تغییر مداوم موقعیت شمال مغناطیسی زمین نشان‌دهنده چیست؟

زوميت/ پژوهشگران مي‌گويند قطب مغناطيسي شمال زمين چنان تغيير کرده است که لازم است GPSها به روز‌رساني شوند. از سال ۲۰۱۵، نقطه‌اي که قطب‌نما به آن اشاره مي‌کند، با سرعت بيش از ۴۸ کيلومتر در سال به سمت سيبري در حال تغيير بوده است. هفته‌ي گذشته، پس از تأخير ناشي از تعطيلي دولت در آمريکا، انسان‌ها بالاخره اين تغيير را وارد سيستم‌ها کردند. دانشمندان در روز دوشنبه (چهارم فوريه ۲۰۱۹)، يک به‌روزرساني فوري از مدل مغناطيسي جهان منتشر کردند؛ مدلي که سيستم‌هاي GPS تلفن‌هاي همراه و سيستم‌هاي نظامي براي جهت‌يابي از آن استفاده مي‌کنند. اين تغيير براي اکثر ما يک تغيير جزئي است و تنها براي افرادي که به‌دنبال جهت‌يابي بسيار دقيقي در نزديکي قطب شمال هستند، قابل‌توجه است. اما تغيير بي‌وقفه‌ي قطب مغناطيسي شمال نشان‌دهنده‌ي اين است که در اعماق زمين چيز عجيب و احتمالا قدرتمندي در حال اتفاق افتادن است. فيل ليورمور ژئوفيزيکدان از دانشگاه ليدز مي‌گويد دانشمندان شايد تنها با دنبال کردن آن بتوانند متوجه شوند، چه چيزي در حال وقوع است. ميدان مغناطيسي زمين تقريبا در عمق ۳۲۰۰ کيلومتري از سطح زمين در حال توليد شدن است؛ در توپي در حال گردش از مواد فلزي مذاب که هسته‌ي زمين را تشکيل مي‌دهد. تغيير در اين جريان‌هاي زيرزميني موجب تغيير خطوط ميدان مغناطيسي زمين و قطب‌هايي خواهد شد که اين خطوط در آن همگرا مي‌شوند. بنابراين شمال مغناطيسي زمين با شمال جغرافيايي آن (نقطه‌ي پاياني محور گردشي زمين) همراستا نبوده و به‌طور مداوم در حال حرکت است. رکوردهاي مربوط‌به ميدان‌هاي مغناطيسي باستاني که از سنگ‌هاي بسيار قديمي به‌دست آمده‌اند، نشان مي‌دهند که قطب‌ها حتي ممکن است دچار تلنگر و تغيير ناگهاني شوند؛ رويدادي که به‌طور متوسط طي چندين ميليون سال سه بار اتفاق افتاده است. اولين سفر اکتشافي که در سال ۱۸۳۱ براي يافتن شمال مغناطيسي انجام شد، محل آن را در قطب شمال کانادا مشخص کرد و وقتي در اواخر دهه‌ي ۱۹۴۰، ارتش آمريکا به‌دنبال يافتن قطب برآمد، محل آن حدود ۴۰۰ کيلومتر به سمت شمال غرب تغيير کرده بود. از سال ۱۹۹۰ به بعد نيز اين محل در تغييري عظيم به‌اندازه‌ي ۹۷۰ کيلومتر جابه‌جا شد. اين نقطه در حال حاضر در ميان اقيانوس قطب شمال‌ (چهار درجه‌ي شمال جغرافيايي) قرار گرفته است. جالب اينجا است که قطب مغناطيسي جنوب، تغييرات در همتاي شمالي خود را منعکس نکرده است و از سال ۱۹۹۰، موقعيت آن نسبتا پايدار و دور از ساحل شرقي قطب جنوب مانده است. پژوهش‌هاي ليورمور نشان مي‌دهند که موقعيت قطب شمال توسط دو تکه از ميدان‌هاي مغناطيسي که زير کانادا و سيبري قرار گرفته‌اند، کنترل مي‌شود. او در سال ۲۰۱۷ گزارش کرد که ظاهرا قطعه‌اي که زير کانادا قرار گرفته است، در نتيجه‌ي حرکت متلاطم آهن در هسته‌ي طوفاني زمين، در حال ضعيف شدن است. او در ماه دسامبر در نشست اتحاديه‌ي ژئوفيزيک آمريکا پيشنهاد کرد که شايد تلاطمي که در زير قطب شمال وجود دارد بتواند حرکت در خطوط ميدان مغناطيسي زمين را توجيه کند. دانشمندان سازمان ملي اقيانوسي و جوي آمريکا (NOAA) و سازمان زمين‌شناسي بريتانيا (BGS) با همکاري هم، هر پنج سال يک بار مدل مغناطيسي جديد از زمين تهيه مي‌کنند (يک نمايش رياضي از ميدان مغناطيسي زمين) و قرار نبود که به‌روزرساني بعدي تا سال ۲۰۲۰ انجام شود. اما زمين برنامه‌هاي ديگري داشت. نوسانات در قطب شمال سريع‌تر از پيش‌بيني‌ها در حال رخ دادن است. ويليام برون يکي از مدل‌سازان ميدان‌هاي مغناطيسي گفت: تا تابستان، اختلاف بين مدل مغناطيسي زمين و موقعيت واقعي قطب مغناطيسي شمال تقريبا از آستانه‌ي مورد نياز براي جهت‌يابي دقيق فراتر خواهد رفت. او و همتايان آمريکايي‌اش، روي يک مدل جديد کار کرده‌ بودند که تقريبا آماده‌ي انتشار بود، ولي با تعطيلي دولت آمريکا و عدم تأمين بودجه مواجه شد. اگرچه آژانس بريتانيا قادر بود عناصر مدل جديد را روي سايت خود منتشر کند، ولي اداره ملي اقيانوسي و جوي آمريکا مسئول ميزباني اين مدل و قرار دادن آن در دسترس عموم بود. اين بخش از مدل يک هفته پس از اينکه کارمندان اداره ملي اقيانوسي و جوي سر کارشان برگردند، در دسترس قرار خواهد گرفت. بعضي افراد معتقدند که زمين دارد به‌سمت وارونگي قطب‌ها پيش مي‌رود؛ رويدادي که ۷۸۰ هزار سال است، اتفاق نيفتاده و ناآرامي قطب شمال ممکن است نشانه‌اي از نزديک بودن آن باشد. اما ليورمور در اين زمينه شک دارد. او مي‌گويد: شواهدي وجود ندارد که نشان‌دهنده‌ي اين باشد که تغييرات محلي در قطب شمال علامتي از رويدادي بزرگ‌تر باشد. به هر حال، وارونگي ميدان مغناطيسي رويدادي است که صدها سال زمان مي‌برد و دولت فدرال آمريکا وقت کافي براي تنظيم آن را (در مدل‌هاي خود) خواهد داشت. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد