اسطرلاب وسیله ای برای تعیین اوقات شرعی در گذشته

بيگ بنگ/ اسطرلاب(StarYab)، ابزاري فوق العاده کاربردي و نجومي متعلق به ايرانيان، اعراب، يونانيان و اروپاي قرون وسطي است که براي نمايش لحظه اي کره آسمان، تعيين ارتفاع اجرام آسماني از افق ناظر، پيش بيني زمان طلوع و غروب اجرام آسماني و ده ها کاربري ديگر، به کار مي رفته است. اسطرلاب رايج و معمولي از دو يا چند صفجه دايروي مسطح و فلزي که از جنس برنز يا برنج و يا از آهن و فولاد و يا تخته به طرز بسيار دقيق و ظريف و مستحکمي ساخته شده که بر روي يکي از آنها نقشي از ستارگان آسمان؛ و بر ديگري اطلاعاتي نظير مقياس هاي زاويه اي درج شده است؛ به گونه اي که هر کدام از آنها مستقلاً توان چرخش به دور مرکز صفحات را دارند. با اين وسيله مي توان چهره آسمان را در هر روز از سال و هر ساعتي مشاهده کرد. سمت و ارتفاع اجرام آسماني را يافت، زمان طلوع و غروب و اوج بسياري از اجرام را پيش بيني کرد. محل خورشيد،ماه، سيارات و ستارگان را در آسمان پيدا کرد. موقعيت خورشيد نسبت به پيکره هاي آسماني را اعلام کرد و بسياري از کار هاي ديگر را که انجام آنها براي انسان بدون وسيله اي مثل کامپيوتر مشکل است انجام داد. اين وسيله براي ستاره شناسان و ناخدايان گذشته، نقش نقشه آسمان، قطب نما، ساعت و حتي تقويم را ايفا مي کرده است. از ديگر کاربرد هاي اسطرلاب تعيين اوقات شرعي بوده است بسياري از منابع تاريخي ساخت اسطرلاب را به بطلميوس ستاره‌شناس نامدار يوناني سده هايي پيش از ميلاد وابسته کرده اند. پس از آن نخستين کسي که در روزگار اسلامي اسطرلاب ساخت و بکار برد و همچنين مقياس زاويه اي را به آن اضافه کرد ابراهيم بن حبيب فزاري نام دارد. بعدها در اروپا اسطرلاب، جاي خود را به ابزاري به نام سکستانت داد که مختص عمليات ناوبري بود. اسطرلاب دانژون، نوع خاصي از اسطرلاب است که منحصراً براي رصد آسمان استفاده مي شود. بر روي تنها صفحه اين اسطرلاب، يک چشمي و يا يک دستگيره نصب گرديده که در جهت عمودي به چرخش در مي آيد. ستاره شناسان با نگاه به يک ستاره از طريق اين چشمي که طولش با قطر دايره برابر بود، از ارتفاع زاويه اي آن ستاره به منظور جهت يابي مطلع مي شدند. *توضيح تصوير: اسطرلاب ايراني متعلق به سده هجدهم ميلادي که سازنده آن نامشخص است. صفحه گرد کوچکتر داراي ۱۳ ميخچه يا پيکانک کماني شکل است. جهت و اشاره پيکانک‌ها، موقعيت درخشان ترين و روشن ترين ستاره‌ها را نشان مي‌دهند. نام ستاره‌ها در پايين هر پيکانک حک شده‌است. اين اسطرلاب در موزه تاريخ علم کمبريج نگهداري مي‌شود.