اختراعی برای گیاهخواران؛ گوشت مصنوعی چطور به بازار مصرف رسید؟

باشگاه خبرنگاران/ در آينده‌اي نه‌چندان دور، براي خريد گوشت در سوپرمارکت‌ها، با دو گزينه روبه‌رو خواهيم بود که مزه و محتواي کاملاً مشابهي داشته و براي توليد يکي از آن‌ها، حيواني نيز کشته نشده است. فناوري توليد گوشت مصنوعي، در حال توسعه بوده و صاحب‌نظران پيش‌بيني مي‌کنند که اين فناوري جديد، معضلات زيست‌محيطي، بهداشتي و اقتصادي توليد گوشت به روش معمول را رفع مي‌کند. استارت‌آپ‌هاي فعال در اين حوزه، معتقدند که تا ۱۰ سال آتي، گوشت مصنوعي با قيمتي رقابتي و در بازه ۳۵۰۰ تا ۵۵۰۰ دلار به ازاي هر تن، روانه بازار خواهد شد؛ از آنجاکه براي توليد گوشت آزمايشگاهي، هيچ حيواني کشته نمي‌شود، به آن گوشت تميز نيز اطلاق مي‌شود. بر اساس پيش‌بيني‌ها، جمعيت جهان در سال ۲۰۵۰، قريب به ۹/۸ ميليارد نفر خواهد بود؛ روند رو به رشد جمعيت، در کنار حجم عظيم منابع مصرفي، مانند آب و زمين و همچنين آلودگي‌هاي زيست‌محيطي، از جمله انتشار گاز‌هاي گلخانه‌اي که در نتيجه دامپروي ايجاد مي‌شود، بر اهميت اين فناوري نويدبخش مي‌افزايد. برآورد‌ها حاکي از آن است که براي توليد يک کيلوگرم گوشت، بيش از ۱۳ هزار ليتر آب مورد نياز بوده که شايد در سال ۲۰۵۰، اين ميزان آب براي توليد گوشت مورد نياز قريب به ۱۰ ميليارد نفر، در دسترس نباشد. در واقع، فکر کردن به اين موضوع که گوشت مصرفي شما به‌جاي دام ذبح‌شده‌اي که در مزرعه پرورش داده شده، مستقيماً از آزمايشگاه تأمين شود، کمي عجيب به نظر مي‌رسد؛ با اين وجود، سرمايه‌گذاري شرکت‌ها و اشخاص مطرح، از جمله «بيل گيتس»، «سرگئي برين» مؤسس گوگل و «سر ريچارد برنسون» کارآفرين و ميلياردر معروف در اين حوزه، شايان توجه است. اگرچه برخي از اين افراد، از جمله برين، انگيزه خود را حمايت از حقوق حيوانات بيان داشته‌اند، ولي به نظر مي‌رسد که اين فناوري، مي‌تواند صنعتي با درآمدي کلان و وصف‌ناپذير داشته و طيف گسترده‌اي از تأثيرات را در زندگي بشر به دنبال داشته باشد. فرايند کشت گوشت مصنوعي، کاملاً مشابه با رشد بافت گوشتي دام است، با اين تفاوت که در فرايند مذکور، رشد سلول‌ها خارج از بدن دام اتفاق مي‌افتد. گوشت مصنوعي چگونه توليد مي‌شود؟ اولين گام براي توليد گوشت مصنوعي، گرفتن سلول‌هاي بنيادي عضله حيوان، است. عملکرد اين سلول‌ها در بدن حيوان، ايجاد بافت عضلاني در هنگام جراحت بوده که دانشمندان از اين مشخصه، براي توليد گوشت مصنوعي استفاده کرده‌اند؛ سلول‌هاي مذکور، در محيط کشتي حاوي مواد مغذي و فاکتور‌هاي ديگر رشد سلولي قرار گرفته و تا توليد تريليون‌ها سلول از يک نمونه کوچک، ادامه مي‌يابد. به منظور تبديل اين سلول‌ها به سلول‌هاي عضلاني، در ابتدا با کنترل فرايند تغذيه، فيبر‌هاي اوليه عضلاني توليد شده و با قرار دادن آن‌ها در ژلي که حاوي ۹۹ درصد آب است، شکل طبيعي فيبر‌هاي عضلاني حاصل مي‌شود؛ تمايل طبيعي سلول‌هاي عضلاني به انقباض، باعث مي‌شود که به‌صورت توده درآمده و به رشته‌هاي بافت عضلاني تبديل شوند. اولين و تأثيرگذارترين