توسعه کشاورزی با بذر هیبریدی

ايسنا/ محققان مرکز ذخاير زيستي و ژنتيکي بعد از ۱۰ سال موفق به توليد بذرهاي هيبريدي صيفي جات مانند خيار با اصلاح نژاد شدند تا بتوانند محصولاتي با کيفيت، صفات خوب و هزينه کمتر توليد کنند. ذخاير ژنتيکي و زيستي در توسعه تحقيقات و صنعت زيست فناوري، غذا، سلامت و توسعه اقتصادي تاثير زيادي دارند از اين رو، در ۱۵ فروردين سال ۱۳۸۶ نامه اي از سوي دفتر مقام معظم رهبري (مدظله العالي) به جهاد دانشگاهي مبني بر راه اندازي زيست بانک جهت حفظ ذخاير زيستي و ژنتيکي در کشور ابلاغ شد که جهاد دانشگاهي هم در اين راستا، مطالعات خود را براي راه اندازي زيست بانک آغاز کرد. مرکز ملي ذخاير ژنتيکي و زيستي ايران با هدف گردآوري، تعيين هويت، کنترل کيفي، طبقه‌بندي، ثبت، نگهداري، تکثير و توزيع انواع ميکروارگانيسم‌ها و سلولهاي قابل کشت و تجديد پذير اعم از باکتري، قارچ، ويروس، دانه‌ها و سلولهاي گياهي و حيواني و دي ان اي ژنومي و فرآورده‌هاي نوکلئوتيدي، توسط جهاد دانشگاهي تأسيس شد. همچنين روز ۱۵ فروردين هر سال به نام «روز ملي ذخاير ژنتيکي و زيستي» نامگذاري شد و سال ۹۳ براي اولين بار، اين روز ملي در تقويم به ثبت رسيد. با توجه به اينکه ۱۰ سال از راه اندازي زيست بانک در کشور مي گذرد از اين رو درصدد بر آمديم تا در خصوص اين زيست بانک و نمونه هاي ذخيره شده در آن و اهميت نگهداريشان گفتگويي با دکتر سيد ابوالحسن شاهزاده فاضلي رئيس مرکز ملي ذخاير ژنتيکي و زيستي ايران داشته باشيم. * با توجه به اينکه ۱۰ سال از راه اندازي زيست بانک مي گذرد که نمونه هاي زيستي متفاوتي در آن ذخيره شده بفرماييد تا کنون چه تعداد نمونه زيستي نگهداري شده است؟ زيست بانک در آستانه يازده سالگي توانسته تا کنون ۳۳هزار نمونه زيستي را ذخيره و نگهداري کند. نسبت به سال گذشته ۱۰ درصد نمونه‌هاي زيستي افزايش يافته است. نمونه هاي زيستي در زيست بانک در بخش‌هاي گياهي، ميکروارگانيسمها، انساني، جانوري و ژنومي نگهداري مي‌ شوند. بيشترين حجم نمونه‌هاي ذخيره شده مربوط به نمونه‌هاي ژنومي است که ژنوم همه موجودات را شامل مي‌شود. *اقدامات مرکز براي سوخت پاک چيست؟ راجع به اين موضوع توضيح ميفرماييد که آيا امکان استفاده از ذخاير ژنتيک براي توليد سوخت پاک وجود دارد يا نه؟ سوخت پاک، يکي از شاخص‌هايي است که در بحث ذخاير ژنتيکي وجود دارد؛ حوزه گياهي و ميکروبي در توليد انرژي پاک مي‌تواند نقش مهمي ايفا کند، لذا مستلزم پروژه بزرگي است که نياز به بودجه دارد. ما چهار حوزه غذا، سلامت، انرژي و محيط‌زيست داريم که در جمع‌آوري ذخاير ژنتيکي و زيستي اولويت دارند. مثلاً اگر بذر يا نمونه ميکروبي مهم باشد آنها را اولويت قرار مي دهيم. سوخت پاک هم در اولويت ماست ولي بايد بودجه اي براي پيش بردن چنين پروژه هايي وجود داشته باشد. نمونه هاي زيستي از نظر اقتصادي و در معرض انقراض بودن مهم محسوب مي شوند. * ذخايري در حوزه هاي مختلف در زيست بانک ذخيره شدند و هر يک از آنها شناسنامه دار هستند، براي ما جالب است بدانيم که نادرترين و جذاب ترين نمونه ها از نظر شما چه نمونه هايي هستند؟ برخي گياهان هستند که رشدي ندارند و تکثير آنها سخت است؛ اين نمونه ها جزو گياهان رو به انقراض محسوب مي‌شوند که سوسن چلچراغ جزِ اين گياهان است. سوسن چلچراغ جز گياهان نادر و کم ياب محسوب مي شود. همچنين در حوزه گياهي مي توان به بذرهاي هيبريد مانند خيار اشاره کرد. اين بذرها که منجر به توليد خيارهاي هيبريد مي شود صفات خيارهاي ايراني و ظاهر خيارهاي خارجي در آن وجود دارد. هيبريدها: خيار، فلفل، گوجه و کاهو، بيشترين سهم را در سفره غذايي مردم دارند؛ از اين رو در صدد برآمديم که اين ارقام را با اصلاح نژاد و جمع‌آوري نمونه‌هاي ژني بومي به توليد برسانيم. اين بذرهاي خيار و ... جالب ترين نمونه هايي هستند که در زيست بانک وجود دارند. *فقط ۴ نوع بذر صيفي جات قرار است به صورت اصلاح نژاد به توليد برسد؟ ملون و هندوانه را هم مي توان به صورت هيبريد توليد کرد. در واقع توليد خيار به صورت هيبريد اولين برنامه مرکز ذخاير زيستي و ژنتيکي براي توليد بذرهاي هيبريد است. اين کار از يک سال اخير آغاز شده و مابقي آن نياز به بودجه دارد. اين کار براي توسعه صنعت کشاورزي انجام مي شود و در نهايت بذرها در اختيار کشاورزان قرار مي‌گيرد تا محصول هيبريدي به توليد برسد. *آيا توليد صيفي جات و ملون هايي که مي توانند با صفات خوب به توليد برسد تاثيري در قيمتشان دارد؟ اين موضوع مي‌تواند در قيمت محصولات نهايي تأثيرگذار باشد. تفاوت محصول هيبريدي داخلي با محصول کنوني اين است که ما را وابسته به کشورهاي خارجي نخواهد کرد و در اين زمينه مي توانيم خودکفا شويم. تفاوت محصول هيبريدي داخلي با محصول کنوني اين است که ما را وابسته به کشورهاي خارجي نخواهد کرد و در اين زمينه مي توانيم خودکفا شويمهر چيزي که از خارج وارد مي‌شود ممکن است روزي تحريم شود، از اين رو لازم است با اين کار در راستاي اقتصاد مقاومتي گام برداريم. * چه کشورهايي مي توانند مخاطب محصولات کشورمان در اين زمينه باشد ؟ بله.کشورهاي آسياي ميانه، همسايه ها، اروپايي‌ها و آسياي شرقي مي‌توانند مخاطبان ما باشند. فعلاً بيشترين سهم بازار اين چهار نمونه خيار، فلفل، گوجه و کاهو هستند. *چه کشورهايي در زمينه توليد بذرهاي هيبريد پيشتاز بوده اند؟ کشورهاي اروپايي، آمريکايي، ژاپن و کره روي بذرهاي هيبريد کار مي‌کنند و قدمتي چند دهه‌اي دارند. *بذرهايي که قرار است روي آنها اصلاح نژاد انجام شود چه فرقي با تراريخته دارند؟ اين اصلاح نژاد به صورت سنتي است که اين روش سنتي خطرات احتمالي تراريخته را ندارد. *پيش از اينها تفاهم نامه اي جهاددانشگاهي با وزارت جهاد کشاورزي در راستاي توليد ميوه هاي هيبريد منعقد کردند؛ توليد اين بذرها ربطي به اين تفاهم نامه دارد؟ بله. در خصوص خيار هيبريد وزارت جهاد کشاورزي با جهاد دانشگاهي تفاهم نامه منعقد کرده است. *بر اساس گفته شما توليد بذرهاي هيبريد درآمد زايي دارد و مي تواند به اقتصاد کشور کمک کند، آيا بذرهايي که در زيست بانک ذخيره شده مربوط به ۴نوع صيفي جات است که به آن اشاره شد؟ خير، علاوه بر اينها، هزار بذر مختلف در مجموعه زيست بانک ذخيره داريم که شامل نمونه‌هاي باغي، زينتي و دارويي و غيره مي شود. *زيست بانک به عنوان يک مرجع در کشور در حفظ و نگهداري نمونه هاي زيستي در حيطه ارائه خدمات به دانشجويان و محققان هم گام برداشته راجع به اين فعاليت توضيح بفرماييد؟ مرکز ذخاير زيستي و ژنتيکي ارائه‌دهنده خدمات، شناسايي و ارزيابي نمونه‌ها، انجام پايان‌نامه‌ها در مراکز توسط خود دانشجويان، افزايش مهارت دانشجويان با برگزاري کارگاه‌هاي زيست بانک است. به طور متوسط طي يک سال گذشته ۱۲۰۰ نفر به صورت فراگير از خدمات آموزشي مرکز بهره مند مي شوند. مرکز ذخاير زيستي و ژنتيکي هم اکنون با بيش از ۱۵۰ مرکز علمي و تحقيقاتي در ارتباط است و عضو شبکه آزمايشگاهي نيز هست. *علاوه بر ارتباط با محققان کشور آيا با محققان خارجي هم ارتباط داريد؟ بله. بعضي از افراد شاخص علمي در دنيا که ميکروارگانيسم‌هاي جديد را کشف مي‌کنند با مرکز آشنا هستند. آنها براي انتشار مقاله خود نياز دارند تا نمونه‌هاي خود را در دو بانک زيستي ذخيره کنند که يک نسخه در کشور خودشان و يک نسخه در کشور ديگر ذخيره مي کنند. از اين رو به دليل آشنايي با کشورما، ذخيرهاي خود را در زيست بانک ذخيره مي کنند. *ذخيره نمونه هاي خارجي نشانه اطمينان کشورها به زيست بانک ايران است؛ در خصوص استانداردها و ميزان امنيت زيست بانک توضيح بفرماييد؟ براي اينکه يک نمونه زيستي به بانک ذخاير زيستي ورود پيدا کند، بايد بر اساس ملاک‌هايي ذخيره و نگهداري شوند. اين استانداردها شامل فرآيندهايي براي زنده ماندن نمونه است که آلوده نشود، قابل تکثير باشد و در کنار آن، اطلاعات ضميمه‌اي و شناسنامه‌اي موجود و قابل تفکيک از ساير گونه‌ها داشته باشد. همه نمونه‌ها استانداردهاي مخصوص خود را دارند که حائز اهميت است اين نمونه‌ها از نظر کيفيت مورد بررسي قرار گيرد. امنيت اطلاعات ذخيره شده در زيست بانک جزء اطلاعات محرمانه محسوب مي شوند؛ دسترسي به اين نمونه ها ساده نيست و بر اساس پروتکل‌هاي مشخص افراد مشخصي مي‌توانند به آنها دست يابند. ما خدا را شاکريم که ظرف ۱۰ سال زيرساخت و جايگاه خوبي در بين زيست‌ بانک‌هاي دنيا به دست آورديم و خيلي خوب پيش رفته‌ايم. تنها نکته و نگراني اين است که موضوع بودجه مغفول بماند. ما خدا را شاکريم که ظرف ۱۰ سال زيرساخت و جايگاه خوبي در بين زيست‌ بانک‌هاي دنيا به دست آورديم و خيلي خوب پيش رفته‌ايم. تنها نکته و نگراني اين است که موضوع بودجه مغفول بماند *راجع به بودجه توضيح بفرماييد که آيا با وجود کسب درآمد از ارائه خدمات به محققان باز هم نياز به افزايش بودجه در بانک احساس مي شود؟ بله. براي جمع‌آوري نمونه‌هاي زيستي امکاناتي لازم است؛ اين امکانات نياز به بودجه دارد. نگراني‌ ما براي آينده است، در حالي که نگراني کنوني مي‌گذرد. اگر چيزهايي را از دست داديم، نسل‌هاي بعدي فقدان‌هايي دارند که دست ما بوده است. فرصت‌ها در حوزه زيست بانکي غيرقابل جبران است. درست است که ما به محققان خدمات ارائه مي کنيم ولي نمي توانيم ميزان دريافتي خود را از سوي اين افراد افزايش دهيم؛ زيرا آنها ديگر نمي توانند به ما مراجعه کنند؛ آنان محقق هستند و بايد با کمترين هزينه خدمات تحقيقاتي دريافت کنند. *يعني کمبود بودجه در ذخيره نمونه ها در زيست بانک اختلال ايجاد کرده است؟ ظرفيت ذخيره‌سازي در زيست بانک خيلي بيشتر از اينها است ولي به دليل محدوديت مالي در حوزه هاي گياهي و ميکروبي نتوانستيم از اين پتانسيل به خوبي استفاده کنيم.ما نتوانستيم در دسته‌بندي جديد ويروس ها به دليل کمبود بودجه اقدامي انجام دهيم و آن را توسعه دهيم. ولي جدا از اينها، بقيه بخش‌ها توسعه ‌خوبي داشته است. بودجه مرکز ذخاير زيستي و ژنتيکي سالانه ۵ ميلياردتومان است که بايد دو تا سه برابر شود تا بتوانيم نمونه‌هاي زيستي بيشتري ذخيره کنيم. بودجه فعلي فقط کفاف حقوق و دستمزد نيروي انساني مجموعه را مي دهد. در حال حاضر تنها درآمد مرکز ارايه خدمات و محصولات زيستي به محققان و مراکز تحقيقاتي با هزينه کم مي باشد. هزينه هاي دريافتي فقط سه تا پنج درصد قيمت آنها است. در صورت افزايش قيمت به دليل محدويت مالي محققان و دانشجويان، تحقيقات حوزه زيستي نيز دچار آسيب مي شود. زمينه ذخاير خيلي وسيع است مجموعه کوچکي مثل ما قادر نيست روي همه ذخاير سرمايه‌گذاري کند. يکي از مشکلات ما بودجه‌ است و نيروي انساني نيست. مراکز به عنوان يک زيرساخت قوي توسعه تکنولوژي که مي خواهد سهم بزرگي در داخل و دنيا کسب کند، شغل ايجاد کند و تحقيقات خود را توسعه دهد، نياز به بودجه دارد، اگر نباشد منجر به تضعيف توسعه زيست فناوري خواهد شد. کلام آخر... ذخاير زيستي و ژنتيکي از آن جهت پر اهميت است که همواره خطر از بين رفتن نمونه هاي ارزشمند زيستي وجود دارد از اين رو لازم است نمونه هاي در حال انقراض در هر زمينه اي نگهداري شود و در اختيار محققان و مراکز تحقيقاتي، دانشگاهي قرار بگيرد. در واقع مي توان گفت ذخيره ميراث ژنتيکي که از اهميت بالايي برخوردار است مي تواند در حوزه هاي سلامت، صنايع غذايي، سوخت هاي پاک و... به کار گرفته شود زيرا اقتصاد دنيا بر پايه عواملي است که اين حوزه ها را تحت تاثير خود قرار مي دهد و مي تواند از اشتغالزايي بالايي برخوردار باشد به همين ترتيب نياز است که به اين حوزه در کشور اهميت داده شود. ذخاير ژنتيکي و زيستي در توسعه تحقيقات و صنعت زيست فناوري، غذا، سلامت و توسعه اقتصادي نيز تاثير زيادي دارند؛ وقتي به اين موضوعات دست يابيم همواره به استقلال غذايي، خودکفايي در کشاورزي، ذخيره سازي نمونه هاي ژني انساني به صورت بومي و ... خواهيم رسيد که بي ارتباط با شعار امسال نيستند. با ذخاير غني اي که در زمينه هاي گياهي، جانوري، انساني، ميکروارگانيسم و... داريم مي توانيم ارقامي حاصل از توليدات محصولات بيولوژيکي ايجاد کنيم؛ توجه به اين امر ايران را به جمع کشورهاي صادرکننده وارد مي کند و در بسياري از زمينه ها نيز خودکفا خواهيم شد. همراهان عزيز، آخرين خبر را بر روي بسترهاي زير دنبال کنيد: آخرين خبر در تلگرام https://t.me/akharinkhabar آخرين خبر در ويسپي http://wispi.me/channel/akharinkhabar آخرين خبر در سروش http://sapp.ir/akharinkhabar آخرين خبر در گپ https://gap.im/akharinkhabar