدند؛ از جمله هوبره، عقاب صحرایی، سارگپه، دلیجه، شاه‌بوف، جغد کوچک، پیغو، زاغ نوک‌سرخ، بوتیمار، چنگر معمولی، اگرت، باقرقره، شبگرد، ابیا، سبزه‌قبا، کبک، تیهو، قمری، یلوه، حواصیل خاکستری، کشیم، باکلان، ماهی‌خوار معمولی، خوتکا و همچنین پستاندارانی مانند کفتار، شغال، قوچ و میش، کل و بز و آهو. اغلب این موارد پرندگان شکاری بودند که دچار آسیب شده یا توسط شکارچیان زنده‌گیری شده بودند.

ایرنا: در خصوص قاچاق حیات وحش و گونه‌های غیر بومی چه وضعیتی در استان وجود دارد؟

خانی: خراسان جنوبی یکی از مسیرهای عبور قاچاق حیات وحش است و تاکنون بالغ بر ۴۰۰ پرنده زینتی در استان کشف و ضبط شده است. برخی گونه‌ها مانند میمون، سنجاب و پرندگان زینتی از استان‌های همجوار وارد شده و توسط سودجویان به سایر نقاط کشور منتقل می‌شوند که با همکاری نهادهای نظامی و انتظامی شناسایی و متوقف می‌شوند.

ایرنا: نگهداری گونه‌های غیر بومی یا حتی بومی چه پیامدهایی دارد؟

خانی: گونه‌های غیر بومی در صورت رهاسازی می‌توانند به گونه مهاجم تبدیل شوند و به اکوسیستم آسیب جدی وارد کنند، گونه‌های بومی نیز اگر برای مدت طولانی در اسارت نگهداری شوند، دست‌آموز شده و اغلب قابلیت بازگشت به طبیعت را از دست می‌دهند و ناچار تا پایان عمر در اسارت باقی می‌مانند؛ در هر دو حالت، خسارات جبران‌ناپذیری به تنوع زیستی وارد می‌شود؛ به همین دلیل از شهروندان تقاضا داریم از خرید و نگهداری گونه‌های حیات وحش به‌شدت پرهیز کنند.

ایرنا: چه توصیه‌ای به شهروندان در برخورد با جوجه پرندگان یا نوزادان پستانداران وحشی دارید؟

خانی: تأکید می‌کنیم شهروندان از برداشت جوجه پرندگان از لانه‌ها یا نزدیک شدن به نوزادان پستانداران وحشی خودداری کنند زیرا جدا کردن این حیوانات از طبیعت، حتی با نیت کمک، معمولاً باعث بازگشت ناموفق آن‌ها به زیستگاه طبیعی می‌شود.

ایرنا: مردم چگونه می‌توانند در حفاظت از محیط زیست استان مشارکت داشته باشند؟

خانی: شهروندان می‌توانند هرگونه تخلف زیست‌محیطی به‌ویژه قاچاق و نگهداری غیرقانونی حیات وحش را به اداره کل حفاظت محیط زیست و واحدهای تابعه شهرستانی گزارش دهند تا یگان حفاظت پیگیری‌های لازم را انجام دهد.

ایرنا: وضعیت حفاظتی گونه‌های جانوری استان چگونه است؟

خانی: از میان گونه‌های جانوری استان، ۲۵ گونه در فهرست ملی گونه‌های در معرض خطر انقراض، ۸۸ گونه در فهرست گونه‌های حمایت‌شده قرار دارند. همچنین ۱۴ گونه در فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) و ۴۵ گونه مهره‌دار در ضمیمه‌های کنوانسیون تجارت بین‌المللی گونه‌های در معرض خطر انقراض (CITES) ثبت شده‌اند.

ایرنا: وضعیت مناطق تحت حفاظت و تنوع زیستی استان چگونه است؟

خانی: خراسان جنوبی دارای ۲۲ منطقه تحت حفاظت شامل ۹ منطقه حفاظت‌شده، ۳ پناهگاه حیات وحش، یک تالاب ملی، ۵ منطقه شکار ممنوع و ۴ منطقه شکار ممنوع مرزی است که در مجموع بیش از ۲ میلیون و ۴۶۴ هزار هکتار، معادل بالغ بر ۱۵ درصد مساحت استان را دربر می‌گیرد و تاکنون ۲۵۰ گونه پرنده، ۵۱ گونه پستاندار، ۵۷ گونه خزنده و ۳ گونه دوزیست در استان ثبت شده است.