روند ايمنسازي بدن به صدها سال پيش بازميگردد. در قرن ۱۷ ميلادي در چين راهبان بودايي "زهر مار" مينوشيدند تا در برابر نيش مار ايمن بمانند.
ولي، همه "ادوارد جنر"( Edward Jenner) را به عنوان فردي ميشناسند که کاربرد واقعي واکسن را کشف کرد.
وي در سال ۱۷۹۶ ميلادي، به پسري ۸ ساله ويروس "آبله گاوي" تزريق کرد و او را در برابر بيماري آبله واکسينه کرد.
آبله گاوي مانند آبله بوده ولي کمخطرتر است. پس از آنکه جنر ويروس بيماري آبله را به آن پسر تزريق کرد، چون واکسن آبله گاوي در وي مصونيت ايجاد کرده بود، به بيماري آبله مبتلا نگرديد.
در سال ۱۷۹۸ ميلادي بود که اولين واکسن آبله توسعه داده شد.
طي قرنهاي ۱۸ و ۱۹ ميلادي هم اجراي سيستماتيک ايمنيسازي در برابر آبله در تعدادي وسيع انجام شد و در سال ۱۹۷۹ ميلادي به اوج خود رسيد.
روش "جنر" براي ابداع واکسيناسون
مايه کوبي روشي باستاني براي پيشگيري از ابتلا به آبله بود. ولي بهکارگيري اين روش خطرهاي خاص خود را به همراه داشت.
يکي از اين خطرها ترس از ناقل شدن فرد بود. چراکه ممکن بود با انجام اين روش روي بيمار، وي بيماري را به افراد ديگر هم منتقل کند.
در سال ۱۷۶۸ ميلادي، يک پزشک انگليسي به نام "جان فيستر"( John Fewster) دريافت که عفونت قبلي با آبله گاوي فرد را از ابتلا به آبله مصون ميدارد.
در سالهاي بعد يعني ۱۷۷۰ ميلادي، حداقل ۵ محقق از انگليس و آلمان اين روش را با موفقيت روي انسانها آزمايش کردند.
به عنوان مثال در دوران اپيدمي آبله در سال ۱۷۷۴ ميلادي، "بنجامين جستي"( Benjamin Jesty) همسر و دو فرزند خود را در برابر آبله ايمن کرد.
ولي اين روش در سطح وسيع درک نشد تا زمانيکه ادوارد جنر آن را انجام داد.
ممکن است جنر در آن زمان راجع به موفقيت و فرآيند صورت گرفته توسط جستي مطلع بوده باشد.
جنر دريافت که چرک موجود در تاولهايي که به دليل آبله گاوي در گاوها ايجاد شده بود، آنها را در برابر بيماري آبله محافظت ميکرد.
فرضيه جنر اين بود: منبع اوليه عفونت اين بيماري يک بيماري از اسبها بود که توسط کارگران مزرعه به گاوها منتقل شده بود و سپس به صورت آبله گاوي آشکار شد.
ادوارد جنر اولين فرآيند واکسيناسيون خود را در ۱۴ مه سال ۱۷۹۶ ميلادي روي يک پسر ۸ ساله به نام "جيمز فيبز"( James Phipps) انجام داد.
وي چرک تاولهاي آبله را از دست "سارا نلمس"( Sarah Nelmes) که از يک گاو، آبله گاوي گرفته بود، استخراج کرد.
در آن روز، جنر، دو دست فيبز را مايهکوبي کرد که سبب شد در فيبز تب و برخي علائم ناخوشايند بروز پيدا کند.اما هيچگونه عفونت جدي در وي مشاهده نشد.
پس از آن، جنر مواد مختلفي به فيبز تزريق کرد که روشهاي متداول ايمنيسازي در آن دوران بودند.
در نهايت اين پسر با مواد گوناگون به چالش کشيده شد و هيچ نشانهاي از عفونت از خود نشان نداد.
در روش مايعکوبي، مايع داخل آبدانه آبله خفيف يا آبله گاوي را خارج کرده و به وسيلهٔ اجسام تيز يا سوزن به بدن شخص ديگر تلقيح يا وارد ميکنند.
برطبق بعضي از منابع، مايه کوبي بسيار پيشتر از جنر، در تمدن اسلامي و نيز در هند و چين متداول بود. گزارشهايي نيز وجود دارد که استفاده از مايه کوبي در ميان مسلمانان مناطق شمال آفريقا، هند، ايران و چين را تأييد ميکند.
اما ابداع اين روش در دنيا به ادوارد جنر ثبت شده است.
جنر تحقيقات خود را ادامه داد و آن را به انجمن سلطنتي گزارش داد که البته منتشر نشد.
پس از اصلاح نظر و تحقيقات بيشتر، وي يافتههاي خود روي ۲۳ بيمار را منتشر کرد که يکي از اين افراد پسر ۱۱ ماهه جنر به نام رابرت بود.
برخي از نتيجهگيريهاي جنر درست بود و برخي اشتباه.
اگر ميکروبيولوژي و روشهاي ميکروسکوپي فعلي بود، فرآيند مطالعاتي جنر آسانتر پيگيري ميشد.
در نهايت واکسيناسيون مورد پذيرش قرار گرفت و در سال ۱۸۴۰ ميلادي، دولت بريتانيا استفاده از آبله براي تحريک سيستم ايمني را ممنوع اعلام کرد و با استفاده از آبله گاوي، واکسيناسيون را به صورت رايگان براي مردم فراهم کرد.
موفقيت وي در اين اکتشاف به زودي در سراسر اروپا گسترش يافت و در يک ماموريت سه ساله به چند کشور ، مورد استفاده قرار گرفت که هدف آن ارائه هزاران واکسن آبله به مردم بود.
جنر بعدها از طرف پادشاه وقت و همکارانش تحت حمايت مالي قرار گرفت و در سال ۱۸۰۲ ميلادي، به دليل فعاليتهاي خود در زمينه واکسيناسيون، ۱۰ هزار پوند کمک مالي دريافت کرد.
در سال ۱۸۰۷ ميلادي، پس از آنکه کالج پزشکان سلطنتي تاثير گسترده واکسيناسيون را تاييد کرد، ۲۰ هزار پوند ديگر به جنر اعطا شد.
ادوارد جنر
ادوارد جنر در سال ۱۷۴۹ ميلادي در انگليس به دنيا آمد. به دليل کارهاي ارزشمند اين پزشک ارزنده، جهانيان وي را پدر ايمنيشناسي ميشناند و گفته ميشود کار او بيش از هر کس ديگري جان انسانها را نجات دادهاست.
وي در نهايت در ۲۵ ژانويه سال ۱۸۲۳ ميلادي در حالت سکته پيدا شد و سمت راست بدن او فلج شد.
جنر بهبود نيافت و يک روز پس از سکته از دنيا رفت.
