اینترنت ماهواره‌ای "استارلینک"؛ گام عظیم بشر در عصر مدرن

 هدف شرکت اسپيس ايکس اين است که طي چند سال آينده عمده افراد جهان به اينترنت دسترسي پيدا کند. عمدتا افرادي که در مناطق دور افتاده زندگي مي‌کنند يا به هر دليلي براي دسترسي به جهان وب مشکل دارند از جمله مشتريان اصلي اين پروژه مشهور هستند.

پروژه اينترنت ماهواره‌اي"استارلينک" به طور رسمي در سال ۲۰۱۵ اعلام شد. اين پروژه ايده اصلي ميلياردر علاقه مند به فضا "ايلان ماسک" است. هدف آن فراهم کردن پوشش گسترده اينترنت با پرتاب هزاران ماهواره کوچک به مدار نزديک زمين است. اين پروژه مي‌تواند انقلابي در دسترسي به اينترنت پرسرعت در سراسر جهان ايجاد کند. با اتمام آن بسياري از افراد جهان خواهند توانست با کمترين تأخير و به راحتي به اينترنت دسترسي پيدا کنند.

دسترسي به اينترنت استارلينک از طريق ديش‌هاي ماهواره‌اي که انتظار مي‌رود بين ۲۰۰ تا ۳۰۰ دلار هزينه داشته باشد در دسترس افراد عادي قرار خواهد گرفت. نصب آنها به دانش فني خاصي احتياج ندارد و ديش به طور خودکار جهت خود را براساس مجموعه‌اي از موتورهاي نصب شده در زير ديش تنظيم مي‌کند.

جزئيات پروژه "استارلينک"

ماهواره‌هاي استارلينک بخشي از برنامه اسپيس‌ايکس براي سرويس جديد و پرسرعت اينترنت هستند. اين طرح در اوايل سال ۲۰۱۵ با درخواست "ايلان ماسک" مديرعامل اين شرکت از کميته ارتباطات فدرال مبني بر اجازه آزمايش ايده خود براي تأسيس يک پهناي باند جهاني آغاز شد.

اسفند ماه سال ۹۶ شرکت فضايي اسپيس‌ايکس(SpaceX) اولين ماهواره‌هاي اينترنتي خود موسوم به "استارلينک" را در مدار زمين قرار داد. شرکت فضايي اسپيس‌ايکس در آن زمان اعلام کرد که قصد دارد با ارسال هزاران ماهواره به مدار زمين، اينترنت را در سراسر دنيا در دسترس قرار دهد و در اين راستا نيز با پرتاب يک جفت ماهواره، ماموريت خود را آغاز کرده است. کميسيون ارتباطات فدرال آمريکا(FCC) نيز به طور رسمي تصويب کرد که اسپيس‌ايکس، ۴۴۲۵ ماهواره را براي انجام اين مهم به فضا پرتاب کند. وي در سال ۲۰۱۷ ميلادي برنامه ۱۰ ميليارد دلاري "استارلينک" را به عنوان يک سيستم پهناي باند ارزان قيمت که مي‌تواند دسترسي به اينترنت را در سراسر جهان فراهم کند، به ثبت رساند. ماسک بايد حداقل ۴۰۰ ماهواره را در مدار زمين قرار مي‌داد تا بتواند حداقل پوشش اينترنت را ايجاد کند و براي پوشش متوسط جهاني بايد حداقل ۸۰۰ ماهواره به فضا مي‌فرستاد. اين شرکت تا ۱۴ دي ماه امسال طي ۱۷ سري پرتاب در مجموع ۹۶۰ ماهواره استارلينک به مدار فرستاده است. اسپيس ايکس هر ماه ۷۰ ميليون دلار صرف ساخت ۱۲۰ ماهواره استارلينک مي‌کند. سال گذشته ميلادي شرکت فضايي خصوصي اسپيس ايکس طرحي را براي تصويب به کميسيون ارتباطات فدرال ارائه کرد که طي آن ماهيانه ۱۲۰ ماهواره براي تحقق برنامه استارلينک(Starlink) و فراهم کردن پوشش اينترنت در سراسر دنيا مي‌سازد که ميليون‌ها دلار هزينه در بر دارد. شرکت اسپيس ايکس در يک ارائه نظارتي به کميسيون ارتباطات فدرال(FCC) در تاريخ ۳۱ ژوئيه، ميزان سرمايه‌گذاري شرکت در اين پروژه، ساخت ترمينال کاربري آينده و همچنين قابليت‌هاي توليد خود را توضيح داده است اسپيس ايکس در اين مأموريت بزرگترين صورت فلکي ماهواره‌اي را که تاکنون جهان به خود ديده، ايجاد کرده است. از اطلاعات ارائه شده به FCC مشخص شده است که اسپيس ايکس هر ماه ۱۲۰ ماهواره در کارخانه "ردموند" در واشنگتن مي‌سازد. همچنين گويا اين شرکت ماهيانه بيش از ۷۰ ميليون دلار صرف توسعه و توليد هزاران ترمينال کاربري مي‌کند. کارخانه "ردموند" داراي حدود ۱۴ هزار متر مربع فضاي کار است که يک سوم آن به مونتاژ ماهواره‌ها اختصاص يافته است. طبق محاسبات، اين بدان معني است که اسپيس ايکس مي‌تواند ظرف ۳ سال با ساخت ۴۴۰۰ ماهواره فاز اول برنامه خود را محقق کند. اما براي رسيدن به فاز دوم با حدود ۱۲ هزار ماهواره و به دنبال آن فاز سوم با حدود ۴۰ هزار ماهواره، اسپيس ايکس نياز به ادامه فعاليت خود دارد.

رقباي ايلان ماسک در اين مسير

البته گفتني است که شرکت اسپيس ايکس بايد براي انجام کامل اين پروژه عجله کند زيرا رقيب آن يعني شرکت آمازون هم قصد دارد ماهواره‌هاي پهناي باند راه‌اندازي کند. چندي پيش کميسيون فدرال ارتباطات آمريکا مجوز پرتاب و استقرار ماهواره‌هاي اينترنتي شرکت آمازون موسوم به "پروژه کوئيپر" را که جف بزوس به عنوان ثروتمندترين فرد دنيا ۱۰ ميليارد دلار روي آن سرمايه گذاري مي‌کند، صادر کرد تا تنور رقابت ايلان ماسک و اين کارآفرين ميلياردر گرم‌تر از قبل شود. آمازون چند ماه پس از معرفي اين پروژه در ماه ژوئيه ۲۰۱۹ از FCC درخواست کرد تا مجوز پرتاب هزاران ماهواره به مدار زيرين زمين را صادر کند. هدف پروژه "کوئيپر" مانند پروژه "استارلينک" شرکت اسپيس ايکس، ارائه خدمات پهناي باند ماهواره‌اي در سراسر زمين است. آمازون اميدوار است با اين پروژه به گسترش دسترسي به اينترنت براي خانوارها و مشاغل در مناطق دور افتاده در سراسر ايالات متحده و سراسر جهان کمک کند. اين شرکت در نظر دارد بيش از ۱۰ ميليارد دلار براي اين پروژه که در پنج مرحله مستقر خواهد شد، سرمايه‌گذاري کند. طبق مجوز FCC، آمازون بايد تا سال ۲۰۲۶ نيمي از ماهواره هاي "کوئيپر" را در مدار زمين مستقر کند و کار استقرار تمام آنها نيز بايد تا ۳۰ ژوئيه ۲۰۲۹ تمام شده باشد.

شرکت "وان‌وب" نيز يکي از چندين شرکتي است که روي پروژه برقراري اينترنت از فضا کار مي‌کند و براي اين پروژه، مجموعه ماهواره‌هايي را به کار مي‌گيرد تا اتصال اينترنتي را روي زمين برقرار کند. اين شرکت در نظر دارد تا مجموعه‌اي از ۶۵۰ ماهواره را به فضا بفرستد تا پوشش اينترنتي را در ناحيه شمالگان برقرار کند. وان‌وب تاکنون ۷۴ ماهواره را براي اين پروژه به فضا پرتاب کرده است. دولت انگلستان نيز به تازگي اعلام کرده که در نظر دارد تا مبلغ ۵۰۰ ميليون دلار روي پروژه شرکت "وان‌وب"(OneWeb) که در حوزه اکتشافات فضايي فعال است، سرمايه‌گذاري کند. شرکت "بهارتي اينترپرايز"(Bharti Enterprises) نيز که در زمينه مخابرات فعاليت دارد، ۵۰۰ ميليون دلار سرمايه به اين پروژه اختصاص خواهد داد.

پرتاب‌هاي ماهواره‌هاي استارلينک

سايت خبري سي نت روز گذشته خبري منتشر کرد و در آن نوشت: قرار است دو موشک فالکون ۹، ده‌ها ماهواره جديد استارلينک را به مدار بفرستند. ماموريت جديد استارلينک قرار است چهارشنبه سوم فوريه ۲۰۲۱ ساعت ۲:۵۷ بامداد به وقت منطقه زماني اقيانوس آرام(ساعت ۱۴:۲۷ به وقت تهران) از مرکز فضايي کندي پرتاب شود. شرکت اسپيس‌ايکس روز گذشته در حساب کاربري خود در توئيتر نوشت: به دليل شرايط جوي نامساعد پرتاب استارلينک زودتر از چهارشنبه ۳ فوريه انجام نخواهد شد. اين هجدهمين پرتاب ماهواره‌هاي اينترنتي استارلينک خواهد بود و پرتاب نوزدهم نيز قرار است کمتر از ۲۴ ساعت بعد از اين پرتاب و از ايستگاه نيروي فضايي کيپ کاناورال انجام شود. اسپيس ايکس مدت‌هاست در تلاش است تا سرعت پرتاب خود را افزايش دهد. ماسک گفته است که دوست دارد موشک‌هايش طي ۲۴ ساعت فرود آمده و براي پرتاب ديگر آماده شوند. در ماه ژانويه سال ۲۰۲۱ اسپيس ايکس با ارسال هفدهمين دسته از ماهواره‌هاي پروژه استارلينک به مدار زمين، رکورد جديدي براي استفاده مجدد از موشک فالکون ۹ ثبت کرد. موشک فالکون طي اين پرواز ۶۰ ماهواره جديد برنامه اينترنت ماهواره‌اي استارلينک را به مدار نزديک زمين رساند. در اين پرتاب نيز همچون پروازهاي مداري پيشين فالکون ۹، مرحله اول بوستر موشک لحظاتي پس از پرتاب، طي فرودي روي سکوي فرود اسپيس ايکس در اقيانوس اطلس نشست. هفته گذشته نيز شرکت فضايي خصوصي "اسپيس‌ايکس" در جديدترين پرواز فضايي خود با ارسال همزمان ۱۴۳ ماهواره به مدار زمين موفق به ثبت يک رکورد ديگر براي خود شد، ضمن اينکه اين ماموريت همچنين اولين مأموريت اشتراکي اين شرکت بود. اين اولين ماموريت اشتراکي اسپيس‌ايکس تحت برنامه "اسمال‌ست رايدشر"(SmallSat Rideshare) بود. اين پروژه به اسپيس‌ايکس کمک مي‌کند تا تحويل تاسواره‌ها و ساير فضاپيماهاي کوچک را براي مشترياني که ممکن است غير از شرکت در يک پرتاب اشتراکي، هزينه انجام يک پرتاب مستقل را نداشته باشند، عملي شود.

شکايت ستاره شناسان از پروژه "استارلينک"

سال گذشته گروهي از ستاره‌شناسان در نامه‌اي، خواستار توقف پروژه "استارلينک" و اقدام قانوني عليه آن شدند. گروهي از ستاره‌شناسان خواستار اقدام قانوني براي توقف پرتاب بسياري از ماهواره‌هايي شده‌اند که براي برقراري اينترنت با سرعت بالا در سراسر جهان طراحي مي‌شوند. خواسته ستاره‌شناسان اين است که پرتاب اين ماهواره‌ها تا زماني که تاثير آنها بر آسمان شب قابل ارزيابي باشد، متوقف شود. ماهواره‌هاي استارلينک، خطوط روشن بسياري را در تصاوير فضايي به جا مي‌گذارند و مي‌توانند تصوير ثبت شده از آسمان را براي عموم مردم و ستاره‌شناسان تغيير دهند. اين گروه از ستاره‌شناسان معتقدند که براي متوقف کردن اين ماهواره‌ها بايد پرونده‌اي به "ديوان بين‌المللي دادگستري"(ICJ) برود تا اين موضوع مطرح شود که آسمان شب، يک حق مشترک انساني است. در نامه اعتراضي اين ستاره‌شناسان آمده است: ضرر پرتاب اين ماهواره‌ها، آسيب رساندن به ميراث فرهنگي ما، آسمان شب و همچنين آسيب‌هاي مالي است. يکي ديگر از درخواست‌هاي ستاره‌شناسان، اين است که پرونده‌اي عليه "کميسيون فدرال ارتباطات"(FCC) آمريکا به خاطر دادن مجوز به پروژه استارلينک تشکيل شود. در ادامه اين نامه آمده است: درخواست ما اين است که قطعنامه‌هاي مشروط و محدود به عنوان قوانين مشترک بين‌المللي به تصويب برسد.

کميسيون فدرال ارتباطات در بيانيه‌اي، هرگونه ادعا در مورد نقض قوانين محيطي را رد کرد و تاييد پروژه استارلينک را کاملا قانوني دانست. "اسپيس‌ايکس" در اين راستا تلاش کرد تا با اقداماتي مانند ارائه ماهواره‌هاي سياه رنگ، اين گونه نگراني‌ها را تا حدودي تسکين ببخشد. "ايلان ماسک" در يک توئيت قول داد که قصد ندارد مانع اکتشافات جديد شود و يا ماهيت آسمان شب را تغيير دهد. اعلام تصميم اسپيس‌ايکس براي سياه کردن ماهواره‌ها، با تعجب و واکنش متخصصان روبرو شد. "جورجيو ساويني"(Giorgio Savini)، مدير "رصدخانه دانشگاه لندن"(UCL Observatory) گفت: تصميم براي سياه کردن يک ماهواره، کاري نيست که بتوان آن را به سادگي انجام داد. يکي از بزرگترين مشکلات سياه کردن ماهواره، تنظيم گرما است. رنگ سياه، گرماي خورشيد را جذب مي‌کند و دماي ماهواره را بالا مي‌برد. سپس ماهواره با ورود به سايه زمين، خنک مي‌شود. اين تغيير دما در فضا، شرايط خوب و مطلوبي نخواهد بود. اما با وجود همه اين صحبت‌ها، پرتاب ماهواره‌ها همچنان ادامه دارد.

اينترنت استارلينک تاکنون به کدام کشورها رسيده است؟

حدود دو ماه پيش شرکت فضايي اسپيس‌ايکس گفت با توجه به اينکه سرويس اينترنت ماهواره‌اي استارلينک(Starlink) از مقامات کانادايي تأييديه گرفته است، به زودي مي‌تواند اين اينترنت ماهواره‌اي را به شهروندان کانادايي ارائه دهد. رگولاتورهاي اين کشور به ويژه بخش نوآوري، علوم و توسعه اقتصادي درخواست اين شرکت را براي تأييد نظارتي تأييد کرده‌اند که به اسپيس ايکس اجازه مي‌دهد دسترسي به شبکه اينترنت پرسرعت ارائه شده توسط صورت فلکي ماهواره‌اي استارلينک را ارائه دهد. آزمايشات بتاي اين سرويس تنها چند روز پيش، پس از ارسال رايانامه‌هاي اسپيس ايکس به افرادي که قبلاً براي ثبت‌نام در آن اقدام کرده بودند و براي دريافت اطلاعات بيشتر در مورد آن آغاز شد. اين سرويس در ايالات متحده ماهانه ۹۹ دلار براي کاربران هزينه اشتراک دارد، البته هزينه پيش پرداخت ۴۹۹ دلاري براي بسته سخت افزاري مورد نياز براي دسترسي به شبکه اينترنت استارلينک را نيز بايد در نظر گرفت. اسپيس ايکس برنامه بتا را "Better than Nothing Beta" ناميده است که به معناي "بتا بهتر از هيچي" است تا انتظارات مردم را کاهش دهد. اين شرکت در رايانامه ارسالي خود توضيح داده است که اين سرويس در ابتدا از عملکرد متناقض و دوره‌هاي کوتاه و بدون اتصال رنج خواهد برد. با اين حال آزمايش کنندگان اوليه با سرعت بارگيري بيش از ۱۰۰ مگابيت بر ثانيه را به اشتراک گذاشته‌اند. اسپيس ايکس هميشه در نظر داشت مناطق روستايي کانادا را به فهرست اولين مکان‌هايي که قصد دارد دسترسي بتا را ارائه دهد، وارد کند. با اين حال اکنون فقط مي‌تواند اين سرويس را به تعداد محدودي از اين مکان‌ها برساند، زيرا هنوز ايستگاه‌هاي زميني اين شرکت در کانادا نياز به تأييديه دارند. اين بدان معني است که برنامه بتا در ابتدا در مناطقي که تحت پوشش ايستگاه‌هاي زميني ايالات متحده هستند، در دسترس خواهد بود."ايلان ماسک" گفته است که اسپيس ايکس در تلاش است تا استارلينک را به طور گسترده‌تري در دسترس قرار دهد تا در نهايت در پايان سال آينده به پوشش کامل جهاني دست يابد.

ماه گذشته نيز اعلام شد اينترنت "استارلينک" به انگليس نيز رسيده است. اکنون به نظر مي‌رسد که تلاش اين شرکت به ثمر نشسته است، چرا که سرويس اينترنت "استارلينک" در حال حاضر براي مشتريان منتخب در انگليس در دسترس قرار گرفته است.اين سرويس تاکنون براي برخي از ساکنان کانادا و شمال ايالات متحده در دسترس قرار گرفته بود. هدف از ارائه اينترنت "استارلينک" ايجاد اتصال به آن دسته از مناطق دور افتاده و دوردست است که در غير اين صورت امکان اتصال به اينترنت را ندارند.