ویروس سرماخوردگی چگونه به بدن حمله می کند؟

سيناپرس/ سرماخوردگي يا زکام حاد يک بيماري ويروسي و واگيردار است که دستگاه تنفسي فوقاني به ويژه بيني را درگير مي کند. اين بيماري معمولاً با احساس خستگي، لرزش و سرما، عطسه و سردرد آغاز مي ‌شود و با علائمي چون سرفه، گلودرد، آبريزش بيني و تب ادامه پيدا مي کند. سرما خوردگي يکي از شايع ترين بيماري هايي است که شايد يک انسان در طول عمر خود، بارها به آن مبتلا شود. بيماري به ظاهر ساده و در عين حال داراي جنبه هاي خطرناک و بسيار جدي. دوره اين بيماري معمولا بين هفت تا ده روز است و در برخي مواقع ممکن است تا سه هفته طول بکشد. براي شناخت اين بيماري فراگير و شايع ابتدا بايد شناختي از نوع بيماري و عملکرد آن پيدا کرد. تا کنون بيش از دويست نوع ويروس عامل سرماخوردگي شناخته شده است که متداول ‌ترين آن ها راينو ويروس‌ها با بيش از 99 نوع مختلف هستند. يکي از دلايلي که تاکنون دانشمندان موفق نشدند تا واکسن سرماخوردگي را بسازند وجود همين تعداد بالا و متنوع ويروس هاي سرماخوردگي است. به همين سبب در اين بيماري پيشگيري بسيار آسان تر از درمان است. قابل توضيح است که اين علائم 16 ساعت پس از در معرض ويروس قرار گرفتن فرد، آغاز مي ‌شوند. ويروس‌هاي عامل بيماري سرماخوردگي مي ‌توانند تا مدت زماني طولاني در محيط خارج از بدن زنده بمانند براي نمونه راينو ويروس تا بيش از 18 ساعت زنده مي ماند و از طريق عطسه، سرفه و تماس با افراد يا اشياء آلوده به اين ويروس، به بدن فرد جديد قابل انتقال است. لازم به ذکر است که عفونت دستگاه تنفسي فوقاني بر اساس بخش ‌هايي از بدن که بيشتر دچار عفونت مي ‌شوند، دسته بندي مي‌ شوند. در بيماري سرماخوردگي بيشتر بيني، سينوس‌ها ، گلو و چشمان با التهاب ملتحمه تحت تأثير قرار مي گيرند. وقتي ويروس وارد بدن فرد مي شود، دستگاه ايمني بدن نسبت به اين بيماري واکنش نشان داده و به توليد پادتن مربوط به ويروس سرماخوردگي مزبور مي پردازد. قاعدتا با توليد اين پادتن فرد نبايد در آينده به اين بيماري دچار شود اما از آن جا که بيش از دويست ويروس مختلف سرماخوردگي وجود دارد، بدن هر فرد بايد در هر بار ابتلا پادتن مختص آن را توليد کند. به همين دليل مي توان گفت يک فرد در طول زندگي خود به طور متوسط پنجاه بار به بيماري سرماخوردگي مبتلا مي ‌شود. علاوه بر آن با افزايش سن و ابتلاي زياد به بيماري سرماخوردگي، ايمنى بدن نسبت به بسيارى از ويروس هاى عامل سرماخوردگى افزايش پيدا مي کند و در نتيجه احتمال سرماخوردگى نسبت به دوران کودکى کمتر مى شود. يکي از دلايلي که تاکنون دانشمندان موفق نشدند تا واکسن سرماخوردگي را بسازند وجود همين تعداد بالا و متنوع ويروس هاي سرماخوردگي است. تنها کاري که براي بهبود اين بيماري انجام مي شود، مصرف داروهايي است که علائم بيماري همچون تب، آبريزش بيني، گرفتگي بيني، سر درد، گلو درد و غيره را کاهش مي دهد. به همين سبب در اين بيماري پيشگيري بسيار آسان تر از درمان است. قابل توضيح است که اين علائم 16 ساعت پس از در معرض ويروس قرار گرفتن فرد، آغاز مي ‌شوند. با دور ماندن از افراد بيمار، شست و شوي دست ها، استفاده از ماسک‌ هاي بيني و دهان در اماکن عمومي، نوشيدن زياد آب و آب ميوه ها، مصرف ميوه و سبزيجات براي تامين ويتامين هاي بدن و بالا بردن سيستم دفاعي بدن مي توان از ابتلاي به بيماري سرماخوردگي جلوگيري کرد. علاوه بر آن استفاده از دستگاه هاي بخور سرد براي تامين رطوبت کافي محيط خانه، مي توان در جلوگيري از ابتلا به بيماري سرماخوردگي و يا تسريع بهبودي آن، کمک کرد. يکي از نکات مهم و قابل توجه در بيماري سرماخوردگي اين است که بيماران نبايد از آنتي بيوتيک‌ها استفاده کنند چرا که اين بيماري ويروسي است و آنتي بيوتيک ها براي بيماري هاي باکتريايي به کار مي روند. ويروس چيست؟ هر سلول در بدن انسان، به عنوان يک واحد مستقل، توانايي زندگي و رشد را دارد که در کنار يکديگر، جامعه اي بزرگ را تشکيل مي دهند که بافت ها و اعضاي مختلف را مي سازند. اما ويروس ها عملا هيچ شباهتي به سلول هاي بدن انسان و حتي باکتري ها ندارند. اندازه ويروس ها معمولا بين 17 تا 300 نانومتر برآورد مي شود و هر کدام از اين واحدها به صورت مستقل مي توانند حامل دي ان اي تخريبگري باشند. مي توان گفت ويروس ها يک هزارم باکتري ها و باکتري ها نيز ده ها مرتبه کوچک تر از سلول هاي بدن انسان هستند. به زباني ديگر ويروس ها هزاران برابر از سلول هاي بدن انسان، کوچک تر هستند. ويروس ها از نظر شکل نيز بسيار متفاوت هستند. يک ويروس از بخش هاي زير تشکيل شده است: اسيد نوکلئيک رشته هاي تکي يا دوتايي دي ان اي يا آر ان اي که حاوي اطلاعات حياتي ويروس هستند. پوشش پروتئيني دي ان اي يا آر ان اي را احاطه کرده و از آن محافظت مي کند. غشاي ليپيدي پوشش پروتئيني را احاطه مي کند. برخلاف سلول هاي انساني و باکتريايي، ويروس ها حاوي آنزيم هاي زيادي نيستند تا بتوانند باعث سرعت بخشيدن به واکنش ها شوند. آنها فقط يک يا دو آنزيم در اختيار دارند تا با استفاده از آن ها کد ژنتيکي خود را رمزگشايي کنند. ويروس ها براي آنکه بتوانند زندگي خود را وارد مرحله اي پيشرفته تر کنند، نياز به محل مناسب و بزرگتري براي رشد و تکثير دارند. سلول هاي انساني، حيواني، گياهي و باکتري ها مي توانند محل هاي مناسبي براي رشد ويروس ها محسوب شوند. در واقع مي توان گفت که ويروس ها بيرون از سلول ميزبان، هيچ قابليتي نخواهند داشت و صرفا همچون کپسولي حاوي رشته هاي ژنتيکي هستند که تنها در اين سلول ها مي توانند رشد کنند و تکثيرشوند. يک ويروس چگونه سلول را مبتلا مي سازد؟ همانگونه که گفته شد ويروس ها (در اين بحث به طور خاص ويروس سرما خوردگي) ممکن است از طريق بيني، دهان و وسايل افراد بيمار مبتلا به سرماخوردگي وارد بدن فرد جديد شده و يک سلول را براي ميزباني خود پيدا کنند. ويروس سرماخوردگي سلول هاي دستگاه تنفسي يا دستگاه گوارش را مورد حمله خود قرار مي دهند. مي توان گفت که جدا از نوع سلول ميزبان، تمام ويروس ها چرخه ليتيک را مي پيمايند تا فعاليت خود را آغاز کنند. اين چرخه شامل موارد زير مي شود: يک ويروس به سلول ميزبان متصل مي شود. ويروس، ماده ژنتيکي خود را به درون سلول ميزبان تزريق مي کند. کد ژنتيکي جديدي که وارد سلول شده، آنزيم هاي سلول ميزبان را براي باز توليد و تکثير خود در اختيار مي گيرد. آنزيم ها شروع به ساخت بخش هاي جديد از روي ويروس اصلي مي کنند. اين بخش هاي جديد کم کم به هم متصل شده و ويروس جديدي را در داخل سلول ميزبان شکل مي دهند. هزاران ويروس جديدي که با استفاده از کمک آنزيم هاي ميزبان ساخته شده اند، باعث از بين رفتن سلول شده و از آن خارج مي شوند. ويروس هاي جديد سپس اين چرخه را تکرار مي کنند و تکثير مي شود. قابل توضيح است که همه ويروس ها