از سیاه‌زخم تا بوتولیسم؛ مروری بر مرگبارترین سلاح‌های بیولوژیک تاریخ

ديجياتو/ به استفاده آگاهانه از هرگونه عامل بيماري‌زا همانند ويروس، باکتري و يا مواد سمي براي صدمه زدن به مردم، حيوانات و طبيعت، جنگ زيستي يا «جنگ بيولوژيک» (Biological Warfare) گفته مي شود. سلاح هاي بيولوژيک براي اهداف مختلف از جمله از بين بردن تعداد زيادي انسان، اختلال در جوامع، آسيب وارد کردن به اقتصاد و به وجود آوردن مشکلات زيست محيطي به کار گرفته مي شوند. مقابله با سلاح بيولوژيک بسيار مشکل است، چون عوامل بيماري زا به شکل کنترل نشده در محيط پخش شده و به سرعت به مناطق مختلف سرايت مي کنند. سلاح هاي بيولوژيک بي رحم و پنهان کارند و استفاده از آنها به عصر جديد محدود نمي شود. هزار و چهار صد سال قبل از ميلاد مسيح، هيتي‌ها (Hittites) گوسفندان مبتلا به بيماري تولارمي را به قلعه دشمن مي فرستادند تا در بين مردم رعب و وحشت ايجاد کنند. عوامل بيماري زا غير قابل پيش بيني و بسيار مقاوم هستند و استفاده از آنها در سلاح هاي بيولوژيک سبب مي شود تا اين قبيل سلاح ها توانايي نابودي کره زمين را داشته باشند. به کارگيري اين سلاح ها تحت معاهده ها و قوانين مختلف ممنوع شده ولي با اين حال برخي کشورها روش هايي براي دور زدن قوانين و توليد سلاح هاي بيولوژيک پيدا کرده اند. در ادامه با کشنده ترين سلاح هاي بيولوژيک آشنا مي شويد: سياه‌زخم (Anthrax) سياه‌زخم يکي از شناخته شده ترين سلاح هاي بيولوژيک دنياست. باکتري «باسيلوس آنتراسيس» (Bacillus anthracis) سبب بيماري سياه زخم شده و يکي از مرگبارترين عوامل به کار رفته در سلاح هاي بيولوژيک است. عامل بيماري سياه زخم در يک صد سال گذشته به شکل پودر، اسپري، خوراکي و مايع به کار گرفته شده و از آنجا که بي بو و بي مزه است، مؤثرترين سلاح بيولوژيک لقب گرفته است. سال 2001 چندين نامه حاوي عامل سياه زخم به ايالات متحده ارسال شد که 5 کشته و 20 بيمار بر جاي گذاشت. تولارمي (Tularaemia) تولارمي يا تب خرگوش، يک بيماري بسيار واگيردار بوده و باکتري «فرانسيسلاتولارنسيس» (Francisella tularensis) مولد آن است. اين باکتري از طريق هوا منتقل شده و فرد را به سينه‌پهلوي شديد و عفونت بدني دچار مي کند. اين عامل بيماري زا در طبيعت يافت شده و اکثراً خرگوش ها و جوندگان را مبتلا مي کند. تولارمي از طريق تماس مستقيم با حيوانات مبتلا، غذا يا آب آلوده و يا گزيده شدن توسط حشرات بيمار به انسان منتقل مي شود. آبله (Smallpox) آبله يک بيماري خطرناک و مسري است که ويروس «واريولا» (Variola) آن را بوجود مي آورد. آبله برخلاف سياه زخم، از طريق تماس فرد به فرد منتقل مي شود و با اينکه از سال 1980 در دسته بندي ريشه کن شده قرار گرفته، ولي همچنان در آزمايشگاه هاي روسيه و ايالات متحده وجود دارد و به خاطر شيوع سريع و آسان در بين انسان ها، همچنان به عنوان يکي از سلاح هاي بيولوژيک کشنده شناخته مي شود. بوتوليسم (Botulism) بوتوليسم يک بيماري جدي و خطرناک است که از سم توليد شده توسط باکتري «کلوستريديوم بوتولينوم» (Clostridium botulinum) به وجود مي آيد. توليد اين سم آسان بوده و فوق العاده کشنده است، به طوري که يک گرم آن مي تواند بيش از يک ميليون نفر را از پاي درآورد. بوتولينوم از طريق ذرات معلق در هوا و يا غذا و آب آلوده وارد بدن انسان شده و در خاک جنگل ها و رسوبات کف درياچه ها يافت مي شود. گفته مي شود اوايل سال 1930 سربازان ژاپني در جنگ منچوري (Menchuria) از بوتولنيوم براي بيمار کردن اسراي جنگي چيني استفاده کرده اند. بيماري ويروسي ابولا (Ebola Virus Disease) بيماري ويروسي ابولا فرد را همانند تب ماربورگ (Marburg fever) و تب دنگي (Dengue fever)، به تب هموراژيک ويروسي دچار مي کند. اين بيماري کشنده توسط يکي از انواع ويروس ابولا ايجاد شده و از طريق حيوانات وحشي به انسان منتقل مي شود. نرخ مرگ و مير اين بيماري بسيار بالاست و گفته مي شود اتحاد جماهير