آیا سقوط شهاب‌سنگ در اقیانوس، سونامی ایجاد می‌کند؟

مجله علمي ايلياد/ سال‌ها پيش، گلن گيسلر، درباره درست بودن نمايش تاثيرات مخرب برخورد شهاب‌سنگ‌ها بر اقيانوس‌هاي جهان، آنطور که در فيلم‌هاي هاليوودي نشان داده شد، ترديد کرد. به گفته‌ي يک پژوهشگر: «دانشمندي به نام گيسلر در آزمايشگاه ملي لوس‌آلاموس در نيومکزيکو ادعا کرده: «در فيلم‌هايي مثل «تاثير عميق» و «آرماگدون» تاثير زيان‌بار برخورد يک شهاب‌سنگ به اقيانوس و ايجاد سونامي و نابودي هر چيزي که در ساحل اطراف اقيانوس وجود داشته باشد، نشان داده شد. اما من در اين مورد ترديد دارم.»‌ به طور کلي برخورد يک شهاب‌سنگ ممکن است يک حادثه‌ي بد براي کره‌ي زمين باشد. صرف نظر از نابودي حيات بر روي کره‌ي زمين، اين يک اتفاق عادي و جزئي از چرخه‌ي طبيعت و نشانه‌ي پويايي منظومه شمسي است که منشاء آن سيارک‌هايي هستند، که در فواصل بين سيارات منظومه شمسي، در حال حرکت هستند. اگر سياره ما در مسير حرکت آن‌ها باشد، با توجه به جِرم و سرعت‌شان مي‌توانند ضربه هولناکي به ما وارد کنند. ‌اما با توجه به اينکه يک شهاب‌سنگ با کدام قسمت از زمين برخورد خواهد کرد، مي‌تواند نتايج متفاوتي را رقم بزند. مثلاٌ اگر پيش‌بيني شود، که در نزديکي يک شهر بزرگ برخورد مي‌کند، بايد در اسرع وقت محل را تخليه کنيم و مراکز مقابله با بلاياي طبيعي، اقداماتي را در اين زمينه انجام دهند. اما آسيب‌ها و آثار آن بر جامعه، زيرساخت‌ها و اقتصاد قطعاً فاجعه‌بار خواهد بود. اما با توجه به اينکه ۷۰ درصد از سطح کره‌‌ي زمين را آب پوشانده است، برخورد شهاب‌سنگ با يکي از اقيانوس‌ها محتمل‌تر است. گرچه مشاهده حجم تخريب به خوبي قابل درک نخواهد بود. گيسلر مصصم است تا واقعيت‌هاي تاثيرات مخرب گسترده، برکره‌ي زمين را به خوبي آشکار کند. او به تازگي يافته‌هاي تيمش را در نشست پاييزي اتحاديه‌ي ژئوفيزيک آمريکا، در سان‌فرانسيسکو ارائه کرد و از طرح سه بعدي آثار آني برخورد شهاب‌سنگ با يک اقيانوس، پرده برداري کرد. تا پيش از اين، آثار محتمل اين‌گونه برخوردها با چنين جزئياتي مورد مطالعه قرار نگرفته بود و شبيه‌سازي آن نشان داد، ترديدهاي گيسلر به‌جا بوده است: «همانطور که داستان‌هاي فيلم‌هاي هاليوودي تخيلي هستند، شبيه‌سازي صحنه يک سونامي ناشي از برخورد شهاب‌سنگ هم کاملاً غيرواقعي به مخاطب‌ها نمايش داده مي‌شود.» گيسلر مي‌گويد: «برخورد يک شهاب‌سنگ به اقيانوس، باعث ايجاد يک منبع انرژي مي‌شود و تنها بر نواحي اطراف نقطه برخورد تاثير گذار است؛ به علاوه براي ايجاد يک سونامي بايد در يک ستون از آب، انرژي وارد شود.» او تاثير برخورد يک شهاب‌سنگ بر اقيانوس را به پرتاب يک تخته‌سنگ به درون يک برکه‌ي آب تشبيه کرد. «به طور حتم انرژي حاصل از برخورد تخته‌سنگ باعث ايجاد امواج در آب مي‌شود، اين امواج به سرعت به همه جهت‌ها پخش مي‌شوند و انرژي آنها کاهش مي‌يابد. اين امواج فراگير، تاثيرات سطحي دارند و به اندازه‌ي سونامي انرژي ندارند.» او اضافه کرد: « اين دو، از نظر اندازه و ابعاد بسيار با هم متفاوت هستند.»‌ سونامي‌ها زماني اتفاق مي‌افتند که مقياس بزرگي از جرم در بستر دريا جابه‌جا شود، مثل زماني که يک زلزله‌ي زيردريايي يا رانش زمين اتفاق مي‌افتد. اين تغيير مکان‌ها باعث يک حرکت بسيار بزرگ در يک ستون از آب در بستر دريا تا سطح آن مي‌شود، که مي‌تواند باعث ايجاد موج‌هايي با طول بيش از ۱۰۰ کيلومتر يا بيشتر شود. گيسلر مي‌گويد: «اين مقياس حداقل چندين کيلومتر بيشتر از عمق درياست. سونامي‌ها خيلي پخش‌شونده و فراگير نيستند. بنابراين زماني که سطح دريا را طي مي‌کنند انرژي زيادي از دست نمي‌دهند و با خطوط ساحلي که صدها يا شايد هزاران کيلومتر دورتر هستند، برخورد مي‌کنند و اغلب ويرانگر هستند. اما با اين حال، تاثير برخورد شهاب‌سنگ در وسط اقيانوس از جهتي ديگر شديد است. او اضافه کرد: انرژي حاصل از برخورد شهاب‌سنگ به اقيانوس، آب‌ها را تا ارتفاع ده‌ها کيلومتر بالاتر از سطح دريا پرتاب مي‌کند، که اين به طور حتم قابل مشاهده است. مطابق اين طرح، پرتاب شدن آب تا چند کيلومتر بالاتر از سطح اقيانوس رخ مي‌دهد و قطرات حاصل از اين پرتاب آب، مي‌تواند تا ارتفاع ۴۰۰ متري بالا برود. اين ارتفاع بسيار زياد است! اما حتي اگر در نزديکي يک ساحل اتفاق بيافتد، چندان خطرناک نخواهد بود. طبق يافته‌هاي اين تيم تحقيقاتي؛ بخش عمده‌اي از انرژي جنبشي حاصل از برخورد شهاب‌سنگ با اقيانوس، باعث تبخير حجم زيادي از آب مي‌شود. از طرفي بخار آب يک گاز گلخانه‌اي قوي است. انتشار بخار آب به استراتوسفر جو زمين، مي‌تواند به مدت ماه‌ها و يا سال‌ها باقي بماند و باعث تغييرات جهاني در آب و هواي سياره زمين شود. امواج ناگهاني و قدرتمند، بادهاي شديد و همچنين آثار مخرب بر سطح زمين ظاهر مي‌شوند. هر چه بيشتر اين اتفاق رخ دهد، تاثير آن بر نواحي ساحلي بيشتر نمايان مي‌شود. پژوهش‌هاي گيسلر دروازه‌اي ديگر از چگونگي تاثير برخورد يک شهاب‌سنگ بر زمين را بر ما گشود. براي شهاب‌سنگ‌هايي با قطري بيشتر از ۳۰۰ متر و يا کمتر از آن، مي‌توانيم اثرات آن بر اقيانوس را به عنوان يک راهکار، براي به حداقل رساندن آسيب‌هاي جهاني به کار گيريم. او مي‌گويد: فکر مي‌کنم اين ديدگاه انتخاب‌هاي بيشتري در مقابل ما قرار مي‌دهد. اگر شما يک شهاب‌سنگ را در حدود اندازه ۳۰۰ متري يافتيد که در مسير برخورد با زمين است، تغيير مسير آن امکان‌ژذير نيست، ولي بايد تلاش کنيد تا آن را به سمت وسط يک اقيانوس منحرف کنيد. با اين حال، ناسا و ديگر مراکز مربوطه، در حال تلاش براي تشخيص مسير شهاب‌سنگ‌هايي هستند که يک تهديد جدي براي کره‌ي زمين به شمار مي‌روند. ممکن است اين اتفاق غافلگير کننده باشد و ما زمان کافي براي انجام اقداماتي جهت منحرف کردن مسير شهاب سنگ نداشته باشيم. اما حالا ما ديدگاهي فراتر از چگونگي آثار مخرب برخورد شهاب‌سنگ به اقيانوس داريم و ممکن است، بتوانيم آن را در جهت يک هدف جديد پيش ببريم، که باعث کاهش خسارت‌هاي طبيعي ناشي از اين اتفاق بشود. مثل تغيير مسير شهاب‌سنگ به سمت مرکز اقيانوس.