روبیکا مجرم است؟

آفتاب يزد/متن پيش رو در آفتاب يزد منتشر شده و بازنشر آن در آخرين خبر به معناي تاييد تمام يا بخشي از آن نيست

روبيکا در اقدامي عجيب، براي بسياري از چهره‌ها و صفحات پرطرفدار در اينستاگرام، بدون اطلاع و اجازه قبلي پروفايل‌هايي مشابه ساخته است. اين پروفايل‌ها محتوايي کاملا يکسان با هم دارند و شامل چهره‌هاي سرشناسي در حوزه‌هاي مختلف از فوتبال و عکاسي گرفته تا بلاگرهاي مشهور است. اما نکته طنز ماجرا اينست که اکانت جعلي اشخاصي مانند حسين کنعاني‌زادگان داراي تيک آبي است! اين يعني روند تاييد هويت اشخاص براي دريافت اکانت رسمي و تاييد شده، براي روبيکا در حد يک شوخي است و بس. حال اين مسئله با واکنش اين افراد مواجه شده و در اقدامي تقريبا همزمان بسياري از اين افراد اعلام کرده‌اند که هيچ فعاليتي در روبيکا يا پيج رسمي در اين سرويس ندارند. حتي يکي از افراد نيز گفته که موضوع را از مراجع قضايي پيگيري مي‌کند. اسکرين شات‌هايي که توسط اين افراد منتشر شده، نشان مي‌دهد که صفحه آن‌ها ده‌ها هزار دنبال کننده داشته و دقيقا همان پست‌هايي که در اينستاگرام منتشر مي‌کنند در روبيکا نيز منتشر شده است. هرچند که مشخص نيست چند درصد از اين ده‌ها هزار دنبال کننده مانند اکانت رسمي اشخاص جعلي باشد.

---

بازار

---

واکنش چهره‌ها
به دنبال اين اتفاق حسين کنعاني زادگان، بازيکن تيم فوتبال پرسپوليس در يک استوري اينستاگرامي در واکنش به صفحه جعلي‌اش در روبيکا نوشته است: «سلام خدمت دوستان عزيزم، متاسفانه به اسم بنده در صفحه روبيکا حساب جعلي ساخته شده. تنها فعاليت من در فضاي مجازي در همين اينستاگرام مي‎‌باشد. اين حساب را هم توسط پليس فتا پيگيري کردم.» پس از کنعاني زادگان بازيکنان ديگري نظير سعيد آقايي و مهدي عبدي و چند بازيکن فوتبال ديگر اين موضوع را در استوري‌هاي اينستاگرامي خود نوشتند.
ترانه عليدوستي ديگر چهره شناخته شده‌اي است که اين ماجرا براي او هم اتفاق افتاده است. او در اين باره نوشته است: «به چه حقي بي‌اطلاع ما برامون اکانت ساخته ايد؟ من در اين آپ نيستم و نخواهم بود و در صورت پاک نشدن اکانتي که به نامم هست از اين اپليکيشن شکايت مي‌کنم. پيشنهاد مي‌کنم در نسخه وب روبيکا نام اکانت خودتون رو جستجو کنيد و به اين نقض حريمتون معترض باشيد.»

 به چه مجوز چنين کاري کرديد؟
جالب اينجاست که تب اکانت‌هاي فيک و جعلي در اين حد خلاصه نشده و کاربران زيادي پس از جستجوي نام کاربري اينستاگرامي خود در روبيکا متوجه شدند که صفحه‌اي به نام آن‌ها در اين پلتفرم ايراني ساخته شده است. برخي از اين اکانت‌ها مدت‌ها از زمان ساخت‌شان مي‌گذرد و تعدادي از آن‌ها دنبال کنندگاني هم دارند. اين اکانت‌ها تمام محتواي پست شده توسط اين کاربران را هم منتشر کرده است. مثلا يکي از کاربران در اين باره نوشته است: «الان رفتم روبيکا رو چک کردم مي‌بينم به اسم من چند ماه ميشه اکانت ساختن و تمام محتواهام رو اونجا آپلود کردند. واقعا جاي تاسف داره». يا کاربر ديگري گفته است: «بدون نصب روبيکا فهميدم نسخه قديمي پيج اينستاگرام من رو هم منتقل کردند به سوپراپليکيشن روبيکا. هرجاي ديگه دنيا بود اسمش ميشد روبيکاگيت ولي اينجا ميشه مرحله نخست طرح صيانت است. پاسخ بديد به چه مجوزي و چرا؟» کاربران ديگر نيز در توئيتر ابعاد ديگري از ساخت اين اکانت‌ها را برملا ساختند و عده زيادي از کاربران اعلام کردند که اکانت‌هايي به نامشان در روبيکا ايجاد شده که آن‌ها خبري از وجود آن نداشته اند. برخي از اين اکانت‌ها همان نام کاربري افراد در اينستاگرام است با اين تفاوت که پسوندي شامل يک عدد تک رقمي نيز به آن‌ها اضافه شده است. گستره اين کاربران بسيار متنوع بوده و از افراد مشهوري در حوزه ديجيتال مارکتينگ گرفته تا کاربران عادي که فعاليت چنداني در اينستاگرام هم ندارند شامل اين موضوع مي‌شوند. از همين رو کاربران اقدام روبيکا را غيرقانوني خوانده‌اند و خواستار پيگيري قانوني اين موضوع شده‌اند.

 روبيکا چه مي‌گويد؟
اما اين پلتفرم در بيانيه‌اي که منتشر ساخته ايجاد صفحات جعلي در روبيکا براي بازيکنان پرسپوليس را حاصل يک کمپين در حاشيه برگزاري دربي ۹۴ اعلام کرده و گفته که با هماهنگي کامل باشگاه و بازيکنان انجام شده است. روبيکا نيز در مورد اکانت‌هاي شخصي که عينا از اينستاگرام در اين پلتفرم بدون اطلاع صاحبين آن‌ها وجود دارند نيز گفته که اين موارد اندک بوده و صفحات عمومي کاربران به اين شکل در آمده و خود اين کاربران مي‌توانند با تماس با مجموعه روبيکا يا کنترل اين صفحات را برعهده بگيرند يا خواستار حذف آن شوند. متن دقيق بيانيه روبيکا به شرح زير است: «پيرو مطالب منتشرشده در خصوص صفحات رسمي منتسب به بازيکنان باشگاه پرسپوليس در روبينو، ايجاد اين صفحات در دي ماه ۹۹ در حاشيه برگزاري دربي ۹۴ استقلال و پرسپوليس، با هماهنگي کامل باشگاه و بازيکنان و در چارچوب کمپين مربوطه صورت گرفته است. در زمان برگزاري اين کمپين، مصاحبه‌هايي نيز از بازيکنان استقلال و پرسپوليس در خصوص اين صفحات در فضاي مجازي منتشر شد که به عنوان نمونه چند مورد از آن‌ها بازنشر مي‌شود. روبيکا ضمن احترام به اين دو باشگاه بزرگ و بازيکنان محترم آن‌ها اعلام مي‌دارد، بازيکنان مي‌توانند در صورت‌عدم دسترسي به صفحات يا تمايل به حذف آن‌ها با پشتيباني روبيکا تماس حاصل فرمايند.» اما اين پلتفرم در خصوص چرايي اين اتفاق براي کاربران عادي گفت: «اين موارد اندک بوده و صفحاتي که به صورت عمومي يا همان پابليک هستند در اينجا پياده‌سازي شده‌اند، موضوعي که در خود اينستاگرام هم رخ مي‌دهد و گاهي يک صفحه تمام اطلاعات يک صفحه ديگر را عينا پياده‌سازي مي‌کند. کاربران مي‌توانند در تماس با روبيکا و پس از اينکه احراز هويت شدند، يا کنترل اين صفحات را برعهده بگيرند و يا خواستار حذف آنان بشوند. اين دسته از کاربران براي پيگيري اين موضوع مي‌توانند با پشتيباني روبيکا از طريق شماره ۰۲۱۹۱۳۳۱۲۲۲ تماس بگيرند.»

 آيا چنين حساب‌سازي‌هايي از لحاظ حقوقي قابل پيگيري است؟
اتفاقي که براي روبيکا و ساخت اکانت بدون اطلاع صاحبين آن‌ها رخ داده تداعي کننده موضوعي مشابه است که در سالهاي گذشته بر سر ديگر پلتفرم بومي يعني پيام رسان سروش رخ داده بود. در آن زمان نيز کاربران زيادي ادعا کردند که بدون اطلاع خودشان اکانت‌هايي در اين پيام رسان با شماره تلفن‌شان ثبت شده؛ موضوعي که در آن زمان نيز جنجال زيادي به پا کرد و در نهايت ابعاد آن، آنطور که بايد مشخص نشد. اما نکته‌اي که در مورد روبيکا وجود دارد اين است که به نظر مي‌رسد اين حساب‌سازي‌ها يک روش خلاقانه براي تبليغ اين اپليکيشن باشد، به همين دليل اگر کاربران بخواهند ببينند که آيا حسابي به اسم آن‌ها ساخته شده يا خير کافي است در مرورگر به انتهاي نشاني سايت روبيکا اسلش را همراه با يوزرنيم اينستاگرامشان اضافه کنند و نتيجه را چک کنند. نکته ديگري که وجود دارد اينکه افشاي اين حساب سازي‌ها زماني صورت گرفت که طرح معروف به طرح صيانت در دستور کار مجلس قرار دارد. از همين رو بسياري بر اين باورند که اين اقدام آغاز اجراي طرح صيانت است. صرفنظر از اينکه اين حساب‌سازي‌هاي روبيکايي چه اهدافي را دنبال مي‌کنند اين پرسش مطرح مي‌شود که آيا چنين حساب‌سازي‌هايي را مي‌توان از لحاظ حقوقي پيگيري نمود؟
آمنه دهشيري، حقوقدان و پژوهشگر حقوق سايبري در اين باره به انصاف نيوز مي‌گويد: «بر اساس ماده ۷۳۴ قانون مجازات اسلامي، که قبلاً عنوان ماده ۶ قانون جرائم رايانه‌اي را داشت، هرگونه تغيير يا ايجاد داده‌هاي قابل استناد جعل رايانه است و مجازات جاعل حبس از يک تا پنج سال يا جزاي نقدي از بيست ميليون ريال تا يکصد ميليون ريال يا هر دو مجازات مي‌باشد. اما در صورتي که اين حساب سازي‌ها به دستور مدير شرکتي صورت گرفته باشد يا کارمندان آن شرکت با اطلاع مدير يا در اثرعدم نظارت وي مرتکب اين جعل‌هاي رايانه‌اي شده باشند امکان جزاي نقدي شرکت و يا تعطيلي موقت آن از يک تا نه ماه وجود دارد. اما جعل رايانه‌اي تنها جرمي نيست که در اين پرونده مطرح مي‌شود. بسياري از اين حساب‌سازي‌ها علي‌الخصوص در مورد افراد معروف و اينفلوئنسرها با کپي کردن محتوا نيز همراه بوده است. به اين ترتيب که محتواي صفحات اينستاگرامي افراد به صفحات ساختگي روبيکايي منتقل شده‌اند. بر اساس ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونيک انتشار بدون مجوز آثار ديگران اعم از فيلم و عکس و نوشته در بستر مبادلات الکترونيک جرم بوده و مجازات يک تا سه سال حبس و جزاي نقدي به ميزان پنجاه ميليون ريال به همراه دارد. در صورتي که روبيکا را نتوان به عنوان بستر مبادلات الکترونيک در نظر گرفت باز هم نشر محتواي صفحات اينستاگرامي افراد بدون اجازه آن‌ها نقض حق مولف محسوب مي‌شود و مجازات دارد. ماده ۲۳ قانون حمايت از حقوق مولفان و مصنفان مقرر مي‌دارد: «هرکس تمام يا قسمتي از اثر ديگري را که مورد حمايت اين قانون است به نام خود يا به نام پديدآورنده بدون اجازه او و يا عالماً عامداً به نام شخص ديگري غير از پديدآورنده نشر يا پخش يا عرضه کند به حبس تاديبي از شش ماه تا ۳ سال محکوم خواهد شد.» با توجه به موارد مذکور امکان پيگيري کيفري حساب‌سازي‌هاي صورت گرفته در روبيکا وجود دارد. همچنين از آنجايي که ساخت حساب در روبيکا از طريق شماره تلفن همراه صورت مي‌گيرد شناسايي افراد پشت حساب‌هاي جعلي از لحاظ فني و قضايي نيز به راحتي ممکن است. »

جرم است و قابل پيگيري
نعمت احمدي ديگر حقوقدان نيز در اين باره به آفتاب يزد مي‌گويد: «اين اقدام روبيکا جعل است و قابل پيگيري است اگر محتواي مجرمانه هم داشته باشد، علاوه بر جعل، محتواي مجرمانه‌اش هم قابل تعقيب است.» اين حقوقدان در خصوص مجازات اين اقدام اظهار کرد: «اول بايد ديد که سازندگان اين اپليکيشن چه نهاد، سازمان يا فردي است سپس بايد ديد که با چه هدف و نيتي دست به چنين کاري زده است و در نهايت براي آن مجازات در نظر گرفته شود.» نعمت احمدي گفت: «نظر شخصي من اين است که مي‌خواهند طرح صيانت از فضاي مجازي را به اجرا در بياورند و همانطور که بعد از فيلتر شدن تلگرام پيام رسان سروش را معرفي کردند اين بار هم مي‌خواهند به جاي اينستاگرام روبيکا را جايگزين کنند که با توجه به پيشرفت تکنولوژي و هزينه بر بودن آن، اين کار نشدني است.»

به پيج اينستاگرامي «آخرين خبر» بپيونديد
instagram.com/akharinkhabar