وال استریت ژورنال: چرا عمان از چشم ترامپ افتاد؟

اکو ايران

بروزرسانی 1405/03/13 - 10:50

وال استریت ژورنال: چرا عمان از چشم ترامپ افتاد؟

اکو ایران/ متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

دولت مسقط در سال‌های اخیر همواره کوشش کرده که به‌عنوان یک میانجی بی‌طرف در مناقشه‌های ایران با دیگر کشورهای منطقه یا با ایالات متحده ظاهر شود؛ سیاستی که تهدیدهای اخیر کاخ سفید هشداری برای به پایان رسیدن منفعت ناشی از آن است.

واشنگتن عمانِ بی‌طرف را تحت فشار گذاشته تا جانب یکی از طرفین مناقشه کنونی را بگیرد و روابطش با جمهوری اسلامی ایران را قطع کند.

مسیر معکوس بی‌طرفی
به نوشته وال‌استریت ژورنال، در آغاز جنگ، مقام‌های عمان با شتاب در پی ایجاد یک کانال ارتباطی محرمانه با تهران برآمدند؛ اقدامی که به گفته مقام‌های عرب، به کشورهای حاشیه خلیج فارس کمک کرد مسیرهای پروازی خود را دوباره بازگشایی کنند؛ موفقیتی دیپلماتیک که به لطف بی‌طرفی سرسختانه مسقط در این مناقشه امکان‌پذیر شد.

حالا سه ماه بعد، همین موضع بی‌طرفانه دارد نتیجه وارونه می‌دهد. واشنگتن به‌طور فزاینده‌ای رویکرد عمان در قبال تهران را اقدامی خصمانه نسبت به آمریکا تلقی می‌کند و به گفته مقام‌های آمریکایی و عرب، عمان را تحت فشار قرار داده تا یکی از طرفین را انتخاب کرده و روابط دیپلماتیک خود با ایران را قطع کند. دولت ترامپ در روزهای اخیر حتی عمان را به اعمال تحریم و بمباران تهدید کرده است؛ آن هم پس از آنکه یک ارزیابی اطلاعاتی تازه به این نتیجه رسید که مسقط در حال برنامه‌ریزی برای همراهی با ایران در دریافت عوارض از کشتی‌ها در تنگه راهبردی هرمز است - هر چند عمان بارها این ادعا را رد کرده است.

موازنه مثبت عمانی‌
در طول جنگ، این سلطان‌نشین تلاش کرده میان آمریکا -به عنوان متحدی دیرینه- و ایران -همسایه‌ای قدرتمند در آن سوی تنگه- تعادل برقرار کند؛ راهبردی که به گفته دو مقام عرب، با هدف افزایش احتمال دستیابی به صلحی پایدار دنبال شده؛ بااین‌حال، عمان در حال از دست دادن جایگاهش به‌عنوان کشور عربی است که هر دو طرف احساس می‌کنند می‌توانند با آن تعامل کنند. اگر عمان جانب آمریکا را بگیرد، با خطر حملاتی مشابه آنچه ایران در جریان جنگ علیه همسایگان خلیج فارس انجام داد، مواجه خواهد شد.

به گفته صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده چتم‌هاوس، رویکرد عمان در قبال تهران «در را به روی انتقادها و توجهات ناخواسته به کشوری گشوده که سال‌ها به سیاست خارجی بی‌طرفانه خود افتخار می‌کرده است. اکنون تهدید دولت ترامپ این برداشت را در برخی محافل آمریکایی برجسته کرده که عمان نسبت به ایران همدلی دارد».

عمان که در دورهای پیشین مذاکرات هسته‌ای میان واشنگتن و تهران نقش میانجی را ایفا کرده بود، پس از حملات به کشتی‌ها در تنگه هرمز و همچنین حملات موشکی و پهپادی در سراسر منطقه، ایران را به‌طور مشخص محکوم نکرد - امری که به گفته یک منبع آگاه، با رویکرد و سنت دیپلماتیک عمان سازگار است.

زمانی که جنگ آغاز شد، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، به رسانه‌های این کشور گفت که این درگیری منطقه را تضعیف می‌کند و تلویحاً پیشنهاد داد کشورهای عربی خلیج فارس در روابط امنیتی خود با آمریکا تجدیدنظر کنند. از سوی دیگر، در طول جنگ این کشور نسبت به دیگر همسایگان خود بسیار کم‌تر مورد حمله قرار گرفت. مقام‌های عرب و آمریکایی تائید کرده اند که در آغاز جنگ از خاک عمان برای تأمین بخشی از تدارکات آمادی ارتش آمریکا استفاده شده است - هر چند در ظاهر این کمک نظامی محدود بوده.

تلاش‌های عمان برای نرم کردن مواضع دو طرف
ترامپ چهارشنبه گذشته، در اظهارنظری که ظاهراً غیررسمی به نظر می‌رسید، گفت اگر عمان با طرح ایران برای دریافت عوارض از کشتی‌ها همراه شود، ممکن است دستور حملات هوایی علیه این کشور را صادر کند. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، نیز در شبکه‌های اجتماعی عمان را تهدید کرد که اگر برای عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز هزینه دریافت کند، با تحریم روبه‌رو خواهد شد. او روز بعد به خبرنگاران گفت طلال الرحبی، سفیر عمان اطمینان داده که این کشور «هیچ برنامه‌ای برای دریافت عوارض ندارد».

به گفته مقام‌های عرب، مقام‌های عمانی از این خصومت ناگهانی آمریکا شوکه شده‌اند و در حال بررسی چگونگی واکنش به آن هستند. یکی از راهکارهای مورد بررسی، آغاز یک کارزار عمومی است تا نشان دهد عمان فعالانه در تلاش برای افزایش تردد دریایی از طریق تنگه هرمز است. به گفته این مقام‌ها، این اقدام شامل همکاری با سازمان ملل برای متقاعد کردن ایران به عبور ایمن کشتی‌های حامل مواد اولیه تولید کود شیمیایی به‌عنوان ژستی در حمایت از کشورهای آفریقایی درگیر بحران غذایی است.

به گفته یک منبع آگاه از موضوع، عمان از زمان آغاز جنگ، با ارائه خدماتی مانند راهنمایی ناوبری، عملیات جست‌وجو و نجات و کمک‌های پزشکی به خدمه کشتی‌ها، از جمله کشتی‌های آمریکایی، به آن‌ها یاری رسانده است. در ماه مه، عمان تنها کشور حاشیه خلیج فارس بود که از امضای بیانیه سازمان ملل به رهبری امارات متحده عربی در محکومیت اقدام ایران برای دریافت عوارض در هرمز خودداری کرد.

ریشه‌های خشم آمریکایی
عمان نزدیک به ۲۰۰ سال است که روابط دیپلماتیک با آمریکا دارد؛ یکی از قدیمی‌ترین روابطی که واشنگتن با یک کشور عربی برقرار کرده است. این سلطان‌نشین همچنین پیوندهایی چندصدساله با ایرانیان دارد. عمان که مدت‌ها به‌عنوان کشوری شناخته می‌شد که واشنگتن می‌تواند از طریق آن با تهران گفت‌وگو کند، در دهه ۱۹۸۰ میزبان مذاکراتی برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق بود و بعدها نیز ارتباطات محرمانه میان تهران و دولت باراک اوباما را تسهیل کرد. در سال‌های اخیر نیز عمان دو دور از مذاکرات هسته‌ای میان تهران و واشنگتن را میانجی‌گری کرد.

مقام‌های آمریکایی می‌گویند ریشه بی‌اعتمادی دولت ترامپ به مسقط به یک روز پیش از نخستین حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل بازمی‌گردد؛ زمانی که وزیر خارجه عمان در تلویزیون آمریکا ظاهر شد و گفت توافقی درباره مسائل هسته‌ای برای جلوگیری از جنگ «در دسترس ماست، اگر فقط به دیپلماسی فرصت لازم داده شود». این مقام‌ها می‌گویند هیچ توافق قریب‌الوقوعی در دسترس نبود و ایران نیز پیشنهادی جدی‌ برای محدود کردن فعالیت‌های هسته‌ای خود ارائه نکرده بود. از آن زمان، دولت ترامپ تلاش کرده عمان را از هر فرآیند دیپلماتیک کنار بگذارد. بااین‌حال، مقام‌های آمریکایی می‌گویند با وجود اظهارات ترامپ در جلسه کابینه هفته گذشته، برنامه واقعی‌ای برای حمله به عمان به دلیل حمایت این کشور از ایران وجود ندارد.

انتقادهای آمریکا همچنین آشکار کرده که عمان تا چه اندازه به حلقه‌های قدرت در واشنگتن دسترسی محدودی دارد. مسقط که تولیدکننده نفتی کوچک‌تر و کشوری کم‌ثروت‌تر از بسیاری از همتایان خود در خلیج فارس است، نفوذی را که از طریق قراردادهای بزرگ تجاری و نظامی در واشنگتن ایجاد می‌شود، در اختیار ندارد. این کشور که بنادرش به‌عنوان یک مرکز آمادی نظامی برای پنتاگون مورد استفاده قرار گرفته‌اند، برخلاف امارات متحده عربی، قطر، بحرین، عربستان سعودی و کویت، میزبان پایگاه نظامی آمریکا نیست.

از چشم افتاده در خلیج فارس
تعامل عمان با ایران نه تنها آمریکا، بلکه متحدان منطقه‌ای واشنگتن، به‌ویژه امارات و سعودی را نیز ناخشنود کرده است؛ کشورهایی که آن‌ها نیز معتقدند همسایه‌شان بیش از حد به ایران نزدیک شده است. به گفته مقام‌های عرب، مسقط با خودداری مستمر از امضای بیانیه‌های مشترک آمریکا و کشورهای منطقه در محکومیت حملات ایران، خشم امارات و عربستان را برانگیخته است. حتی زمانی که پهپادهای به بنادر خود عمان اصابت کردند، این کشور وقوع حادثه را تأیید کرد، اما تهران را مسئول آن ندانست.

سلطان هیثم بن طارق آل سعید تنها رهبر کشورهای خلیج فارس بود که انتصاب رهبر تازه جمهوری اسلامی ایران را در روزهای آغازین جنگ را تبریک گفت. به گفته مقام‌های عرب، عمانی‌ها استدلال می‌کنند که خودداری آن‌ها از محکوم کردن مستقیم ایران، از جمله در موضوع محاصره هرمز، با هدف کمک به پایان دائمی جنگ صورت می‌گیرد.

الحراصی، وزیر اطلاع‌رسانی عمان، گفت: «در منطقه‌ای بی‌ثبات، رهبری مسئولانه به معنای باز نگه داشتن کانال‌های ارتباطی و جلوگیری از تبدیل تنش‌ها به درگیری است.» به گفته یکی از مقام‌ها، عمان امروز نیز به‌طور مستقیم خواسته ایران برای دریافت عوارض در هرمز را محکوم نمی‌کند، زیرا مسقط آن را صرفاً ابزاری در مذاکرات می‌داند؛ به‌ویژه برای آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران که تحت تحریم‌های آمریکا و جامعه بین‌المللی قرار دارند.