شوروي بين سال هاي 1986 تا 1990 سلاح بيولوژيک آن را توليد کرده است، البته شواهد مستحکمي در اين زمينه در دسترس نيست. طاعون (Plague) باکتري «يرسينيا پستيس» (Yersinia pestis) انسان را به طاعون ريوي (Pneumonic plague)، طاعون خيارکي (Bubonic plague) و طاعون عفونتي خون (Septic plague) دچار مي کند. اين باکتري از طريق کک هاي بدن موش مبتلا به انسان سرايت کرده و مقاومت بالايي در برابر آنتي بيوتيک ها دارد. امکان توليد انبوه، پخش از طريق ذرات معلق در هوا و نرخ مرگ و مير بالا، طاعون را به سلاح بيولوژيک خطرناک تبديل کرده اند. از قرن چهاردهم از طاعون به عنوان سلاح بيولوژيک استفاده شده است. سربازان ارتش ژاپن در جنگ جهاني دوم کک هاي مبتلا به بيماري طاعون را در مناطقي از چين و مَنچوري پخش مي کردند. اتحاد جماهير شوروي نيز دهه 80 ميلادي مقادير بالايي از اين سلاح را توليد کرد. بانياويروس ها (Bunyaviruses) خانواده ويروس‌هاي بانياويردا (Bunyaviridae) شامل سه ويروس است: نايروويروس (Nairovirus)، فليوويروس (Phlebovirus) و هانتاويروس (Hantavirus). با اينکه شواهد مستحکمي از به کارگيري ويروس هاي اين خانواده به عنوان سلاح بيولوژيک در دست نيست، در جنگ کره تب هموراژيک ناشي از ويروس هانتا، 3 هزار سرباز آمريکايي و کره اي را بيمار کرد. بانياويروس ها فرد را به بيماري هاي واگيرداري همچون تب دره نشستي (RVF) يا سندرم ريوي هانتاويروس (HPS) با نرخ مرگ و مير بالاي 50 درصد دچار مي کنند. وبا (Cholera) وَبا، مرگامرگي يا کالِرا يک عفونت در روده باريک است که پتانسيل به کارگيري به عنوان سلاح بيولوژيک را دارد. باکتري «ويبريو کلرا» (Vibrio cholerae) مولد بيماري وبا بوده و از طريق نوشيدن آب آلوده يا خوردن ماهي نپخته يا صدف وارد بدن مي شود و در صورت عدم رسيدگي، فرد را در عرض چند ساعت مي کشد. يکي از نقاط ضعف وبا که آن را براي استفاده به عنوان سلاح بيولوژيک به گزينه نه چندان مناسبي تبديل مي کند، عدم انتقال آسان از فرد به فرد ديگر است. ايالات متحده، ژاپن، آفريقاي جنوبي، عراق و چند کشور ديگر از باکتري مولد وبا به عنوان سلاح بيولوژيک استفاده کرده اند. سال 1867 و در جنگ پاراگوئه سربازان جنازه هاي مبتلا به بيماري وبا را در چاه هاي آب مي انداختند تا سربازان دشمن را بيمار کرده و به هلاکت برسانند. سلاح بيولوژيک به چه روش هايي پخش مي شود؟ ذرات معلق در هوا: عوامل بيماري زا با پخش شدن در هوا از طريق تنفس وارد بدن مي شوند. مي توان اين شيوه را مؤثرترين روش دانست. مواد منفجره (موشک، توپخانه، بمب): مواد منفجره به اندازه ذرات معلق در هوا نمي توانند عامل بيماري زا را در محيط پخش کنند، چرا که بسياري از مواد بيماري زا در لحظه انفجار از بين مي روند. غذا و آب: براي آلوده کردن مخازن آب شهرها بايد از مقادير بسيار زيادي عامل بيماري زا استفاده کرد. تزريق وريدي: اين روش براي کشتن افراد در تعداد محدود کاربردي است ولي نمي توان به کمک آن جوامع را از بين برد. سلاح هاي بيولوژيکي آينده چگونه خواهند بود؟ محققان دانشگاه کمبريج انگلستان با انتشار گزارشي در سال 2019 مدعي شدند سلاح هاي بيولوژيک در آينده از هوش مصنوعي بهره مند خواهند شد و توانايي دستکاري ژنتيکي را پيدا خواهند کرد؛ به طوري که مي توان با استفاده از آنها نوع خاصي از DNA را هدف قرار داد و جمعيت هاي مدنظر را بدون آسيب رساندن به جوامع ديگر از بين برد. محققان با لحني نگران کننده در مورد سلاح هاي بيولوژيک پيشرفته مي گويند: «فناوري روز به روز پيچيده تر و ارزان تر شده و امکان آسيب رساني سريع تر و خطرناک تر را فراهم کرده است. بوسيله سلاح هاي بيولوژيک آينده مي توان برخي نژادها را بر اساس اطلاعات ژنتيکي آنها هدف قرار داد.» آنها هشدار مي دهند که هوش مصنوعي مي تواند در آينده به سلاح بسيار آسيب زننده و غير قابل مهار تبديل شود. #باهم_شکستش_مي‌دهيم ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد