نقش دوگانه استرس در بارداری

خراسان/ استرس، واکنش طبیعی بدن به عوامل تهدیدکننده یا تغییرات محیطی است، واکنشی که با همکاری سیستم عصبی خودکار و محور هیپوتالاموس، هیپوفیز، آدرنال (HPA) شکل میگیرد. این پاسخ در کوتاهمدت برای بقا ضروری است، اما وقتی شدت بگیرد یا مزمن شود، میتواند بر ساختار و عملکرد اندامهای مختلف بدن اثر منفی بگذارد. در مطالعهای با عنوان «تأثیر استرس دوران بارداری بر حافظه و یادگیری فرزندان و راهکارهای مقابله با آن» که پژوهشگران مرکز تحقیقات فیزیولوژی پژوهشکده علوم پایه دانشگاه علوم پزشکی کاشان انجام دادهاند، تأکید شده است مواجهه با استرس در ابتدای زندگی میتواند نقش «برنامهریزیکننده» بر فعالیت محور HPA و مغز داشته باشد. بر اساس نتایج برخی مطالعات، کودکانی که مادرانشان در بارداری تحت استرس شدید بودهاند، در سالهای ابتدایی زندگی با ضعفهایی در تواناییهای شناختی و زبانی روبهرو شدهاند. حتی کاهش حجم ماده خاکستری در بخشهایی از مغز این کودکان گزارش شده است، تغییری که میتواند با افت مهارتهای شناختی مرتبط باشد.
با این حال، برخی پژوهشها نشان میدهد استرس خفیف و کوتاهمدت میتواند به تقویت رشد نورونی کمک کند. استرس متوسط ممکن است یادگیری را تسهیل کند، اما استرس شدید و طولانیمدت اثرات مخرب دارد. با وجود پیشرفتهای علمی، همچنان پرسشهای بیپاسخ بسیاری درباره میزان آسیبپذیری یا انعطافپذیری مغز جنین باقی مانده است. در عین حال، شواهدی وجود دارد که نشان میدهد ورزش، غنیسازی محیط و مصرف آنتیاکسیدانها میتواند بخشی از آثار منفی استرس بارداری بر یادگیری و حافظه را کاهش دهد.


















