بررسی شیوع افسردگی در سالمندان ایرانی

سازمان جهاني بهداشت تخمين زده است که شيوع کلي اختلالات افسردگي در سالمندان بسته به شرايط فرهنگي جامعه بين ۱۰ تا ۲۰ درصد متغير است. شيوع افسردگي در سالمندان باعث کاهش عملکرد، کيفيت زندگي، افزايش مدت اقامت در بيمارستان، مرگ‌ومير و هزينه‌هاي مراقبت‌هاي بهداشتي و درماني خواهد شد.

در سال‌هاي اخير پژوهش‌هاي زيادي در زمينه شيوع افسردگي در سالمندان ايران انجام شده است. با اين وجود براي ايجاد تصوير بهتر و جامع‌تر از نظام سلامت کشور، تجميع و يک‌پارچه‌سازي نتايج مطالعات انجام‌شده ضروري است. به همين دليل پژوهشگران با انجام يک مرور نظام‌مند و متاآناليز، شيوع افسردگي در سالمندان ايران را بررسي کردند.

انجام اين فراتحليل در فروردين و ارديبهشت ماه سال ۱۳۹۹ انجام شد و براي دستيابي به شواهد علمي مرتبط با شيوع افسردگي در سالمندان کشور، مقالات منتشرشده در پايگاه‌هاي داخلي و خارجي استخراج شد.

در جستجوي اوليه تعداد ۳۱۷ مقاله يافت شده و پس از بررسي مقالات ۳۱ مقاله پژوهشي مرتبط با موضوع اين مطالعه مورد بررسي قرار گرفت.

اين مقالات در بازه زماني ۱۳۸۲ تا پايان ارديبهشت ۱۳۹۹، شيوع افسردگي در سالمندان کشور را بررسي کرده بودند. بر اساس مدل تصادفي، شيوع افسردگي در سالمندان کشور ۱۵ درصد گزارش شد. مطالعات انجام‌شده در کشورهاي کم‌درآمد و متوسط، نشان داده که در اين کشورها افسردگي سالمندان شيوع بالاتري دارد.

دلايل احتمالي تفاوت در نتايج مطالعات مي‌تواند مربوط به فرهنگ‌هاي مختلف، عوامل ارثي و عوامل محيطي و حتي تفاوت در روش‌شناسي مطالعات بررسي‌شده، باشد.

بازه زماني بررسي‌شده در اين مطالعه، عصر دسترسي گسترده به فناوري‌هاي ارتباطي مثل تلفن همراه، اينترنت و دسترسي آنلاين به اطلاعات بهداشتي و درماني است. علاوه بر اين، در اين مدت اکثر خانواده‌هاي ايراني، از خانواده‌هاي گسترده به خانواده‌هاي هسته‌اي تبديل شده‌اند و نسل جوان به شهرها مهاجرت کرده‌اند که اين امور باعث تضعيف بيشتر ساختارهاي حمايتي از سالمندان، بدون پيشرفتي در خدمات مراقبتي و پشتيباني از سالمندان، شده است.

با اين وجود نتايج اين مطالعه نشان داده که به ازاي هر يک سال افزايش، شيوع افسردگي در سالمندان ايراني ۰.۱۱ درصد کاهش مي‌يابد و با گذشت زمان شيوع اين مشکل در سالمندان کم‌تر شده است.

در اين مطالعه بيشترين شيوع افسردگي در سالمندان استان‌هاي غربي است. بنابراين نياز به تحقيقات و بررسي‌هاي بيشتر براي برنامه ريزي و سياست‌گذاري موثر دارد.

يکي از محدوديت‌هاي اين مطالعه، ناقص بودن برخي داده‌هاي بعضي از مقالات پژوهشي مورد استفاده در اين پژوهش است. پژوهشگران اين مطالعه پيشنهاد مي‌کنند که در مطالعات آينده اين همه متغيرهاي جانبي بررسي‌شده، در يافته‌هاي مقالات ذکر شوند تا در مطالعات مروري و نظام‌مند مورد استفاده قرار گيرند و شيوع افسردگي در سالمندان، به تفکيک عوامل مختلف گزارش شود.

يافته‌هاي اين مطالعه نشان مي‌دهد که در بيش از يک‌دهم سالمندان ايران افسردگي شايع است. افزايش شيوع افسردگي در سالمندان در کشور، علاوه بر تحميل هزينه، نتايج منفي براي آن‌ها نيز به دنبال دارد. بنابراين، سياستگذاران و مديران نظام سلامت بايد اقدامات جدي براي کاهش آن به‌کار گيرند.

در انجام اين تحقيق پروانه اصفهاني، ‌مژگان افشين، فاطمه محمدي و مسعود عارف‌نژاد؛ پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکي زابل مشارکت داشتند.

يافته‌هاي اين مطالعه زمستان ۱۳۹۹ به صورت مقاله علمي پژوهشي با عنوان «شيوع افسردگي در سالمنداني در ايران» در نشريه سالمندشناسي، منتشر شده است.