امکان باروری بیماران سرطانی/ پیشرفت ایران در فناوری ذخیره بافت

مهر/ اين روزها با پيشرفت علم و ظهور نوآوري در روشهاي باروري و درمان بيماري ها اميد بچه دار شدن در مبتلايان به سرطان روز به روز بيشتر مي شود. با توجه به آمار ارائه شده از سوي انجمن سرطان ايران، سرطان در سالهاي اخير روند رو به رشد و نگران کننده اي دارد. اما از سوي ديگر با پيشرفت علم پزشکي، بسياري از سرطان ها پس از تشخيص و اقدام به موقع، قابل درمانند و بيمار مي تواند پس از يک دوره شيمي درماني يا راديوتراپي و به دنبال آن جراحي و برداشتن تومور به زندگي عادي بازگردد، بنابراين بسياري از سرطان ها ديگر علاج ناپذير در نظر گرفته نمي شوند. هرچند در بسياري از موارد انتخاب روش هايي مانند «کموراديوتراپي» تنها راه علاج و بهترين استراتژي درمان است و موجب افزايش جمعيت بازمانده از بيماريهاي بدخيم شده است، اما از سوي ديگر اينگونه درمان ها باعث مي شود افراد تحت درمان تا پايان عمر از ناباروري رنج ببرند و اميد زيادي در ارتباط با شانس باروري خود بعد از درمان سرطان نداشته باشند. بنابراين ضرورت حفظ توان توليد مثلي اين افراد بيش از پيش احساس مي‌شود. در اين راستا تکنيک هاي مختلف روش هاي کمک کننده باروري مانند «انجماد تخمک»، «انجماد جنين» و «انجماد بافت تخمدان» به حفظ توان باروري اين افراد بسيار کمک کرده است؛ اين روش ها هم اکنون توسط محققان و پژوهشگران کشورمان در ايران نيز به تازگي انجام مي شود. با توجه به اهميت موضوع به پژوهشگاه رويان رفتيم و با دکتر «بيتا ابراهيمي»، عضو هيأت علمي گروه جنين شناسي پژوهشگاه رويان و مسئول بانک تخمدان گروه جنين‌شناسي اين پژوهشگاه که فارغ ‌التحصيل دکتري تخصصي علوم تشريح است، گفتگويي کرديم. مشروح گفتگوي خبرنگار مهر به دکتر «بيتا ابراهيمي» به شرح زير است؛ *پژوهشگاه رويان به عنوان اولين مرکز در زمينه باروري مبتلايان به سرطان گام برداشته، در ابتدا علاقهمنديم بدانيم که چنين فعاليت هايي از کجا و چگونه شروع شده و از چه روشهايي در اين راستا استفاده شده است؟ بانک تخمدان پژوهشگاه رويان از سال ۹۰ کار اصلي خود را آغاز کرد. قبل از اين زمان ، ۱۵ سال در مورد باروري مبتلايان به سرطان تحقيقات گسترده اي را انجام داد. در اين دوره تحقيقاتي آزمايش‌هاي مختلفي روي موش، گوسفند و گاو انجام شد و سپس نوبت به نمونه‌هاي انساني رسيد. «انجماد تخمک»، «انجماد جنين» و «انجماد بافت تخمدان» به حفظ توان باروري افراد مبتلا به سرطان بسيار کمک مي کند؛ اين روش ها در کشورهاي ديگر نيز انجام مي شوند که ما هم به در پژوهشگاه رويان به مهم دست يافته ايم. *فرايند درمان روي بيماران سرطاني از چه زماني و چگونه انجام مي شود؟ گروه هدف ما شامل افرادي است که مي خواهند بافت تخمدان خود را جهت حفظ باروري و قبل از شروع درمان هاي تهديد کنندۀ قدرت باروري منجمد کنند. اين گروه پس از مشاوره ابتدائي با در نظر گرفتن فاکتورهاي وابسته به فرد تعيين مي شوند و نهايتا اگر در شرايط مطلوبي باشند، بهترين روش جهت حفظ باروري آنها انتخاب خواهد شد. انجماد بافت تخمدان از جمله روش هايي است که در اين مرکز انجام مي شود؛ انجماد بافت تخمدان هم به گونه اي است که بافت منجمد شده، بعد از بهبود کامل بيمار مبتلا به سرطان به وي پيوند زده مي‌شود. البته در ابتدا قسمتي از بافت تخمدان و يا کل آن با توجه به شرايط بيمار تحت عمل جراحي لاپاراسکوپي برداشته مي‌شود و سپس نمونه در کوتاه‌ترين زمان ممکن به بانک تخمدان رويان منتقل مي شود. *روش انجماد بافت تخمدان بيشتر بر روي چه افرادي انجام مي شود؟ در بانک تخمدان نمونه هاي منتقل شده با روش شيشه اي منجمد شده و در سرما به مدت طولاني نگهداري مي شود. روش انجمادي مورد استفاده در بانک، زمان کوتاه‌تري نسبت به روش هاي انجمادي ديگر دارد و البته کم‌هزينه‌تر هم هست. اين روش در مورد بيماراني صورت مي گيرد که امکان انجماد جنين و تخمک براي آنها وجود ندارد. *چه افرادي مي توانند از روش انجماد تخمک و جنين استفاده کنند؟ در کدام يک از افراد اين روش قابل انجام است؟ اگر بيمار زمان کافي براي به تعويق انداختن درمان سرطان ( حداکثر تا دو هفته) داشته باشد و همچنين امکان تحريک تخمک گذاري را با توجه به نوع سرطان داشته باشد، انجماد جنين در صورت متاهل بودن و انجماد تخمک در صورت مجرد بودن بهترين گزينه است. ولي اگر بيمار در سنين نوجواني يا کودکي باشد و يا در زمان مراجعه فرصتي براي به تعويق انداختن ‌درمان سرطان نداشته باشد، انجماد بافت تخمدان صورت مي‌گيرد. * آيا سن بيمار و نوع سرطان نيز در به کارگيري روش هاي مختلف درماني تأثيرگذار هستند؟ سن، موقعيت جسمي و روحي، نوع سرطان، مرحله و درجه پيشرفت آن، نوع درمان هاي گذشته و ميزان آن، درمان هاي پيشين در ارتباط با باروري، همچنين پيش آگهي بعد از درمان و ... از جمله فاکتورهاي لازم براي به کارگيري روش درماني به شمار مي روند. انجماد بافت تخمدان را به بيماري پيشنهاد مي‌دهيم که مبتلا به سرطان بوده و مجبور است «شيمي‌درماني» و «راديوتراپي» را به منظور درمان انجام دهد. اين دو روش درماني بر سلول‌هاي جنسي تأثيرات مخرب داشته و باعث کاهش توانايي باروري فرد و يا ناباروري وي در آينده مي شوند. بنابراين قبل از شروع شيمي‌درماني، راديوتراپي و يا هرگونه جراحي انجماد بافت تخمدان به بيمار توصيه مي‌شود. بيمار مي تواند قبل از شروع پروسه درماني اش به مرکز مراجعه کند. *براي بيماراني که مبتلا به سرطانهايي مانند سرطان تخمدان هستند چطور؟ در بيماران مبتلا به سرطان تخمدان و يا سرطانهاي حساس به هورمون اين روش پيشنهاد نمي شود. معمولاً در اکثر افراد مبتلا به هر نوع سرطان که نياز به شيمي‌درماني و يا راديوتراپي دارند، انجماد بافت تخمدان مي‌تواند انجام شود. ولي در افراد مبتلا به سرطان تخمدان و يا سرطانهاي حساس به هورمون پيشنهاد نمي شود. البته بايد اين نکته را در نظر داشت قبل از انتقال بافت تخمدان و انجماد آن حتما بايد بافت از لحاظ آلوده بودن به سلول‌هاي سرطاني مورد بررسي قرار گيرد زيرا فقط نمونه هاي غيرآلوده در بانک رويان نگهداري مي شوند، در غير اين صورت بعد از سه تا پنج سال در صورتي که فرد بخواهد پيوند انجام دهد احتمال بازگشت سلولهاي سرطاني به فرد و بروز دوباره سرطان وجود خواهد داشت. قبل از انتقال بافت تخمدان و انجماد آن حتما بايد بافت از لحاظ آلوده بودن به سلول‌هاي سرطاني مورد بررسي قرار گيرد زيرا فقط نمونه هاي غيرآلوده در بانک رويان نگهداري مي شوند، زيرا بعد از سه تا پنج سال در صورتي که فرد بخواهد پيوند انجام دهد احتمال بازگشت سلولهاي سرطاني به فرد و بروز دوباره سرطان وجود خواهد داشت*پيش از اين اشاره کرديد که يکي از فاکتورها سن افراد است؛ بهترين زمان براي انجماد بافت در چه سني جواب مي دهد؟ بهترين زمان تا سن ۳۵ الي ۳۷ سال است و به افراد با سن بالاتر براي انجماد بافت تخمدان توصيه نمي شود. معمولا ساختار تخمک در سنين بيشتر از ۳۵ سال تغيير مي کند. از اين رو توصيه نمي شود؛ اما گاهي بنا به درخواست بيمار اين کار در صورت داشتن شرايط مناسب بافت انجام مي گيرد و نمونه هاي آنها در بانک تخمدان رويان ذخيره مي شود. *مردم چقدر از وجود اين بانک در رويان اطلاع دارند؟ متاسفانه موضوع حفظ باروري در مبتلايان به سرطان از طريق انجماد بافت تخمدان در کشور ما به خوبي شناخته شده نيست. اين مهم بايد توسط آنکولوژيست ها به بيمار شناسانده شود زيرا عدم آگاهي از اين موضوع گرفتن يک شانس از بيمار است. در حال حاضر بيماران توسط آنکولوژيست يا متخصص زنان به بانک معرفي مي شوند. *با اين وجود عدم اطلاع بيمار و پزشکان آنکولوژيست از اين روش ها مي تواند به عنوان چالشي باشد که در اين مسير وجود دارد. بله. مشکلي که همواره از ابتداي اين کار وجود داشته عدم آگاهي برخي از پزشکان زنان و آنکولوژيست ها بوده است. به همين دليل معمولا بيمار هم از اين شانس مطلع نمي شود. البته که طي تلاش هايي که تا کنون داشته ايم در حال حاضر تعداد بيشتري از آنکولوژيست ها با اين روش آشنايي دارند و اگر امکان انجماد بافت وجود داشته باشد فورا فرد را به بانک تخمدان رويان ارجاع مي دهند. *آيا اين روش ها تنها براي بانوان مبتلا به سرطان انجام مي شود يا در آقايان مبتلا به سرطان هم امکان باروري وجود دارد؟ انجماد جنين، تخمک و تخمدان روشهاي حفظ باروري در خانم‌هاي مبتلا به سرطان، افرادي که به هر دليلي ذخيره تخمداني آنها در معرض خطر است و افرادي که به هر دليلي قصد به تاخير انداختن باروري خود را دارند جزو روش هايي است که در خانم ها انجام مي گيرد. براي آقايان هم مي توان ذخيره سازي اسپرم را انجام داد. آنها مي توانند قبل از شروع دوره درماني نمونه اسپرم خود را در بانک اسپرم ذخيره کنند. در آقايان بالغ که امکان ارائه نمونه دارند سن مهم نيست. *آيا با توجه به اينکه چندين راه براي نگهداري نمونه هاي بيمار وجود دارد، فقط يک روش استفاده مي شود؟ خير در برخي موارد اگر امکان داشته باشد براي بيمار از چند روش حفظ باروري (انجماد تخمک و تخمدان بصورت همزمان) استفاده مي شود. اين کار سبب مي شود که شانس باروري بعدي بيمار بيشتر شود. *نمونه هاي بيماران در چه شرايطي نگهداري مي شوند؟ نگهداري نمونه ها در تانک هاي نيتروژن صورت مي گيرد که مدام کنترل مي شوند. *تاکنون چند نمونه در بانک تخمدان رويان ذخيره و نگهداري شده است تا بيماران بعد از بهبودي براي پيوند و نهايتا بارداري اقدام کنند؟ از زماني که شروع کرديم تا به امروز بيش از ۵۰۰ بيمار براي مشاوره مراجعه کرده اند که بسياري از آنها مي توانستند از ساير روشهاي حفظ باروري استفاده کنند و به پزشک زنان ارجاع داده شدند. گروهي نيز سن مناسبي نداشتند و يا درمان سرطان را آغاز کرده بودند. از بين اين ۵۰۰ مراجعه ۷۷ بيمار انديکاسيون انجماد بافت تخمدان را داشتند که ۷۷ درصد مجرد و ۲۳ درصد متاهل بودند. *تا چه زماني امکان استفاده از نمونه هاي بافت ذخيره شده در بانک براي بيمار قابل استفاده و پيوند است؟ محدوديت زماني خاصي براي نگهداري نمونه وجود ندارد فقط بيمار بايد ساليانه براي شارژ به بانک مراجعه کند. اگر از زمان درمان بيمار سه تا پنج سال گذشته باشد مي تواند جهت درخواست پيوند به بانک مراجعه کند تا تحت مشاوره براي بارداري قرار بگيرد. *طي پروسه حفظ باروري چه متخصصاني لازم است در حفظ باروري مبتلايان به سرطان و نهايتا براي ارجاع به بانک تخمدان رويان در جريان باشند؟ آنکولوژيست ها، متخصصين زنان و جنين شناس ها پايه هاي اصلي اين کار هستند و نکته مهم هماهنگي تيم درماني است. *عملا مي توان گفت که با اين روش روياي بارداري در افراد مبتلا به سرطان محقق مي شود آيا اين موضوع در درمان بيماري سرطان آنها موثر است؟ اين اتفاق دقيقا در ايجاد انگيزه براي مبتلايان به سرطان موثر است و باعث مي شود علاقه به بهبود و بازگشت به زندگي عادي در آنها بالا رود. به همين دليل تقاضا براي ذخيره نمونه روز به روز بيشتر مي شود. *قطعا هر کار نوپايي با مشکلاتي رو به رو است باتوجه به اينکه اين اقدام در کشور نوپاست و نياز به هماهنگي هاي زيادي بين بيمار و متخصصان دارد چه معضلاتي دارد؟ بله. عمده ترين مشکل هزينه است. مخصوصا در بيماران مبتلا به سرطان، متاسفانه اين مورد در کشور ما تحت پوشش بيمه نيست اگر اقدامات مربوط به حفظ باروري در افراد مبتلا به سرطان بيمه بود مطمئنا انگيزه ها بالاتر مي رفت. حفظ و ذخيره سازي نمونه هاي تخمداني در بانک تخمدان نياز به اطلاع رساني دارد و همکاري بسيار نزديک پزشکان زنان و آنکولوژيست ها دارد که به تنهايي قابل انجام نيست در صورت همکاري نهادهاي بالاتر و اطلاع رساني جامع تر مطمئنا همکاري ها آسانتر خواهد شد و بيماران بدون سردرگمي در مسير مناسب راهنمايي خواهند شد. *آيا براي ترويج اين کار اقدامي در راستاي همکاريهاي با مراکز مرتبط با بيماران مبتلا به سرطان يا پزشکان مختلف انجام داده‌يد؟ بله. از ابتدا شروع کار ما با معرفي بانک تخمدان در بيمارستانها و مراکز درماني بود. در حال حاضر نيز با برخي بيمارستانها شروع به همکاري کرده ايم و در اين راستا در خرداد ماه امسال با همکاري اين بيمارستان ها سمپوزيوم سرطان و باروري را برگزار کرديم. اميدواريم با مراکز جامع درمان سرطان و پزشکاني که با بيماران مبتلا به سرطان ارتباط مستقيم دارند ارتباطات بيشتر و موثرتري داشته باشيم. *با توجه به گفته شما که اين روش در کشورهاي ديگر هم انجام مي گيرد آيا تا کنون تولد نوزادي هم اعلام شده است؟ اگر بوده چه تعداد هستند؟ بله. بر اساس آخرين گزارش در کنگره ISFP۲۰۱۷، تاکنون ۱۳۰ تولد زنده در دنيا بعد از پيوند بافتهاي تخمدان منجمد شده اتفاق افتاده است. اکنون مدت ۴-۵ سال است که از روش انجمادي بافت مطمئن شده‌ايم و پس از آن نمونه تخمدان بيماران بدون آسيب منجمد و نگهداري و انجماد بافت تخمدان به صورت يک خدمت تخصصي عرضه مي شود. *از آنجايي که اين روش همواره جزء روشهاي مهم براي مبتلايان به اين بيماري به شمار مي رود لازم است بدانيم که پيشرفت کشور ما نسبت به ساير کشورها در زمينه نگهداري نمونه هاي بافتي مبتلايان به سرطان چگونه است؟ خيلي از کشورها مانند بلژيک و آمريکا پيشرفت زيادي در اين زمينه داشته اند و در حال حاضر به صورت عادي اين کار در کشورشان انجام مي شود. بلژيک در سال ۲۰۰۴ اولين تولد حاصل از انجماد و پيوند بافت تخمدان را گزارش داد. ما از لحاظ حفظ و نگهداري بافت تخمدان با کشورهاي پيشرفته برابري مي کنيم و همواره تلاش مي کنيم تا پروتکل نگهداري بافت تخمدان را در رده کشورهاي پيشرو نگه داريم. *آيا از پايان نامه هاي دانشجويي براي تزريق نوآوري به پروژه ذخيره و نگهداري نمونه ها استفاده مي کنيد؟ در واقع شروع کار بانک تخمدان در پي انجام پايان نامه هاي دانشجويي بود. در حال حاضر هم دانشجويان رشته تکوين، بيولوژي توليد مثل، علوم تشريح و غيره در مقاطع فوق ليسانس و دکترا در اين زمينه فعاليت مي کنند و پايان نامه هايشان به صورت هدفمند در اين راستا انجام مي شود. همراهان عزيز، آخرين خبر را بر روي بسترهاي زير دنبال کنيد: آخرين خبر در سروش http://sapp.ir/akharinkhabar آخرين خبر در ايتا https://eitaa.com/joinchat/88211456C878f9966e5 آخرين خبر در بله https://bale.ai/invite/#/join/MTIwZmMyZT آخرين خبر در گپ https://gap.im/akharinkhabar