روي پوشش پروتئيني يا غلاف خود، چندين نوع پروتئين دارند که از طريق آن سلول ميزبان خاصي را شناسايي کرده و آن را براي ميزباني انتخاب مي کنند. در حقيقت، ويروس ها در تماس با اولين سلول آن را براي ميزباني انتخاب نمي کنند تا به درون آن راه پيدا کرده و تکثير شوند. پروتئين هاي سطحي سبب مي شوند تا اين ذرات ريز به غشاي سلول ميزبان بچپسبند و وارد سلول شوند. اين ويروس ها پس از ورود به سلول، محتواي خود را آزاد مي کنند. ممکن است ويروس هايي نتوانند به سادگي از غشا عبور کنند، بنابراين بايد با ترفندهايي، ماده ژنتيکي خود را به درون سلول مورد نظر تزريق کنند. پس از اينکه ويروس به دورن سلول راه پيدا کرد، آنزيم هاي ويروسي کنترل امور را در دست گرفته و فعاليت هايي عليه آنزيم هاي سلول ميزبان انجام مي دهند. در واقع آنزيم هاي ويروسي با ديکته کردن قوانين از روي ژنتيک ويروس، کنترل سلول و آنزيم ها را در دست مي گيرند. پس از توليد دي ان اي يا آر ان اي، آنزيم ها پروتئين سازي را نيز آغاز مي کنند تا محتواي ژنتيکي وارد آن ها شده و يک واحد ويروسي مجزا و کامل را بسازند. زماني که ويروس هاي جديد ساخته مي شوند، دو راه براي خروج آنها از سلول وجود دارد؛ ويروس ها ديواره سلولي را متلاشي کرده و خارج مي شوند. ويروس ها با فشار به غشاي سلولي، بخشي از سلول را به دور خود پيچيده و خارج مي شوند. ويروس ها غلاف ليپيدي محافظ خود را توليد نمي کنند، بلکه از سلول ميزبان قرض مي گيرند. زماني که اين ويروس هاي ساخته شده جديد آزاد مي شوند، به همان اندازه ويروس اصلي تخريب گر هستند و سلول هاي جديد را آلوده مي کنند. يکي از نکات قابل توجه در رشد و کثير ويروس ها، سرعت توليدمثل بسيار بالاي آنها است. هر ويروس مي توان باعث توليد هزاران نمونه ويروس مشابه درون يک سلول شود که در اين صورت سرعت شيوع بيماري را در بدن نيز افزايش مي دهد. مراحل ورود ويروس سرماخوردگي به بدن و فعاليت هاي انجام شده آن عبارت اند از: شخصي مبتلا عطسه مي کند و ويروس در هوا پخش مي شود. فرد سالم نفس مي کشد و ويروس وارد بيني شده از طريق مسير آن، به سلول هاي پوششي سينوس درون بيني مي چسبد. ويروس به سلول هاي پوششي حمله کرده و به سرعت توليد مثل ويروس هاي جديد را آغاز مي کند و باعث از بين رفتن سلول هاي پوششي سينوس فرد مي شود. به همين دليل با از بين رفتن سلول هاي پوششي سينوس، مايعات داخلي بدن به سادگي وارد کانال بيني شده و آبريزش بيني ايجاد مي شود. ويروس هاي جديد با متلاشي کردن سلول ميزبان، خارج شده و وارد جريان خون مي شوند و به شش ها مي رسد. زماني که تخريب بافت هاي ناحيه گلو آغاز مي شود و تکثير بي رويه ويروس ها ادامه پيدا مي کند، گلودرد ايجاد مي شود. ويروس هايي که وارد جريان خون شده اند در تمام نقاط بدن پخش مي شوند و عضلات را هم مورد حمله مستقيم خود قرار مي دهند و در نتيجه بدن درد ايجاد مي شود. در اين زمان است که سيستم ايمني بدن متوجه عفونت شده و وارد عمل مي شود. اين سيستم ساخت موادي شيميايي با نام پيروژن را آغاز کرده و دماي بدن را بالا مي برد و تب ايجاد مي شود. در واقع اين تب نشانه مثبتي از دخالت سيستم ايمني بدن فرد است. با بالا رفتن دماي بدن، توليدمثل ويروس ها کند مي شود. اين عکس العمل سيستم ايمني بدن تا زماني که ويروس ها کاملا از بين بروند، ادامه پيدا مي کند. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد