به بهانه درگذشت پروفسور لطفی زاده، منطق فازی چیست و به چه دردی می خورد؟

خبرآنلاين/ تئوري منطق فازي هنگامي که در سال 1965 ظهور کرد، انقلابي در سراسر جهان ايجاد کرد. اين نظريه به طور گسترده در همه زمينه‌هاي صنعت مدرن استفاده مي‌شود. خالق اين نظريه مرموز پروفسور "لطفي زاده" است. به گزارش ايسنا و به نقل از ويژنز، تئوري منطق "فازي" هنگامي که در سال 1965 ظهور کرد، انقلابي در سراسر جهان ايجاد کرد و کاملا مفهوم "سايبرنتيک" (Cybernetic) يا "فرمان‌شناسي" را تغيير داد و نقش مهمي در ماهواره‌هاي فضايي، شناخت و مطالعه تصاوير، زمين و جهان و در تحقيق در مورد "يوفوها" (UFO) ايفا کرد. اين نظريه به طور گسترده در همه زمينه‌هاي صنعت مدرن از جمله رباتيک، مهندسي مکانيک، الکترونيک، نسل پنجم و ششم ابر رايانه‌هاي پيشرفته و فناوري دفاعي استفاده مي‌شود. تئوري منطق فازي اساس تکنولوژي فازي در سراسر جهان را تشکيل مي‌دهد. خالق اين نظريه مرموز پروفسور لطفي زاده است که روز گذشته در سن 96 سالگي در کاليفرنيا دار فاني را وداع گفت. نام کامل پرفسور لطفي زاده، "لطفعلي رحيم اوغلو عسکرزاده" است که به "لطفي ع.زاده" نيز شهرت دارد. وي در زمان بنيانگذاري اين نظريه به عنوان يک ارسطو، آلبرت انيشتين و نوربرت وينر ديگر ياد شد. منطق فازي (Fuzzy Logic) اولين بار در پي تنظيم نظريه مجموعه‌هاي فازي به وسيله پروفسور لطفي زاده در سال 1965 در صحنه محاسبات نو ظاهر شد. واژهٔ "فازي"(fuzzy) به معناي غيردقيق، ناواضح و مبهم يا شناور است. کاربرد اين بخش در علوم نرم‌افزاري را مي‌توان به طور ساده اين‌گونه تعريف کرد: منطق فازي از منطق ارزش‌هاي «صفر و يک» نرم‌افزارهاي کلاسيک فراتر رفته و درگاهي جديد براي دنياي علوم نرم‌افزاري و رايانه‌ها مي‌گشايد، زيرا فضاي شناور و نامحدود بين اعداد صفر و يک را نيز در منطق و استدلال‌هاي خود به کار برده و به چالش مي‌کشد. منطق فازي فضاي بين دو ارزش «برويم» يا «نرويم»، ارزش‌هاي جديد «شايد برويم» يا «مي‌رويم اگر» يا حتي «احتمال دارد برويم» را استخراج کرده و به کار مي‌گيرد. بدين ترتيب به عنوان مثال مدير بانک پس از بررسي رايانه‌اي بيلان اقتصادي يک بازرگان مي‌تواند فراتر از منطق «وام مي‌دهيم» يا «وام نمي‌دهيم» رفته و بگويد: «وام مي‌دهيم اگر...» يا «وام نمي‌دهيم ولي...». لطفي زاده در سال 1921 در باکو متولد شد. پدر وي، "رحيم علي‌عسکرزاده" روزنامه نگار اهل اردبيل و مادرش يک پزشک اطفال روس بود. او در زماني دشوار هنگامي که شوروي در حال گسترش بود، متولد شد و آذربايجان در مبارزه ميان سنت و تجدد غرق شد. از طرفي، شرکت‌هاي صنعتي جديد در حال ساخت بودند و انواع جديد مدارس باز شدند، در حالي که از سوي ديگر، نفت هنوز دستي استخراج مي‌شد. اين فضايي است که پروفسور لطفي زاده سال‌هاي اوليه زندگي خود را در آن گذرانده است. زماني که استالين در دهه 30 ميلادي شروع به جمع آوري کالاهاي کشاورزي کرد، پدر پروفسور لطفي زاده با خانواده‌اش به تهران مهاجرت کرد. وي تحصيلات ابتدايي خود را در شرايط سختي دنبال کرد و آن را در کالج مسيحي آمريکايي البرز(دبيرستان البرز فعلي) و بعد در گروه آموزشي مهندسي برق دانشگاه تهران ادامه تحصيل داد. لطفي زاده در سال 1942 از دانشگاه تهران فارغ التحصيل شد و در سال 1944 براي دنبال کردن علايق علمي خود به آمريکا رفت. پس از مهاجرت به آمريکا به "موسسه فناوري ماساچوست" (MIT) پيوست. در سال 1944 به بوستون رفت و در سال 1947 والدينش در آمريکا به وي پيوستند و چون مي‌خواست به پدر و مادرش نزديک باشد به دانشگاه کلمبيا رفت. سرانجام در سال 1948 مدرک خود را در رشته مهندسي الکترونيک از اين دانشگاه دريافت کرد. در سال 1957 به درجه پروفسوري نائل آمد. در آن سال‌ها، "نوربرت وينر"، پدر "فرمان‌شناسي"، رييس دپارتمان مهندسي الکترونيک دانشگاه کاليفرنيا برکلي بود و با ارسال نامه‌اي پروفسور لطفي زاده را دعوت به همکاري در اين دانشگاه کرد. لطفي زاده نيز اين پيشنهاد را پذيرفت و پس از مدتي رييس دپارتمان مهندسي الکترونيک اين دانشگاه شد. وي تئوري "منطق فازي" را در اين برهه توسعه داد. منطق فازي براي 20 سال در ميان جامعه علمي آمريکا پذيرفته نشد، اما در دهه 1980 علاقه زيادي را در بين دانشمندان ژاپني جلب کرد. اين نظريه يک عصر جديد را در توسعه رياضيات، فناوري فرمان‌شناسي، اطلاعات و رايانه آغاز کرد. کاربرد عملي منطق فازي به تدريج از حالت انتزاعي فراتر رفت و اکنون در هزاران سيستم و محصولات مختلف، از ماشين لباسشويي تا خلبان خودکار(اتو پايلوت) مورد استفاده قرار مي‌گيرد. تئوري منطق پروفسور لطفي‌زاده نقش مهمي در برنامه فضايي آمريکا دارد. در ژاپن دوربين و تجهيزات ويدئويي براساس منطق فازي توليد مي‌شوند در حاليکه در دانمارک پايه‌اي براي ساخت سيمان است. در اروپا انواع سيستم‌هاي هوشمند با منطق فازي کار مي‌کنند. منطق فازي در حال حاضر توسط شرکت‌هاي بزرگ ژاپني مانند ميتسوبيشي، توشيبا، سوني، کانن، ريکو، سانوي، نيسان، هوندا و NEC و شرکت‌هاي بزرگ آمريکايي از جمله جنرال موتورز، جنرال الکتريک، موتورولا، دوپونت و کداک استفاده مي‌شود و بسيار سودآور است. به عنوان مثال، شرکت "ماتسوشيتا" (Matsushita) که کالاهاي مصرفي تحت نام‌هاي پاناسونيک و کوازار توليد مي‌کند، برآورد شده که با استفاده از منطق فازي در محصولات خود، ميلياردها دلار سود داشته است. از اين نظريه در حال حاضر در اقتصاد، روانشناسي، زبان‌شناسي، الهيات و حل منازعات نيز استفاده مي‌شود. يک راه براي توضيح منطق فازي اين است که آن را با منطق ارسطويي مقايسه کنيد. ارسطو جهان را از لحاظ منطق مطلق، در سياه و سفيد لحاظ مي‌کند، در حالي که منطق فازي پروفسور لطفي زاده جهان را در انواع سايه‌هاي سياه به سفيد لحاظ مي‌کند. به لحاظ علمي، دنياي واقعي گسسته نيست اما متصل است. در اين جهان از لحاظ رياضي، هيچ چيز مطلق نيست. همه چيز به ميزان معيني در مقياس 0 و 1 متغير است. در نتيجه، بين صفر و يک، ده‌ها و صدها سايه ديگر وجود دارد. نظريه‌هاي جديد معمولا تغييرات اساسي در حوزه‌هاي خود اعمال مي‌کنند. منطق فازي پروفسور لطفي زاده يک نمونه درخشان از اين بحث است. منطق فازي منجر به بازنگري کامل رياضيات شد. اين نظريه موجب ايجاد تئوري توابع فازي، نظريه معادلات ديفرانسيل فازي و نظريه هندسه فازي شد. پروفسور لطفي زاده گفته بود: ما در تقاطع سياست، فلسفه، جامعه شناسي، الهيات و حل منازعات هستيم. از دو انقلاب، اولين انقلاب اطلاعاتي بود که باعث ايجاد شبکه کامپيوتري بين‌المللي، "اينترنت" شد. انقلاب دوم انقلاب "سيستم هوشمند" است. اين انقلاب باعث ايجاد ربات‌هاي هوشمند، سيستم‌هاي کنترل هوشمند و سيستم‌هاي فازي مي‌شود. اين‌ها همه ميوه منطق فازي هستند. منطق فازي تنها نظريه پروفسور لطفي زاده نيست. او نظريه‌هاي سيستم و فيلترهاي بهينه را توسعه داد. تئوري فيلتراسيون بهينه يک گام جديد در رياضيات مدرن، فرمان‌شناسي و کامپيوتر است و تنها براي اصالت علمي‌اش ارزشگذاري نشده، بلکه نتايج عملي آن نيز بسيار ارزشمند است. نظريه‌هاي بهينه سازي چندين ارزش در سيستم‌هاي ديناميک نيز توسط پروفسور لطفي زاده ايجاد شده و توسعه يافته‌اند. پروفسور لطفي زاده افتخارات زيادي کسب کرده است. به عنوان مثال ژاپن يکي از بزرگترين جوايز خود يعني جايزه "هوندا" را که تنها به دانشمنداني که کشف‌هاي انقلابي کرده‌اند، اختصاص مي‌يابد، اعطا کرد. ايشان تقدير رسمي از خدمات را از دانشگاه کاليفرنيا برکلي دريافت کرد، لوحي که به تعداد بسيار کمي از دانشمندان داده شده است. وي عضو افتخاري بسياري از آکادمي‌ها و استاد افتخاري بسياري از دانشگاهها است و داراي فهرستي طولاني از جوايز و عناوين است. با اين حال، افتخارات به تنهايي نمي‌توانند شخصيت منحصر به فرد پروفسور لطفي زاده را تعريف کنند. او پنج نظريه علمي را پايه نهاده است، جهان علم را دچار انقلاب کرده است و ديد کلي از جهان را تغيير داده است. به همين دليل است که از استاد به عنوان يک نابغه ياد مي‌شود. نام و ياد او در تاريخ و حافظه مردم، در کنار نام‌هايي همچون فيثاغورث، خوارزمي، انيشتين و نوربرت وينر زنده خواهد ماند. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد