دماوند مستعد تولید انرژی پاک

ايرنا/ ايران پتانسيل بسيار بالايي در زمينه توليد انرژي هاي تجديدپذير دارد که يکي از آنها انرژي زمين گرمايي است، در اين راستا 18 پهنه کشور مورد مطالعه قرار گرفته که 7 محدوده آن از جمله دماوند مستعد توليد اين انرژي شناخته شده است. هزاران سال قبل که سوخت هاي فسيلي به عنوان نيروي محرکه پيشرفت به کار گرفته شدند کسي فکر نمي کرد زماني برسد که براي کنار گذاشتن آن برنامه ريزي صورت گيرد؛ در واقع برداشت و مصرف بيش از حد سوخت هاي فسيلي و اثرات فاجعه بار آن بشريت را مجبور کرد در مورد استفاده از آنها به عنوان منبع انرژي، تجديدنظر کند. هر چند کشف سوخت ‌هاي فسيلي براي توليد انرژي باعث انقلاب در تاريخ بشريت شد اما با گذشت زمان و با شناسايي معايب پرشمار اين سوخت ها همچون آزاد شدن گازهاي گلخانه‌ اي، باران ‌هاي اسيدي و به هم خوردن تعادل زيست محيطي، ضرورت استفاده از سوخت جايگزين پررنگ شد که در اين ميان، انرژي حاصل از باد، خورشيد، امواج، جزر و مد و زمين گرمايي مطرح شد. بر اين اساس 195 کشور دنيا در سال 2015 با گردهم آمدن در پاريس معاهده آب و هوايي را امضا کردند تا با اجراي آن انتشار گازهاي گلخانه اي را کاهش دهند؛ يکي از راه هاي تحقق اين هدف کاستن از مصرف سوخت هاي فسيلي و رفتن به سمت انرژي هاي تجديدپذير است؛ زمين گرمايي يکي از منابع اين نوع انرژي است که کشورمان هم ظرفيت بالايي در اين زمينه دارد. انرژي زمين‌ گرمايي به انرژي حرارتي که در پوسته جامد زمين وجود دارد، گفته مي ‌شود. اين انرژي بر خلاف ساير انرژي هاي تجديدپذير محدود به فصل، زمان و شرايط خاصي نبوده و بدون وقفه قابل بهره ‌برداري است. در ايران از سال 1354 مطالعات گسترده ‌اي براي شناسايي پتانسيل ‌هاي منبع انرژي زمين گرمايي در نواحي شمال و شمال غرب ايران در محدوده ‌اي به وسعت 260 هزار کيلومتر مربع انجام شده است و به گفته دکتر مهدي زارع استاد پژوهشگاه بين المللي زلزله شناسي و مهندسي زلزله، مناطق داراي پتانسيل­ در 18 ناحيه يافت شده و مورد مطالعه اوليه قرار گرفته است. زارع روز يکشنبه در گفت و گو با خبرنگار علمي ايرنا اظهار داشت:از ميان اين 18 پهنه، 7 محدوده از جمله دماوند، سهند، سبلان، خوي، تفتان و بزمان به سامانه ‌هاي آتشفشاني مربوط هستند که توان ايجاد انرژي زمين گرمايي را دارند، استفاده از اين پتانسيل ‌ها با سرمايه ‌گذاري ويژه مي ‌تواند به بهره ‌مندي نسل‌ هاي بعدي از يک منبع انرژي مطمئن و پاک در کشور منجر شود. عضو وابسته گروه علوم پايه فرهنگستان علوم ادامه داد: در ايران سرمايه ‌گذاري اوليه در زمينه انرژي زمين ‌گرمايي در محدوده آتشفشان هاي دماوند انجام شده است، لايه هايي با حرارت بالاي ماگما به ترتيب در پوسته اي در عمق هاي 3 تا 4.5 کيلومتر و 6 تا 8 کيلومتر در مخروط دماوند وجود دارد که برآوردهاي اوليه حرارت آن را حدود 700 تا 1000 درجه سانتيگراد عنوان مي کند. به گفته زارع، گاه و بيگاه اخباري از فعاليت هاي آتشفشان دماوند و زلزله هايي که در پيرامونش رخ داده اند شنيده مي شود اما نکته اي که کمتر مورد توجه قرار گرفته يا اصلا به آن پرداخته نشده، اهميت دماوند به عنوان منبع انرژي براي پيرامون آن است. زارع افزود: آتشفشان هاي ايران که عبارتند از دماوند (در ناحيه البرز)، سبلان، سهند (در آذربايجان)، تفتان و بزمان (در سيستان و بلوچستان)، عمدتا از نوع چينه اي (استراتوولکان) هستند. اين آتشفشان ها با تظاهراتي از نوع آب گرم و خروج گازهاي فومرولي (دودخاني) و چشمه هاي سولفوري و همچنين وجود چشمه هاي تراورتني از نوع آتشفشان فعال (بدون تظاهرات انفجاري در حال حاضر) هستند. وي درباره آتشفشان دماوند گفت: آخرين انفجار مهم در دماوند به حدود 7300 سال قبل و رويداد ماقبل آن به حدود 25 هزار سال قبل مرتبط است. دماوند دو مخروط بزرگ دارد، يکي مخروط قديمي تر که حدود 1 ميليون و 780 هزار سال قدمت دارد و ديگري مخروط هاي جوانتر که سنشان به 600 و 200 هزار سال قبل مي رسد. به گفته وي، البته به نظر مي رسد که در سال هاي اخير جابه جايي مواد مذاب در اتاق ماگمايي رخ داده باشد. استاد پژوهشگاه بين المللي زلزله شناسي و مهندسي زلزله افزود: اين آتشفشان در پهنه البرز مرکزي به‌ صورت مخروط آتشفشاني مرکب (متشکل از بيش از 400 کيلومتر مکعب گدازه آتشفشاني) شواهدي از خروج بخار و گازهاي آتشفشاني را نشان مي دهد، چشمه‌ هاي آبگرم مانند لاريجان، اسک و بايجان با دماي 28 تا 60 درجه سانتيگراد از آثار فعاليت آتشفشاني جوان در اين منطقه است. عضو وابسته گروه علوم پايه فرهنگستان علوم ادامه داد: توپوگرافي منطقه تحت تاثير شکل مخروطي دماوند قرار دارد و از اطراف به سمت مرکز آتشفشان به ارتفاع نقاط افزوده مي ‌شود، بر اين اساس پست­ ترين نقطه آن در قسمت ‌هاي شمالي دره هراز حدود 1300 متر ارتفاع است. زارع با تاکيد بر پتانسيل دماوند براي توليد انرژي زمين گرمايي گفت: با توجه به اهميت حفظ محيط زيست و برخورداري از هواي سالم، مي توان با برنامه ريزي روي دماوند به انرژي پاک زمين گرمايي دست يافت. وي افزود: اولين نيروگاه زمين ‌گرمايي با آزمايش اولين ژنراتور زمين گرمايي در ايتاليا و روشن کردن يک لامپ در 1904 شروع به کار کرد، در سال 1911 اولين استفاده تجربي از انرژي زمين ‌گرمايي در دنيا در همين محل آغاز شد. وي ادامه داد: در دهه 20 ميلادي، ژنراتورهاي آزمايشي در ژاپن و شمال کاليفرنيا (در منطقه آب ­فشان‌ هاي ژيزرس Geysers) ساخته شد. اکنون در سال 2018 در 20 کشور دنيا از انرژي زمين ­‌گرمايي الکتريسيته حدود 15 گيگاوات برق (حدود 1 درصد مصرف کنوني در دنيا) توليد مي ‌شود (ظرفيت توليد در آينده بين 3 تا 180 برابر توليد کنوني برآورد شده است). زارع اظهار داشت: طي سال ‌هاي اخير در اروپاي مرکزي و غربي، سرمايه‌ گذاري وسيعي براي مطالعه و بهره ‌برداري از انرژي ‌هاي نو به ‌ويژه انرژي زمين ‌گرمايي آغاز شده است. به ‌عنوان مثال، نيروگاه زمين‌ گرمايي شولتز سو فوره (Soultz-sous-Forêts) در شمال استان آلزاس فرانسه (نزديک مرز آلمان)، پس از يک سرمايه‌گذاري 23 ساله در ژوئيه 2010 به بهره ‌برداري رسيد و از پاييز 2010 (1389) با توليد 5.1 مگاوات برق براي استفاده در شهر در شبکه توليد برق فرانسه قرار گرفته است. وي گفت: در مرداد 1382 (2003) همراه با يک تيم پژوهشي دانشگاه استراسبورگ فرانسه از اين نيروگاه و برنامه وسيع پژوهشي و عملياتي براي توليد انرژي زمين ‌گرمايي، در عمق پنج کيلومتري زمين با حفر سه چاه، بازديد کردم. اين نيروگاه با خاصيت توليد برق از انرژي زمين ‌گرمايي در عمق زمين، در نوع خود اولين و از نظر توليد الکتريسيته به‌ صورت تجاري، تنها مورد در دنيا محسوب مي ‌شود. زارع اظهار داشت: در سال 2017 از کل ظرفيت توليد برق حدود 14.5 گيگاوات برق توليدي از انرژي زمين گرمايي در جهان، آمريکا با توليد 3.7 گيگا وات، بيشترين توليد را دارد و بيشترين رشد توليد را ترکيه با 227 مگاوات و اندونزي با 220 مگاوات داشته اند. عضو وابسته گروه علوم پايه فرهنگستان علوم تاکيد کرد: در ايران نيز مناطق داراي پتانسيل­ استفاده از انرژي زمين‌­ گرمايي زيادي وجود دارد که استفاده از آنها نيازمند برنامه ريزي و هماهنگي در اجرا ميان دستگاه ها است. البته نبايد فراموش کرد که سرمايه‌ گذاري‌ هاي اوليه و زيرساختي در اين زمينه ‌ها معمولا پر هزينه است اما اگر کار به درستي پيش رود و بتوان از فناوري هاي روز دنيا استفاده کرد، مي توان هزينه ها را کاهش داد. زارع تاکيد کرد: به عنوان مثال در ايسلند پروژه پژوهشي با رسيدن به دماي 700 درجه در عمق 2100 متري امکان توليد برق براي 25 تا 30 هزار خانوار را فراهم کرده است، در حالي که جمعيت ساکن در دره هراز و پيرامون دماوند در دره هاي بلده و لار، حدود 100 هزار نفر (حدود 30 هزار منزل مسکوني ) است که به نظر مي رسد با يک حفاري حدود 3.5 کيلومتري مي توان به لايه اي رسيد که انرژي پاک و تجديدپذير و لايزال در اختيار ساکنان اين منطقه قرار گيرد. وي ادامه داد: در ايران سرمايه‌گذاري اوليه در زمينه انرژي زمين‌ گرمايي در محدوده آتشفشان دماوند و آتشفشان سبلان انجام شده اما هنوز اين برنامه ‌ها به صورت جدي دنبال نشده است تا به بهره ‌برداري انرژي برق بيانجامد که اميد است با وضعيت کنوني مسئله آب و اهميت متنوع کردن منابع انرژي، براي حرکت به سوي استفاده از انرژي ‌هاي جديد مانند انرژي زمين ‌گرمايي در ايران در دهه پيش رو و در برنامه ششم توسعه سرمايه‌گذاري جدي شود. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد