عکس/ چشم‌ها منتظر افتتاح اولین پشت‌بام زیارتی حرم امام رضا(ع)

فارس/ رواق امیر‌المؤمنین(ع) اولین رواقی است که فضای پشت‌بام آن به عنوان یک صحن طراحی شده و زائران می‌توانند با حضور در این فضا از فاصله‌ای نزدیک گنبد مطهر امام رئوف را زیارت کنند.

رواق امیرالمؤمنین(ع) حرم مطهر رضوی به عنوان یکی از پروژه‌های خاص حرم، توجه‌های زیادی را به خود جلب کرده و زائران و مجاوران بی‌صبرانه منتظر افتتاح این پروژه در آستان مقدس امام رضا(ع) هستند. شاید یکی از اتفاقاتی که این پروژه را بر سر زبان‌ها انداخت، جابجایی گلدسته رواق جمهوری اسلامی بود و به جز آن طراحی خاص رواق به عنوان اولین فضای زیارتی پشت‌بام هم توجه‌های زیادی را به خود جلب کرده است.

افزایش ۱۶ درصدی فضای زیارتی حرم با ساخت رواق امیرالمؤمنین

رواق بزرگ امیرالمؤمنین(ع) به‌عنوان یکی از پروژه‌های توسعه‌ای شاخص آستان قدس رضوی، از بهمن‌ماه ۱۴۰۲ عملیات اجرایی آن آغاز شد و طی آن قرار شد بخشی از صحن جمهوری اسلامی و فضاهای اطراف آن به عنوان رواق ساخته و مسقف شود. این طرح با هدف افزایش فضای مسقف زیارتی و بر اساس نیازسنجی زائران طراحی شده و پس از تکمیل، ۱۶ درصد به فضای زیارتی حرم مطهر امام رضا(ع) خواهد افزود.

فضای حرم مطهر رضوی در حال حاضر یک میلیون متر مربع است، اما تنها چهار و دو دهم درصد از این مساحت به فضای زیارتی اختصاص دارد. این محدودیت در فضا به‌ویژه در ایام پر ازدحام، مثل شب‌های قدر یا ایام تعطیلات، یک چالش بزرگ محسوب می‌شود. در این زمان‌ها ممکن است خادمان ناچار شوند برخی ورودی‌های حرم را برای مدیریت جمعیت ببندند.این رواق نه‌تنها به گسترش فضای زیارتی کمک می‌کند، بلکه فضای مسقف برای زائرین ایجاد می‌کند تا در شرایط نامساعد جوی، مانند باران یا گرما، از راحتی و امنیت بیشتری برخوردار شوند. خادمان در تلاشند با طراحی دقیق و استفاده از فضا‌هایی که پیش‌تر کمتر مورد استفاده قرار می‌گرفت، به این نیاز پاسخ دهند. این پروژه علاوه بر حل مشکل فضا، به حفظ هویت تاریخی و معنوی حرم نیز توجه دارد.

محدودیت‌هایی که مانع اجرای پروژه نشد

یکی از اصلی‌ترین چالش‌ها در حرم محدودیت فضا به‌ویژه در صحن جمهوری اسلامی است که محدودیت‌های تاریخی هم به آن افزوده می‌شود، همچنین نگرانی‌هایی هم درباره آسیب به قبور زیر صحن و همچنین جابه‌جایی گلدسته وجود داشت اما در نهایت با همکاری کارشناسان، تصمیم به انجام این پروژه گرفته شد و کار با موفقیت به مرحله اجرا رسید.

همان‌طور که بیان شد یکی از چالش‌های بزرگ در این پروژه، جابه‌جایی گلدسته ضلع غربی صحن جمهوری اسلامی بود. در ابتدا بحث‌هایی در مورد تخریب و ساخت مجدد گلدسته مطرح شد، اما پس از بررسی‌های دقیق مهندسی، تصمیم بر این شد که این گلدسته جابه‌جا شود. چند دلیل اصلی برای این تصمیم وجود داشت زیرا اگر تصمیم به تخریب گرفته می‌شد، علاوه بر زمان زیادی که برای ساخت دوباره آن نیاز بود، از نظر مالی نیز هزینه‌ها به‌طور چشمگیری افزایش می‌یافت.

جابجایی گلدسته ۲۱۰ تنی، شاهکار مهندسی در حرم رضوی

علاوه بر این، گلدسته‌های حرم از لحاظ معنوی و تاریخی برای زائرین ارزش زیادی داشته و دارند. بنابراین، به جای تخریب و از دست دادن این ارزش‌ها، تصمیم گرفته شد که گلدسته با دقت بسیار جابه‌جا شود، تا نه تنها در هزینه‌ها صرفه‌جویی شود، بلکه اصالت و هویت تاریخی حرم مطهر نیز حفظ شود. این تصمیم بر اساس مشاوره با کارشناسان مختلف و برآورد دقیق هزینه‌ها و زمان انجام شد.

جابجایی گلدسته‌ای ۳۵ متری و ۲۱۰ تنی عنوان به دلیل قرارگیری بهشت ثامن(ع) در زیر صحن و لزوم تقویت ستون‌ها برای ایجاد صحن بام، این عملیات را با سختی مواجه کرد، اما با نهایت دقت و بدون تخریب زیرساخت‌های قبلی انجام شد. گلدسته طی ۱۲ ساعت، حدود ۶۵ متر جابه‌جا شد و فاصله بین دو گلدسته صحن جمهوری از ۱۲۰ متر به ۵۰ متر کاهش یافت، مسیر اجرای رواق و صحن بام را هموار کرد.

اجرای این پروژه سال‌های قبل نیز مطرح شده بود اما به دلایل مختلفی از جمله نگرانی‌های فنی و تاریخی اجرایی نشد. مهم‌ترین دلیل این بود که در صحن جمهوری به دلیل وجود یک قنات زیر آن نگرانی‌هایی وجود داشت، همچنین احتمال داشت که با اجرای پروژه، به قبور زیر آن هم آسیب وارد شود. این مسائل باعث شد که در سال‌های گذشته تصمیم‌گیری در این زمینه به تأخیر بیفتد.اما در نهایت، پذیرفتن ریسک‌های پروژه و چالش‌های فنی در کنار اعتماد به تیم کارشناسی باعث شد که پروژه با موفقیت به اجرا درآید. به‌ویژه در مسأله جابه‌جایی گلدسته و حفظ ساختار‌های تاریخی.

افزایش ۷۰۰۰ متر فضای سرپوشیده و ۶۰۰۰ متر فضای باز به حرم

رواق امیرالمؤمنین(ع) دارای ۱۳ هزار مترمربع زیربنا شامل ۷۰۰۰ مترمربع فضای سرپوشیده و ۶۰۰۰ مترمربع فضای روباز است. بخش روباز که با عنوان «صحن بام» شناخته می‌شود، برای نخستین‌بار امکان زیارت در پشت‌بام حرم با چشم‌اندازی مشرف به گنبد مطهر را فراهم می‌کند. دسترسی به این بخش نیز از طریق پله‌برقی، آسانسور و پله‌های ارتباطی پیش‌بینی شده است.

مشارکت بیش از ۲۰ استاد معماری در طراحی رواق امیرالمؤمنین(ع)

این پروژه پس از بررسی در سه کارگروه نخبگانی و با مشارکت بیش از ۲۰ استاد معماری و هنرهای اسلامی طراحی و نهایی شده است. با توجه به شکل هندسی صحن جمهوری، نیمه جنوبی صحن تا پایان اجرای پروژه به کارگاه عمرانی تبدیل شده اما نیمه شمالی آن همچنان برای عبور و مرور زائران باز است.

رواق امیرالمؤمنین(ع) تجربه‌ای متفاوت از زیارت در حرم امام رضا(ع)ویژگی‌های معماری و تزئینات این رواق با الهام از معماری خراسان قدیم طراحی شده و در سقف و ستون‌های آن از تزئینات چوبی فاخر بهره‌گیری می‌شود، نمای جداره‌های سردر جنوبی صحن جمهوری اسلامی به‌صورت جزءبه‌جزء برداشت، شناسنامه‌دار و در ورودی جدید رواق نصب می‌شود تا بافت تاریخی صحن حفظ شود.

در صحن بام نیز نورپردازی کنترل‌شده و امکان زیارت شبانه را بدون ایجاد آلودگی نوری برای زائران فراهم می‌کند. طراحی صحن بام با رعایت استانداردهای ایمنی و بدون تزئینات پرحجم، فضایی آرام و مشرف به گنبد مطهر ایجاد کرده است. مناره‌های تاریخی صحن جمهوری نیز حفظ شده و تنها با جابه‌جایی حدود ۶۵ متری در موقعیت جدید نصب شده‌اند تا ارزش تاریخی و بصری آن‌ها باقی بماند.با ترکیب معماری سنتی خراسان، تزئینات چوبی فاخر و فناوری‌های مدرن اجرایی، رواق امیرالمؤمنین(ع) تجربه‌ای متفاوت از زیارت را برای زائران فراهم و تحولی بزرگ در فضای زیارتی حرم مطهر رضوی ایجاد می‌کند.

آخرین خبر خراسان رضوی در اینستاگرام :
https://www.instagram.com/khorasan_today
آخرین خبر خراسان رضوی در تلگرام :
https://t.me/Toos_today