اقدام عملي براي کشت و زنده نگه‌داشتن سلول در خارج از بدن، در سال ۱۹۱۲ ميلادي، توسط پزشک و جراحي فرانسوي، به نام الکسيس کارل «Alexis Carrel» انجام شد. او به‌واسطه تأمين مواد مغذي و دفع مواد زائد، توانست قطعه‌اي از بافت قلب جوجه را به مدت ۳۴ روز زنده نگه دارد و نتايج ارزشمند آن‌ها را طي مقالاتي به جامعه علمي عرضه داشت. اين محقق بزرگ که در سال ۱۹۱۲ به دريافت جايزه نوبل پزشکي نائل شد، جزء اولين افراد تأثيرگذار در سير ساخت قلب مصنوعي نيز بود و توانست اولين سيستم براي زنده نگاه‌داشتن اعضاي بدن و پشتيباني مکانيکي از جريان خون را طراحي کند؛ نکته حائز اهميت اين است که هيچ‌گاه هدف وي از تحقيقات در رابطه با کشت سلولي، توليد گوشت مصنوعي براي مصرف انسان نبود. ايده توليد گوشت مصنوعي جهت مصرف انسان، ۹۰ سال پيش مطرح شد ايده توليد گوشت مصنوعي جهت مصرف انسان، ۹۰ سال پيش براي اولين بار توسط «وينيستون چرچيل» مطرح شد؛ او در نوشتاري تحت عنوان «پنجاه سال پس از اين» که بعد‌ها در سال ۱۹۳۲، در کتابي به نام «افکار و ماجراجويي‌ها» منتشر شد، موضوع توليد گوشت مصنوعي را پيش‌بيني کرد. چرچيل در نوشتار مذکور بيان داشت که پنجاه سال بعد، انسان کار پرورش يک مرغ کامل به منظور استفاده از بال و ران آن را رها کرده و اين اعضا را به صورت جداگانه، در محيط‌هاي کشت مناسب رشد مي‌دهد. در سال ۱۹۴۳ نيز، نويسنده فرانسوي داستان‌هاي علمي تخيلي، به نام رنه بارجاول «Rene Barjavel»، کسي که براي اولين بار مفهوم سفر در زمان را نيز مطرح کرد، در يکي از رمان‌هاي خود به موضوع توليد گوشت مصنوعي در رستوران‌ها پرداخت. در سال ۱۹۷۱، پاتولوژيستي آمريکايي به نام راسل روس «Russell Ross»، فيبر‌هاي عضلاني را به صورت آزمايشگاهي کشت داد و بدين وسيله، قدم بزرگي در توسعه فناوري توليد گوشت تميز برداشت اما کسي که از سال ۱۹۵۰، ايده کشت سلولي به منظور تأمين غذا را در سر مي‌پروراند، پزشکي به نام ويلم ون ايلن «Willem van Eelen» بود که در نهايت در سال ۱۹۹۹، موفق شد تا به آن جامه عمل بپوشاند. ايلن در سال ۱۹۲۳، در اندونزي که در آن سال‌ها مستعمره هلند بود، به دنيا آمد. او در ۱۷ سالگي، طي جنگ جهاني به ارتش پيوست و به‌زودي توسط ارتش ژاپن به اسارت گرفته شد. بعد از شکست ژاپن، آزاد شدن از زندان و مهاجرت به هلند، شرايط سخت دوران اسارت، همچنان ذهن وي را درگير کرده بود. وي در سال ۱۹۴۸، وارد دانشکده پزشکي شد و در اوايل تحصيل، با گروهي از محققين آشنا شد که به اميد ساخت بافت پوستي براي قربانيان سوختگي، از سلول‌هاي بنيادي براي کشت سلول‌هاي ديگر استفاده مي‌کردند. اگرچه ايلن توسط جامعه علمي جدي گرفته نشد، اما در عين نااميدي و سرعت‌پايين، به توسعه و عملي کردن ايده خود پرداخت و پس از قريب به نيم قرن، تلاش‌هايش براي جذب سرمايه و توسعه تکنيک توليد گوشت آزمايشگاهي به ثمر نشست. وي در ۱۸ دسامبر ۱۹۹۷، به همراه دو تن از اين سرمايه‌گذاران، درخواست PCT به شماره «WO۱۹۹۹۰۳۱۲۲۲A۱» را به ثبت رسانيد. از سال ۱۹۹۵، ناسا نيز به اميد يافتن منابع جديد غذا براي سفر‌هاي طولاني‌مدت فضايي، پروژه‌هاي تحقيقاتي در خصوص کشت برون تني گوشت را کليد زد؛ اما همچنان اراده کافي براي توسعه و تجاري‌سازي فناوري مذکور وجود نداشت. بعد از ايلن، محققان ديگري به توسعه تکنيک‌هاي توليد گوشت مصنوعي و ثبت پتنت براي آن پرداختند. از جمله مي‌توان به پتنتي به شماره «US۶۸۳۵۳۹۰» توسط جان وين «Jon F. Vein» اشاره نمود که در نوامبر ۲۰۰۱، براي کشت توأمان بافت‌هاي عضلاني و چربي، جهت توليد محصولات غذايي مانند گوشت گاو، مرغ و ماهي به ثبت رسيد. طولي نکشيد که ايلن پتنت خود را به اين کارآفرين نامي که در صنايع مختلفي از جمله هوافضا، سرگرمي، نرم‌افزار و غذا فعاليت مي‌کرد، واگذار کرد. در‌هاي صنعت به روي استارت‌آپ‌ها گشوده شد در سال ۲۰۰۸، بنياد مردمي رعايت اصول اخلاقي در برابر حيوانات (PETA) جايزه يک ميليون دلاري را براي اولين مؤسسه‌اي که بتواند اولين گوشت آزمايشگاهي را به دست مصرف‌کنندگان برساند، در نظر گرفت. در نوامبر ۲۰۰۹، محققين تيم ايلن به موفقيت‌هاي بزرگي دست يافتند و با استفاده از سلول‌هاي خوک زنده، موفق به کشت گوشت آزمايشگاهي شدند و يک سال بعد، سرگئي برين مؤسس گوگل، حمايت همه جانبه خود را از تحقيقات دکتر مارک پست «Mark Post»، از اعضاي تيم ايلن اعلام کرد و در سال ۲۰۱۳، با توليد اولين همبرگر جهان با استفاده از گوشت مصنوعي، در تيتر اخبار جهان قرار گرفت. بدين‌گونه در‌هاي صنعت به روي ده‌ها استارت‌آپ گشوده شد؛ هزينه توليد اين همبرگر، ۲۵۰ هزار يورو تخمين زده شد و چالش جديد براي استارت‌آپ‌هايي که به اين حوزه ورود مي‌کردند، توليد گوشت به روشي کارا از لحاظ زمان و هزينه بود. گوشت مصنوعي در مقايسه با گوشت معمولي بسيار سالم‌تر است و مي‌توان آن را به‌گونه‌اي مهندسي کرد که محتواي چربي کمتري داشته و يا چربي‌هاي اشباع‌نشده آن را، با چربي‌هاي مفيدي از جمله امگا ۳ جايگزين کرد. با افزودن فاکتور‌هايي به محيط کشت، انواع خاصي از ويتامين‌ها مي‌توان به گوشت مصنوعي افزوده و در عين حال، هيچ محدوديتي براي طمع و مزه آن وجود ندارد علاوه بر اين، به دنبال استفاده از گوشت مصنوعي، خطر آلودگي و در نتيجه بروز بيماري‌هاي ناشي از غذا، از جمله انواع انگل‌ها، به‌شدت کاسته شده و خطر انتقال بسياري از مواد خطرناک، از جمله انواع افت‌کش‌ها، آرسنيک و هورمون‌ها حذف مي‌شود. برخلاف پرورش دام و طيور، توليد گوشت به روش آزمايشگاهي، شديداً دوست‌دار محيط‌زيست بوده و ازلحاظ مصرف انرژي کارا است؛ سهم قابل‌توجهي در توليد گاز‌هاي گلخانه‌اي به‌ويژه متان دارد. چنانچه اين موضوع، يکي از جنبه‌هاي مورد بحث در توافقات بين‌المللي کاهش توليد گاز‌هاي گلخانه‌اي بوده است. تحليل چرخه عمر گوشت، نشان مي‌دهد که ۷۵ تا ۹۵ درصد غذايي که به دام داده مي‌شود، به‌واسطه متابوليسم و يا رشد بافت‌هاي غيرخوراکي مانند استخوان‌ها، سيستم گوارشي و تنفسي مصرف شده، در حالي‌که در روش توليد آزمايشگاهي، اين اتلاف به‌شدت کاهش مي‌يابد. #باهم_شکستش_مي‌دهيم ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد