همکاری محققان برای شناسایی «بلوم‌ جلبکی» در خلیج‌ فارس

ايسنا/ محققان يکي از شرکت‌هاي فناور با مطالعات خود در شمال شرقي جزيره کيش، بلوم جلبکي (کشند سبز) در سطح آب را مشاهده کردند که اين امر به افزايش بيش‌از حد مواد مغذي (نيترات، فسفات و سيليکات) در محيط آبي مربوط مي‌شود و به گفته آنها روش رس‌پاشي تنها براي دو هفته از بلوم جلبکي جلوگيري مي‌کند و نياز به پايش دائم دارد. محققان حوزه اقيانوس‌شناسي اخيراً در حين تحقيقات دريايي با شکوفايي جلبکي (کشند سبز) در سطح آب‌هاي خليح فارس مواجه شدند. اين محققان در نمونه‌برداري از آب‌هاي خليج فارس در منطقه شمال شرقي تا جنوب شرقي جزيره کيش که در اواخر دي ۱۳۹۷ انجام شد، لکه‌هاي سبز رنگي ‏به وسعت ۲ تا ۳ کيلومتر را به صورت پراکنده مشاهده کردند. اين محققان معتقدند فرم سبز رنگ از عوامل رايج شکوفايي جلبکي است و معمولاً باعث تغيير رنگ آب در ماه‌هاي متفاوت سرد سال مي‌شود. اين گونه جلبکي در دامنه ‏دمايي ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتي‌گراد مشاهده مي‌شود و عمدتاً در آب‌هاي "يوتروف" شکوفا مي‌شود. پديده پوتريفيکاسيون پاسخ اکوسيستم به افزايش بيش‌از حد مواد مغذي (نيترات، فسفات و سيليکات) در يک محيط آبي است. اين مواد مي‌توانند در جايگاه مواد مغذي براي ارگانيسم‌ها از طريق کود شيميايي يا پساب وارد آب شده يا به صورت طبيعي سبب افزايش بيش از حد آن مواد شوند. دکتر حميد رضايي، محقق اقيانوس‌شناسي با اشاره به وضعيت کنوني شکوفايي جلبکي در آب‌هاي خليج فارس، گفت: مطالعه نمونه آب‌هاي برداشت شده از منطقه نشان مي‌دهد اين شکوفايي مذکور مربوط به گونه "ناکتي‌لوکا سنتيلان" (Noctiluca scintillans) از رده ‏"داينوفيسه"‌ها (‏Dinophyceae‏) است. اين گونه پراکنش جهاني دارد و به دو صورت "سبز" و "قرمز" مشاهده مي‌شود. وي با بيان اينکه شکوفايي اين جلبک از اواخر نوامبر آغاز شد و به سمت جزيره "فارور" رفته است، ادامه داد: در اين پديده رنگ آب بسيار سبز شده است و در اطراف قفس‌هاي پرورش ماهي نيز مشاهده شده بود و مزرعه‌داران ماهي در قفس را از اين وضعيت نگران کرده بود. رضايي بهترين شرايط براي نجات ماهيان قفس در چنين شرايطي را اکسيژن‌دهي به آب و انتقال آب‌هاي زيرين قفس به روي سطح آب دانست. به گفته وي، اين شکوفايي جلبکي در جزيره هندورابي نيز مشاهده شده است. دومين شکوفايي در خليج فارس اين محقق حوزه اقيانوس‌شناسي با بيان اينکه شکوفايي اين جلبک منجر به سبز شدن ساحل شده است، اظهار کرد: ۱۰ روز پس از اين شکوفايي، شکوفايي"ژلي فيش" (ماهيان ژله‌اي) نيز رخ داد که شامل "عروس‌هاي دريايي" و "آب‌فشانيان" است. وي شکوفايي ژلي‌فيش‌ها را نشان‌دهنده ازدياد مواد آلي در آب ذکر کرد و يادآور شد: شکوفايي‌هاي جلبکي و ژلي فيش همواره در طول سال رخ مي‌دهند و در هر دوره جمعيت گونه خاصي افزايش مي‌يابد، ولي در سال گذشته توليد اوليه (افزايش ميزان کلروفيل) بسيار بالا بوده است. رضايي با بيان اينکه اين شکوفايي از طريق تصاوير ماهواره‌اي قابل مشاهده است، يادآور شد: رديابي کلروفيل-a با همکاري دکتر کيوان کبيري از محققان حوزه اقيانوس‌شناسي در دستور کار قرار دارد تا مشخص شود اين شکوفايي از چه زماني و از چه منطقه‌اي آغاز شده است و مقاله‌اي نيز در مورد آن منتشر خواهد شد. وي با اشاره به دلايل شکوفايي جلبکي در خليج فارس گفت: اينکه دلايل شکوفايي جلبکي در خليج فارس را مربوط به افزايش مواد آلي و افزايش آلودگي‌هاي زيست محيطي آب‌ها مي‌دانند، تنها يک فرضيه است و به اثبات نرسيده است، البته محتمل است؛ چرا که به عنوان مثال شکوفايي جلبکي که در سال ۱۳۸۷ در خليج فارس به مدت يک سال ماندگار شد، دلايلي به غير از افزايش مواد مغذي در آن دخيل بود، ولي بلوم جلبکي اخير گذرا است و جمعيت آن پس از يک طوفان و يا يک تندباد کاهش مي‌يابد. رضايي با بيان اينکه شکوفايي‌هاي جلبکي به رنگ‌هاي سبز، قرمز، نارنجي و کرم رنگ و شکلاتي مي‌شوند، خاطر نشان کرد: در هر بخش از آب‌هاي جنوب گونه‌هايي خاصي سبب شکوفايي مي‌شود. براي مثال، گونه‌اي که سبب شکوفايي جلبکي در جزيره کيش و هندورابي در تابستان و بهار مي‌شود، مربوط به شکوفايي "فيتوپلانکتون‌هاي" رشته‌اي به نام "تريکو دزميوم" (Trichodesmium.sp) است که به رنگ کرمي-نارنجي ظاهر مي‌شود و سطح آب را کمي کف آلود مي‌کند. وي در عين حال خاطر نشان کرد: اين جلبک زماني که وارد استخرهاي پرورش ماهي مي‌شود، از آنجايي که استخرها محيط بسته‌اي دارند، مي‌تواند براي پرورش‌دهندگان خطرناک شود، ولي وقتي اين شکوفايي در آب‌هاي دريا رخ مي‌دهد، معمولاً بعد از مدتي جمعيت آنها کاسته شده، پراکنده شده و از ميان مي‌روند. رضايي با تاکيد بر اينکه در طول سال آب‌هاي جنوب کشور چندين شکوفايي را تجربه خواهد کرد، افزود: زماني که جلبک‌ها وارد آبشش‌هاي آب‌زيان شوند و يا ماندگاري آنها در آب‌ها افزايش يابد، خطرناک خواهد بود؛ چراکه موجب کاهش اکسيژن آب خواهد شد. روش‌هاي جلوگيري از شکوفايي جلبکي رضايي با بيان اينکه اين شکوفايي‌ها در خليج فارس به صورت طبيعي رخ مي‌دهد و در هر دوره‌اي شاهد شکوفايي‌هاي خاصي هستيم، يادآور شد: ورود آلودگي به آب و يا تغيير جريان‌هاي آبي مي‌تواند در شکوفايي جلبکي اخير در خليج فارس مؤثر باشد. زماني که پساب‌هاي صنعتي يا شهري به آب دريا اضافه مي‌شود، سبب افزايش بيش از حد مواد مغذي شده و باعث شکوفايي مي‌شود. وي در خصوص اثرات رس پاشي در جلوگيري از شکوفايي جلبکي، توضيح داد: در آب‌هاي مشرف به بندر عباس به منظور جلوگيري از شکوفايي جلبکي اقدام به پاشيدن خاک رس شد. اين روش علاوه بر آنکه بسيار هزينه‌بر است، تنها توانست به مدت ۲ هفته موجب کاهش جمعيت جلبک‌ها شود، ولي بعد از مدتي شروع به شکوفايي کردند. رضايي بهترين اقدام براي جلوگيري از اين شکوفايي را پايش شکوفايي از طريق ماهواره و عمليات ميداني دانست و يادآور شد: در شرايط شکوفايي جلبکي بيشترين نگراني متوجه استخرهاي پرورش ميگو و ماهي است که در اين زمينه در کشورهايي مانند کره، زماني که سلول‌هاي اين جلبک‌ها افزايش مي‌يابد، هشدار داده مي‌شود تا مزرعه‌داران دريچه‌هاي ورودي آب را مسدود کنند، ولي چنين سيستم‌هايي در حال حاضر در ايران وجود ندارد. اين محقق همچنين به شکوفايي ژلي فيش‌ها اشاره کرد و يادآور شد: افزايش اين گونه موجب کاهش جذابيت‌هاي سواحل کشور مي‌شود، ولي شکوفايي آن براي برخي از گونه‌هاي دريايي که از آنها تغذيه مي‌کنند، بسيار مناسب است، البته از سوي ديگر افزايش اين گونه‌ها نوعي نشانگر مشکلات زيست محيطي است و نشان مي‌دهد ميزان مواد آلي در دريا افزايش يافته است. رضايي با تاکيد بر اينکه در کوتاه مدت نمي‌توان اعلام کرد که دلايل افزايش اين گونه‌هاي آب‌زي چيست، تاکيد کرد: براي اظهار نظر کردن در اين باره نياز به پايش وضعيت آب در درازمدت است. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد