روزنامه شهروند/ حميد اوليايي، فلوشيپ سمشناسي باليني و مسموميتها، يکي از پزشکاني است که از زمستان سال گذشته تاکنون صدها بيمار مبتلا به علايم مسموميت با سرب را در مراکزدرماني استان يزد معاينه و درمان کردهاست.
بيماراني که از استانهاي هرمزگان، يزد، سيستانوبلوچستان و کرمان در اين مراکزدرماني بستري شده بودند، نشانهاي است از گستردگي شيوع مصرف ترياکهاي حاوي سرب درکشور. به گفته او، برخي مطالعات نشان ميدهد که در دهه٨٠ هم مواردي از مراجعه معتادان بر اثر مسمويت با سرب اتفاق افتاده؛ اما درچند ماه اخير تعداد بيماران به حدي بوده که سابقه نداشته است. دردهاي شکمي و بيماري استحالهاي مغز (انسفالوپاتي) دوعارضه اصلي مسموميت با سرب است. اوليايي عارضه دوم را بسيار خطرناک ميداند: «انسفالوپاتي ميتواند باعث مرگ بيمار هم شود. بروز بيماري کليوي، دردهاي عضلاني و مفصلي و نقرس از ديگر پيامدهاي مصرف سرب است.» اين متخصص سمشناسي هم مانند ديگر کارشناسان، مصرف خوراکي ترياک را در بروز مسموميت حاد سرب موثر ميداند: کساني که مصرف خوراکي دارند يا شيره ترياک را مصرف ميکنند با مشکلات جديتري روبهرو ميشوند، اما درشرايطي که مصرفکنندگان ترياکهاي سربي روانه بيمارستانهاي کشور ميشوند، کمبود داروي پادزهر سرب هم يکي ديگر از دغدغههاي جدي مراکزدرماني است: «با کمبود داروهاي پادزهر سرب در داروخانههاي بيمارستاني کشور روبهرو هستيم و بايد وزارت بهداشت در اين زمينه چارهانديشي کند. البته پزشکان درشرايط فعلي از برخي داروهاي جايگزين استفاده ميکنند اما پادزهرها بايد خيلي فوري تأمين شوند.»
ما ترياکِ خوب را ميشناسيم
اين مصائب درشرايطي درکشور رخ ميدهد که هنوز پرسش اصلي درباره نوع مادهاي که به ترياک اضافه ميشود؛ پاسخ روشني ندارد. حجت فروشنده موادمخدر است. او نزديک به ١٥سال است که فروش موادمخدر را بهعنوان شغل دوم برگزيده. آن هم فقط ترياک. در اين مدت چندبار دستگير شده و مدتي زندان بوده و هربار پس از آزادي دوباره دست به کار شده است. او از برخي روشهاي قاچاقچيان براي افزايش وزن ترياک پرده برميدارد:
از جريان ترياکهاي سربدار چيزي ميدانيد؟
من هم شنيدهام از گوشه و کنار. آدمي که اهل خريدوفروش باشه، هيچوقت خودش رو خراب نميکنه. اين حرفا دروغه. سم کجا بود؟ کسي نميره با دست خودش به ترياک سم بزنه.
سم که نميزنند. سرب قاطياش ميکنند.
خب حالا همون. فرقي نداره. بالاخره سرب هم سمه ديگه. اونهايي که شناختهشده هستن، هيچوقت از اين کارا نميکنن. خيلي چيزا به ترياک اضافه ميشه ولي کسي سرب نميزنه. احتمالا دو سه نفر که پول کلاني داشتن، رفتن ترياک خريدن و سرب قاطيش کردن. شايد اونورِ مرز اين کارها رو ميکنن. اينور مرز که هر کسي اهلش باشه ميدونه چي بزنه توي ترياک که هم سنگين بشه هم مشکلي پيدا نشه.
چه چيزايي به ترياک اضافه ميکنيد؟ چرا اضافه ميکنيد؟
ما که اين کارو نميکنيم، ولي چرا نداره. براي اينکه وزنش بره بالاتر سود بهتري نصيب طرف بشه. من فقط فروشندهام. اهل اين کارا نيستم، ولي خب ديدم خيلي چيزا قاطي ترياک ميکنن.
چه چيزهايي؟
مثلا کاکائو، جگر چرخکرده گاو، جوشانده برگ کنف، چايي ارزونقيمت و چيزاي ديگه. قرص ترامادول هم اضافه ميکنن که گيرايي مواد بره بالا. بعضيا هم حناي هندي ميزنن توي مواد. اين کارها رو عمدهفروشها ميکنن تقصير ما نيست. ما ترياک خوب رو ميشناسيم. ترياکهايي که رنگشون خاکستري باشه، معلومه که خيلي قاطي دارن. ترياک بايد شفاف و براق باشه.
الان ترياک کيلويي چند معامله ميشود؟
لب مرز بين [٨٥٠] هزار تومن تا [يک] ميليون و٢٠٠هزار تومن خريدوفروش ميشه، ولي خب تا بياد داخل و پخش بشه گرون ميشه.
درتهران چند؟
٢ميليون و٦٠٠ تا ٢ميليون و٨٠٠هزارتومن.
خب حالا اگر ترياک چيزي قاطياش نباشد، هم همين قيمت است؟
نه آقا. همين الان آدم داريم که دنبال ترياکِ درجه يک ميگرده. ترياکِ خوب تا کيلويي [٤ميليون] و٥٠٠هزارتومن هم فروش ميره، ولي خب همه معتادها که نميتونن اينقدر پول بدن.
پاي روغن موتور خودرو در ميان است
معاون کاهش تقاضا و توسعه مشارکتهاي مردمي ستاد مبارزه با موادمخدر درباره نقاط مبهم ماجرا روايت ديگري دارد. پرويز افشار که مسئوليت سخنگويي اين ستاد را هم برعهده دارد، احتمال افزوده شدن سرب را درخارج از کشور به ترياک «ضعيف» ميداند: آناليز ترياکهاي کشفشده درمبادي ورودي کشور در ماههاي اخير نشان ميدهد که اين مواد آغشتگي چنداني به سرب نداشتهاند. به همين دليل احتمالا قاچاقچيان داخلي با افزودن سرب يا مادهاي حاوي سرب قصد دارند نفع مالي بيشتري ببرند و بازار را در کنترل خودشان نگه دارند، اما قاچاقچيان چه مادهاي را به ترياک اضافه ميکنند؟ افشار عقيده دارد اين ماده احتمالا بسيار قوي روغن موتور خودرو است: «قاچاقچيها از روغن موتور خودرو به دليل خاصيت روانکنندگي در هنگام آماده کردن ترياک استفاده ميکنند. همين افزودن روغن موتور خودرو ميتواند عامل بروز مشکلات اخير باشد، چراکه ميزان سرب در روغن موتور زياد است.» اين نخستينبار نيست که از روغن موتور خودرو بهعنوان متهم اصلي بالارفتن ميزان سرب در ترياک حرف ميزنند. ارديبهشتماه امسال بود که کيوان الچيان، عضو انجمن متخصصان داخلي ايران با ابراز نگراني از مسموميتهاي ناشي از مصرف ترياک گفته بود: «در اين ماده مخدر، از روغن سوخته خودرو استفاده شده که سياهرنگ و سنگين است و به دليل داشتن حجم زياد سرب، کاهش سطح هوشياري افراد و نارسايي کبدي و حتي مرگ بيماران را هم درپي دارد.» با اين حال سخنگوي ستاد مبارزه با موادمخدر تأکيد ميکند، تاکنون کارگاهي که در آن مواد افزودني به ترياک اضافه شود، کشف نشده است. پس نميتوان دراينباره با اطمينان سخن گفت. افشار اطلاعرساني گسترده به مردم را بهترين کار درشرايط فعلي ميداند. او اين انتقاد را که اطلاعرساني دراينباره محافظهکارانه بوده، هم رد ميکند: «ما از همان روزهاي اول به اتفاق مسئولان وزارت بهداشت و ساير دستگاهها جلسه داشتيم و براي تهيه داروهاي مورد نياز درمان مسموميت هم از طرف وزارت بهداشت اقدام لازم انجام شده و به اندازه کافي دارو وارد کشور شده است.» دسترسي آسان معتادان به شربت ترياک يکي ديگر از همين کارهاي فوري مورد اشاره سخنگوي ستاد مبارزه با موادمخدر است، زيرا به نظر افشار فعلا بايد تلاش کرد معتادان به جاي مصرف ترياک سراغ شربت ترياک يا مصرف متادون زيرنظر پزشک بروند.
ترس و لرز معتادان
حالا ديگر «ترياککِش»هاي حرفهاي هم ترس برشان داشته که نکند مثل فلان رفيقشان ترياککشي يا ترياکخوري ناکارشان کند. حالا خيليها وقت خريد از فروشنده تضمين ميخواهند و خيليهاي ديگر قيد اين همه ترس و لرز را ميزنند و صاف ميروند سراغ شربت ترياک يا متادون و شايد هم چيزهاي ديگر. برخي هم در اين ميان عزم درمان ميکنند. شايد به زودي ساز و کار بازار، موجب شود قاچاقچيان از ترس از دست رفتن بازارشان تغيير روش دهند تا آن روز اما بساط کُريخواني معتادها براي هممحفليهايشان درباره ترياکِ ناب تعطيل است.
با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد